Thích
Từ ngày 1/1/2026, Nghị quyết số 112/2025 của Ủy ban Thường vụ Quốc hội về phân loại đơn vị hành chính chính thức có hiệu lực, thay thế Nghị quyết 1211/2016 (đã được sửa đổi, bổ sung bởi Nghị quyết 27/2022). So với các quy định trước đây, Nghị quyết 112 đưa ra hệ thống tiêu chí cụ thể và chặt chẽ hơn đối với từng loại hình đơn vị hành chính, từ xã, phường đến tỉnh, thành phố.
Một trong những điểm đáng chú ý của Nghị quyết là việc chuẩn hóa đồng thời nhiều nhóm tiêu chí, không chỉ dừng ở quy mô dân số và diện tích tự nhiên mà còn bao gồm vị trí chức năng trong quy hoạch, mức độ đô thị hóa, trình độ phát triển kinh tế - xã hội và khả năng cân đối ngân sách.
Siết chặt các tiêu chuẩn phân loại đơn vị hành chính. Ảnh minh họa
Tiêu chuẩn phường được siết chặt
Theo Nghị quyết 112, phường phải đáp ứng đồng thời các tiêu chí về dân số, diện tích và vai trò trong quy hoạch phát triển. Cụ thể, phường phải có quy mô dân số từ 21.000 người trở lên, diện tích tự nhiên tối thiểu 5,5km2.
Ngoài ra, phường phải được xác định trong quy hoạch hoặc định hướng đã được cấp có thẩm quyền phê duyệt là trung tâm tổng hợp hoặc trung tâm chuyên ngành cấp vùng, cấp tỉnh hoặc cấp tiểu vùng, có vai trò thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội của địa phương.
Về mức độ đô thị hóa, tỷ lệ dân số đô thị trên tổng dân số của phường phải đạt từ 50% trở lên; tỷ lệ lao động phi nông nghiệp từ 70% trở lên. Đồng thời, cơ cấu kinh tế của phường phải bảo đảm tỷ trọng công nghiệp - xây dựng và dịch vụ trong GRDP đạt ít nhất 70%.
Nghị quyết cũng bổ sung các tiêu chí về ngân sách và thu nhập. Theo đó, tổng thu ngân sách địa phương trên địa bàn phường phải bằng tổng chi ngân sách; thu nhập bình quân đầu người hằng năm cao hơn mức bình quân của tỉnh, thành phố trực thuộc trong 3 năm gần nhất; tỷ lệ hộ nghèo (theo chuẩn nghèo đa chiều) thấp hơn mức bình quân của tỉnh, thành phố.
Đối với các phường có yếu tố đặc thù như có di sản văn hóa vật thể được UNESCO công nhận, di tích quốc gia đặc biệt hoặc là trung tâm du lịch quốc gia, quốc tế theo quy hoạch, tiêu chí về dân số được áp dụng ở mức 50% so với quy định chung. Với phường ở hải đảo, mức tối thiểu các tiêu chuẩn về dân số, diện tích và tỷ lệ dân số đô thị cũng được giảm còn 50%, đồng thời không đánh giá tiêu chí phát triển kinh tế - xã hội.
Nghị quyết nêu rõ, các phường đã được thành lập trước ngày 1/1/2026 sẽ không phải đánh giá lại theo bộ tiêu chuẩn mới.
Tiêu chuẩn của thành phố
Đối với đơn vị hành chính cấp thành phố, Nghị quyết 112 quy định tiêu chuẩn cao hơn và mang tính sàng lọc rõ rệt. Thành phố phải có dân số từ 2,5 triệu người trở lên, diện tích tự nhiên từ 2.500km2 trở lên và tỷ lệ số phường trên tổng số đơn vị hành chính cấp xã đạt ít nhất 30%.
Bên cạnh đó, tỷ lệ đô thị hóa phải từ 45% trở lên và thành phố phải được công nhận là đô thị loại I. Về vị trí chức năng, thành phố cần được xác định trong quy hoạch là trung tâm tổng hợp cấp quốc gia hoặc cấp vùng về kinh tế, tài chính, văn hóa, giáo dục, y tế, khoa học - công nghệ, đầu mối giao thông và giao lưu quốc tế.
Một điều kiện bắt buộc là thành phố phải tự cân đối ngân sách, thuộc nhóm địa phương không nhận bổ sung cân đối từ ngân sách trung ương. Đồng thời, tỷ trọng công nghiệp - xây dựng và dịch vụ trong GRDP phải đạt từ 80% trở lên; tốc độ tăng trưởng GRDP trong 3 năm gần nhất đạt hoặc vượt tốc độ tăng trưởng GDP của cả nước.
Ngoài ra, thu nhập bình quân đầu người của thành phố phải cao hơn mức bình quân cả nước, trong khi tỷ lệ hộ nghèo thấp hơn mức bình quân toàn quốc trong ba năm liên tiếp.
Tiêu chuẩn tỉnh và xã được phân hóa theo vùng
Đối với tỉnh, Nghị quyết quy định tỉnh miền núi phải có dân số từ 900.000 người trở lên, các tỉnh còn lại từ 1,4 triệu người trở lên. Diện tích tự nhiên tương ứng là từ 8.000km2 đối với tỉnh miền núi và từ 5.000km2 đối với các tỉnh khác. Đồng thời, tỉnh phải có định hướng phát triển kinh tế - xã hội phù hợp với kế hoạch 5 năm của cả nước và có ít nhất một đô thị đạt tiêu chuẩn đô thị loại II.
Ở cấp xã, tiêu chuẩn cũng được phân hóa theo đặc điểm địa lý. Xã miền núi phải có dân số từ 5.000 người trở lên, xã hải đảo từ 2.500 người trở lên, các xã còn lại từ 16.000 người trở lên. Diện tích tự nhiên tối thiểu lần lượt là 100km2, 15km2 và 30km2. Xã cũng phải có định hướng phát triển kinh tế - xã hội phù hợp với kế hoạch 5 năm của tỉnh, thành phố trực thuộc.
