Trung tâm Triển lãm Olympia: Cuộc đại trùng tu 1,3 tỷ bảng Anh của biểu tượng London

Điểm nhấn đắt giá nhất trong dự án tái thiết Trung tâm Triển lãm Olympia (London) là hệ thống thang bộ và thang cuốn mang âm hưởng kiến trúc đền đài nền văn minh Aztec, dẫn lên một quảng trường trên cao nằm giữa hai mái vòm thép đồ sộ.

Như một cách tri ân kiến trúc nguyên bản, không gian công cộng này được che phủ bởi một mái vòm kính với các nếp gấp xếp quạt như nghệ thuật origami. Dưới ánh sáng tự nhiên, hiệu ứng thị giác lấp lánh khiến công trình giống như một chiếc vương miện đính đá zircon, nổi bật giữa những "viên kim cương" di sản đã nhuốm màu thời gian sau hơn một thế kỷ.

Phía sau "chiếc vương miện" bằng kính là những khối kiến trúc thoạt nhìn như những tòa tháp hình trụ, nhưng thực chất là phần đầu bo tròn của một tổ hợp văn phòng bậc thang quy mô lớn. Tòa nhà này sở hữu tầm nhìn ngoạn mục bao quát toàn cảnh London, kéo dài từ sân vận động Wembley đến Cung điện Pha lê (Crystal Palace). Hiện bộ phận truyền thông của Giải Ngoại hạng Anh đang thuê nơi đây làm trụ sở làm việc, với điểm nhấn là một sân bóng đá mini được bố trí ngay trên sân thượng rộng lớn.

Từ quá khứ huy hoàng đến biểu tượng văn hóa

Trong nhiều thập kỷ, Olympia luôn là bánh răng quan trọng thúc đẩy guồng quay thương mại và văn hóa London. Nơi đây từng tổ chức những sự kiện thuộc nhiều lĩnh vực, từ Chung kết Hoa hậu Thế giới cho đến show diễn của ban nhạc The Chemical Brothers.

Trung tâm của quần thể là The Grand Hall (Sảnh Lớn), một tuyệt tác khổng lồ kết cấu từ sắt và kính, là đại diện cho đỉnh cao kỹ thuật xây dựng thời Victoria. Hơn một thế kỷ qua, công trình đã đón hàng loạt sự kiện quy mô lớn, từ triển lãm thú cưng, hòa nhạc, các giải đấu thể thao, biểu diễn quân sự đến những hội chợ thương mại giới thiệu đủ loại sản phẩm, từ ô tô cho tới sô-cô-la.

Trong số các hội chợ thương mại từng diễn ra tại Olympia, Triển lãm Ngôi nhà Lý tưởng (Ideal Home Show) luôn được xem là sự kiện tiêu biểu nhất. Được khởi xướng bởi tờ Daily Mail từ năm 1908, triển lãm tái hiện những ngôi nhà mẫu được trang bị các thiết bị gia dụng hiện đại nhất, phản ánh xu hướng sống của từng thời kỳ.

Dẫu vậy, không sự kiện nào có thể sánh ngang với "đại tiệc ánh sáng trên mặt nước" do ông bầu sân khấu huyền thoại người Hungary Imre Kiralfy dàn dựng vào cuối thế kỷ 19. Ông đã biến Grand Hall thành một vùng biển thu nhỏ để biên đạo một vở diễn tri ân Venice mang tên "Cô dâu của biển cả", với những đoàn xà lan và thuyền gondola lướt qua trong ánh đèn rực rỡ, tạo nên một trong những màn trình diễn ngoạn mục nhất lịch sử Olympia.

Kế thừa truyền thống của những cung triển lãm quy mô lớn ra đời sau sự kiện Đại triển lãm (Great Exhibition) năm 1851, Olympia dần trở thành một quần thể kiến trúc độc đáo, nơi hòa quyện những tinh hoa từ nhiều thời kỳ khác nhau. The Grand Hall, không gian có mái che lớn nhất nước Anh vào thời điểm xây dựng năm 1885 và Pillar Hall liền kề (nơi nhà thiết kế Vivienne Westwood tổ chức show diễn thời trang đầu tiên), đều do kiến trúc sư Henry Coe thiết kế. Ông là học trò của George Gilbert Scott, một kiến trúc sư đại tài của phong trào Phục hưng Gothic tại Anh.

Phân khu National Hall ra đời như một phiên bản nhỏ gọn hơn của Grand Hall, được hoàn thành vào năm 1923. Sáu năm sau, kiến trúc sư Joseph Emberton, một trong những tên tuổi hàng đầu của kiến trúc Anh thời kỳ giữa hai cuộc thế chiến, được giao thiết kế Empire Hall (nay là Olympia Central). Tòa nhà này sở hữu mặt tiền mang phong cách Jazz Moderne (một biến thể của Art Deco) trải dọc theo trục đường Hammersmith, gợi liên tưởng đến những bối cảnh trong series phim trinh thám kinh điển thám tử Poirot.

