Thanh tra Chính phủ: Nhiều vi phạm trong quản lý đất đai, quy hoạch và xây dựng tại Hà Nội

Nhiều tồn tại trong quản lý đất đai, quy hoạch và dự án đô thị

Theo Thông báo 1105/TB-TTCP,  ngày 20/4, trong thời gian qua, TP. Hà Nội đã quan tâm đến công tác quản lý nhà nước về đất đai, đặc biệt là quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất; kiểm soát, quản lý quỹ đất; quản lý tài chính đất đai và giá đất; bồi thường, hỗ trợ, tái định cư khi thu hồi đất…; góp phần phát huy hiệu quả nguồn lực đất đai, phục vụ quá trình phát triển đô thị Hà Nội.

Giai đoạn 2011 - 2022, Thành ủy, HĐND, UBND TP. Hà Nội đã quan tâm, ban hành nhiều văn bản chỉ đạo, điều hành, cụ thể hóa các quy định của pháp luật; đồng thời tổ chức kiểm tra, đôn đốc nhằm nâng cao hiệu quả các mặt công tác như quản lý đất đai, quy hoạch xây dựng, cấp phép xây dựng, quản lý trật tự xây dựng.

Thành phố cũng triển khai thực hiện các Nghị quyết số 73/NQ-CP ngày 23/9/2019 và 116/NQ-CP ngày 06/12/2019 của Chính phủ; kịp thời giải quyết khó khăn, vướng mắc, đẩy nhanh tiến độ triển khai nhiều dự án trên địa bàn. Qua đó, góp phần tạo động lực phát triển kinh tế  - xã hội, tăng nguồn thu ngân sách, chuyển dịch cơ cấu kinh tế, bảo đảm an sinh xã hội, cải thiện đời sống nhân dân, đóng góp vào sự phát triển chung của Thủ đô.

Tuy nhiên, Thanh tra Chính phủ cũng chỉ rõ những hạn chế, thiếu sót và vi phạm. Đáng chú ý, trong quy hoạch, quản lý và sử dụng quỹ đất 20% để phát triển nhà ở xã hội, Thanh tra Chính phủ chỉ ra nhiều bất cập, chưa đáp ứng yêu cầu trong bối cảnh Hà Nội có nhu cầu lớn về nhà ở cho người thu nhập thấp.

Cụ thể, trong giai đoạn 2011 - 2022, có 8 dự án khu đô thị, nhà ở quy mô từ 10ha trở lên khi phê duyệt không bố trí quỹ đất 20% theo quy định; 4 dự án được Thủ tướng cho phép nộp tiền tương đương giá trị quỹ đất nhưng chưa bố trí quỹ đất thay thế; 3 dự án không dành đủ diện tích đất để phát triển nhà ở xã hội.

Tại một số dự án cụ thể, việc bố trí quỹ đất còn thiếu khả thi. Điển hình như dự án Khu nhà ở sinh thái Xuân Phương, quỹ đất được bố trí cho nhà ở xã hội lại nằm ở khu biệt thự, không phù hợp với đối tượng thu nhập thấp. Trong khi đó, một dự án nhà ở phục vụ cán bộ cấp cao sau khi điều chỉnh quy hoạch đã đưa vào quỹ đất 20% phát triển nhà ở xã hội, không đúng mục tiêu đầu tư ban đầu.

Công tác quản lý nguồn thu từ quỹ đất 20% cũng bộc lộ nhiều bất cập. Trước năm 2019, thành phố chưa theo dõi riêng khoản thu này, chưa có cơ chế quản lý, đôn đốc thực hiện nghĩa vụ tài chính của chủ đầu tư; chưa tổng hợp đầy đủ số tiền đã nộp ngân sách và chưa tách bạch trong hạch toán. Dù đã ban hành quy định từ tháng 8/2019, song đến thời điểm thanh tra, thành phố vẫn chưa bố trí nguồn vốn để đầu tư phát triển nhà ở xã hội từ nguồn thu này.

Bên cạnh đó, dù đã có quỹ đất tại 10 dự án, Hà Nội chưa đầu tư xây dựng nhà ở xã hội bằng nguồn vốn ngân sách, trong khi nguồn thu từ quỹ đất 20% là rất lớn, dẫn đến nguy cơ lãng phí nguồn lực đất đai.

Đối với 23 dự án được thanh tra trực tiếp, Thanh tra Chính phủ phát hiện hàng loạt sai phạm trên nhiều khâu. Trong đó, có vi phạm về quy hoạch và sử dụng đất tại 9/23 dự án, như điều chỉnh quy hoạch chưa đủ căn cứ, dự án chưa có trong kế hoạch phát triển nhà ở, cấp phép không phù hợp quy hoạch, giao đất không đúng quy định.