Cuộc đại trùng tu 1,3 tỷ bảng Anh

Nhờ bề dày lịch sử và kiến trúc ấn tượng, Olympia đã giữ vững vị thế độc tôn triển lãm hàng đầu London trong phần lớn thế kỷ 20. Tuy nhiên, theo thời gian, công trình dần lép vế trước những đối thủ mới, đặc biệt là Trung tâm Triển lãm Excel tại khu Docklands, nơi bị đánh giá là thiếu bản sắc nhưng nổi bật với hệ thống vận hành và hậu cần tối ưu.

Sau khi được thâu tóm bởi liên doanh DFI và Yoo Capital vào năm 2017, Olympia đã trải qua cuộc đại trùng tu với tổng vốn đầu tư lên tới 1,3 tỷ bảng Anh. Chiến lược cải tạo tập trung vào việc loại bỏ những hạng mục cơi nới lộn xộn tồn tại qua nhiều thập kỷ, phục dựng khối kiến trúc di sản cốt lõi, đồng thời bổ sung những hạng mục mới mang ngôn ngữ kiến trúc đương đại. Kéo dài gần một thập kỷ, dự án được thực hiện bởi Heatherwick Studio phối hợp cùng hãng kiến trúc SPPARC.

Tọa lạc trên một khu đất hình tam giác chật hẹp giữa Hammersmith và Holland Park, quỹ đất của Olympia tương đương với trung tâm thương mại Westfield lân cận. Thế nhưng trước đây, nếu không phải là khách tham quan hoặc đơn vị triển lãm, gần như không ai có lý do đặt chân đến khu vực này. Toàn bộ khu phức hợp vận hành như một "thành phố khép kín", tách biệt với nhịp sống xung quanh, chẳng khác nào Vatican hay Monaco giữa lòng Tây London.

Eliot Postma từ Heatherwick Studio chia sẻ: "Khi chúng tôi đến khảo sát lần đầu vào năm 2017, toàn bộ khu vực được bao quanh bởi gần một kilômét hàng rào và nếu không có vé, bạn không thể vào. Vì vậy, bài toán trong các cuộc thảo luận ban đầu của chúng tôi là: Làm thế nào để tạo dựng một không gian công cộng ở nơi vốn chưa bao giờ thực sự dành cho công chúng?".

Xét về chiến lược phát triển, Olympia phần nào gợi nhớ đến dự án tái thiết Nhà máy điện Battersea, khi cùng theo đuổi mục tiêu biến một khu vực ít sức hút ở Tây London thành một điểm đến mới của thành phố.

Nếu trước đây hiếm ai nghĩ đến chuyện "ghé Olympia để uống một ly", thì giờ đây du khách có thể lựa chọn giữa hàng loạt nhà hàng, quán bar, không gian ẩm thực và dịch vụ F&B được bố trí dọc quảng trường trên cao, dưới mái kính biểu tượng. Chính sự lột xác này đã khiến tạp chí Tatler phải trầm ngâm: "Liệu cuộc lột xác này có đủ sức hấp dẫn giới thượng lưu Chelsea?".

Đô thị thu nhỏ "thành phố trong lòng thành phố"

Thực tế, mái kính được ví như chiếc vương miện chỉ là điểm nhấn nổi bật nhất trong một dự án tái phát triển có quy mô đồ sộ. Tổ hợp mới mở rộng hơn 500.000 ft² (khoảng 46.500 m²) diện tích văn phòng, hàng loạt nhà hàng và quán bar, 2 khách sạn, trung tâm hội nghị, phòng tập thể thao, không gian biểu diễn và tổ chức sự kiện sức chứa 3.800 chỗ, cùng nhà hát chuyên dụng lớn nhất London được xây mới trong 50 năm kể từ Nhà hát Quốc gia (National Theatre) tại South Bank.

Đáng chú ý, dự án còn đưa vào hoạt động Trường Trung học Wetherby Pembridge, khai giảng từ tháng 9 năm ngoái. Ngôi trường được xây dựng trên cơ sở cải tạo bãi đỗ xe nhiều tầng do kiến trúc sư Joseph Emberton thiết kế từ năm 1937. Những hạng mục mới này góp phần định hình Olympia như một "thành phố trong lòng thành phố", phá vỡ hoàn toàn định kiến về một không gian vốn dĩ chỉ dành cho những người đeo thẻ đại biểu đến dự hội chợ hay hội nghị mà đang dần trở thành một không gian đô thị đa chức năng dành cho cộng đồng.

Di sản của kiến trúc sư Joseph Emberton tiếp tục được lưu dấu qua Emberton Walk, tuyến phố công cộng trên cao mang tên ông. Không gian này bao gồm quảng trường công cộng trên cao và một tuyến phố trong nhà chạy xuyên dưới khối văn phòng, dẫn tới hệ thống cầu thang và thang cuốn quy mô lớn mang cảm hứng từ kiến trúc Aztec, hướng ra trục đường Hammersmith.

Kiến trúc sư Eliot Postma chia sẻ: "Đây là một tuyến phố công cộng hoàn toàn mới, được xây dựng trên chính nền tảng của những công trình thời Victoria. Theo đúng nghĩa đen, chúng tôi đang tiếp nối những gì người Victoria đã tạo dựng, với một tầm nhìn và tham vọng không hề kém cạnh".