Công tác lựa chọn chủ đầu tư cũng có sai sót, với một số dự án không thực hiện đấu thầu, đấu giá theo quy định hoặc quyết định chủ trương đầu tư không đúng thẩm quyền.

Trong quản lý đất đai, nhiều dự án chưa hoàn tất thủ tục giao, thuê đất, chưa cấp giấy chứng nhận; việc xác định giá đất, nghĩa vụ tài chính còn sai lệch, áp dụng phương pháp chưa đúng, tiềm ẩn nguy cơ thất thu ngân sách. Có tới 21/23 dự án tồn tại sai phạm trong xác định tiền sử dụng đất, tiền thuê đất.

Tại thời điểm thanh tra, vẫn còn 2 dự án nợ tiền sử dụng đất và 5 dự án chậm tiến độ. Bên cạnh đó, 12/23 dự án có vi phạm về cấp phép xây dựng và trật tự xây dựng, như xây dựng không phép, sai phép, đưa công trình vào sử dụng khi chưa nghiệm thu, chưa đảm bảo phòng cháy, chữa cháy.

Một số sai phạm nghiêm trọng được chỉ ra tại các dự án cụ thể. Đáng chú ý, dự án Tòa nhà hỗn hợp Đài PT - TH Hà Nội tự ý điều chỉnh mục tiêu đầu tư, sử dụng tài sản nhà nước sai mục đích. Dự án Usilk City (Khu đô thị Văn Khê mở rộng) do không đảm bảo năng lực tài chính, đã huy động hơn 8.400 tỷ đồng nhưng sử dụng sai mục đích, khiến dự án chậm tiến độ, chưa bàn giao hàng trăm căn hộ, phát sinh khiếu kiện kéo dài.

Siết chặt kỷ cương, khắc phục tồn tại và xử lý dứt điểm sai phạm

Trên cơ sở kết luận thanh tra, Thanh tra Chính phủ kiến nghị Thủ tướng chỉ đạo UBND TP. Hà Nội và các bộ, ngành liên quan triển khai đồng bộ nhiều giải pháp nhằm khắc phục tồn tại, siết chặt kỷ cương quản lý đất đai, quy hoạch và xây dựng.

Trong đó, đối với quỹ đất 20% dành cho nhà ở xã hội, Hà Nội phải bố trí đầy đủ quỹ đất tại các dự án vi phạm, đồng thời đôn đốc chủ đầu tư triển khai theo đúng tiến độ. Trường hợp không thực hiện, kiên quyết thu hồi để giao đơn vị khác hoặc sử dụng nguồn thu tương đương để đầu tư nhà ở xã hội. Bên cạnh đó, cần rà soát, bổ sung quy hoạch và có cơ chế rút ngắn thủ tục để thúc đẩy phát triển phân khúc này.

Trong công tác quy hoạch, yêu cầu rà soát toàn bộ hiện trạng sử dụng đất, không hợp thức hóa các sai phạm vào quy hoạch điều chỉnh; kiểm soát chặt việc điều chỉnh quy hoạch cục bộ, đặc biệt là việc chuyển đổi đất công cộng sang đất ở, tránh gia tăng áp lực hạ tầng đô thị.

Đối với 23 dự án được thanh tra trực tiếp, Thanh tra Chính phủ yêu cầu rà soát lại toàn bộ nghĩa vụ tài chính về đất đai, xác định lại tiền sử dụng đất, giá đất, tránh thất thu ngân sách; xử lý nghiêm các vi phạm trong lựa chọn chủ đầu tư, giao đất, cho thuê đất và cấp phép xây dựng. Trường hợp có dấu hiệu vi phạm hình sự, chuyển cơ quan điều tra để xử lý theo quy định.

Cơ quan thanh tra cũng kiến nghị xử lý tài chính hơn 106 tỷ đồng; yêu cầu thu hồi các khoản nợ tiền sử dụng đất, xác định lại nghĩa vụ tài chính tại một số dự án và xử lý trách nhiệm tập thể, cá nhân liên quan.

Đối với dự án Usilk City, Thanh tra Chính phủ chuyển hồ sơ sang Bộ Công an để xem xét điều tra; đồng thời yêu cầu Bộ Xây dựng, Bộ Tài chính rà soát, hoàn thiện cơ chế, chính sách liên quan đến quy hoạch, thẩm định xây dựng và quản lý tài sản công sau đầu tư.