Được định hình như một tuyến phố công cộng mở (dù mức độ "mở" đến đâu vẫn còn cần thời gian kiểm chứng), Emberton Walk chạy xuyên qua toàn bộ khu phức hợp, kết nối các khối văn phòng, không gian biểu diễn, nhà hàng và nhà hát. Trên website của chủ đầu tư Yoo Capital, các bản vẽ phối cảnh khắc họa một không gian đô thị sôi động, nơi nhân viên văn phòng, khán giả nhà hát, khách vui chơi giải trí và người tản bộ cùng tận hưởng các tiện ích trong ánh nắng dịu nhẹ của một ngày đầu hè dường như kéo dài bất tận.

Tuy nhiên, thực tế ở thời điểm hiện tại lại có phần khác biệt. Nhiều hạng mục vẫn đang trong giai đoạn dần hoàn thiện, nhà hát dự kiến phải đến năm sau mới khánh thành, tuyến phố trong nhà này vẫn giống một lối đi dài khá vắng vẻ. Điểm nhấn nổi bật nhất là hệ trần kỹ thuật số khổng lồ với màn hình liên tục chuyển động, tạo hiệu ứng thị giác mạnh tựa như một chiếc đèn nham thạch cỡ đại.

Sự dung hòa trong kiến trúc

Những hạng mục xây mới đều mang đậm dấu ấn của Thomas Heatherwick, vị kiến trúc sư đứng sau dự án Garden Bridge từng bị đình chỉ trong ồn ào dư luận, cũng như trụ sở quy mô lớn của Google tại khu King's Cross đang trong giai đoạn hoàn thiện.

Heatherwick vốn nổi tiếng với sự bài xích kịch liệt đối với lối kiến trúc "nhàm chán", một tư tưởng đã được ông khẳng định rõ nét trong bản tuyên ngôn Humanise xuất bản năm 2023. Chính triết lý đó khiến hầu hết các thiết kế của ông đều mang đậm màu sắc kỳ ảo, đến mức có cảm giác chúng sẽ phù hợp hơn với thế giới Trung Địa trong tiểu thuyết của J.R.R. Tolkien hơn là giữa lòng London.

Tại Olympia, họa tiết nếp gấp trở thành ngôn ngữ thiết kế chủ đạo. Mái công trình gấp khúc, các mảng tường tạo hình zích zắc, lan can uốn nếp như chiếc đàn công-xéc-ti-na, đến cả tay nắm cửa cũng được tạo hình theo kiểu gợn sóng. Theo nhóm thiết kế, cảm hứng cho hệ chi tiết này bắt nguồn từ các bức tường đầu hồi bằng kính của Grand Hall, những tấm kính được chia thành các mặt gấp theo phương đứng nhằm gia tăng độ ổn định của kết cấu.

Nỗ lực thoát khỏi sự đơn điệu khiến tổng thể đôi lúc trở nên hơi phô trương và dày đặc chi tiết. Tuy nhiên, ngôn ngữ kiến trúc giàu sức nặng của Henry Coe và Joseph Emberton lại trở thành một đối trọng cần thiết, giúp cân bằng những mảng thiết kế đương đại và mang đến cảm giác hài hòa hơn cho toàn bộ tổ hợp.

Với quy mô đồ sộ cùng những thách thức trong quá trình triển khai, đặc biệt khi Olympia vẫn phải duy trì hoạt động suốt thời gian thi công, nhiều hạng mục cải tạo đã tạo nên sự thay đổi mang tính bước ngoặt. Trung tâm logistics mới giúp đơn giản hóa và tối ưu quy trình vận hành, giảm đáng kể lưu lượng xe tải và hoạt động vận chuyển thiết bị trên các tuyến phố xung quanh.

Trong khi đó, Olympia Way, mặt tiền chính của dự án, đã được cải tạo thành một đại lộ rợp bóng cây xanh. Nhờ đó, vẻ đẹp của các công trình mang phong cách Ý do Henry Coe thiết kế được phô bày trọn vẹn với vẻ tráng lệ đặc trưng của kiến trúc thời Victoria. Điểm nhấn của không gian này là cụm điêu khắc được phục dựng, tái hiện các vị thần nông nghiệp trong thần thoại Hy Lạp. Chi tiết là lời nhắc về tham vọng ban đầu của Grand Hall: Vượt qua Royal Agricultural Hall ở Islington để trở thành trung tâm triển lãm nông nghiệp quy mô và ấn tượng bậc nhất nước Anh.

Hai bức tượng nữ thần Demeter và Persephone giờ đây đang lặng lẽ chứng kiến một London rất khác so với kỷ nguyên 1885. Thế nhưng, khi giới thượng lưu nâng ly dưới mái kính "vương miện" của Heatherwick, Olympia sau cuộc đại tu vẫn không đánh mất bản sắc vốn có: Một điểm đến gắn liền với sự xa hoa và những sự kiện hoành tráng. Có lẽ, xét ở một khía cạnh nào đó, nơi này chưa từng thực sự đổi thay.

Theo The Guardian