Từ giờ, có nhiều hình thức bồi thường khi Nhà nước thu hồi đất

Luật Đất đai 2024 đã bổ sung và hoàn thiện cơ chế bồi thường khi Nhà nước thu hồi đất, mở rộng quyền lợi cho người sử dụng đất so với quy định trước đây. Theo luật mới, có 4 hình thức bồi thường gồm: giao đất có cùng mục đích sử dụng với loại đất bị thu hồi; bồi thường bằng tiền theo giá đất cụ thể do UBND cấp có thẩm quyền quyết định tại thời điểm phê duyệt phương án; bồi thường bằng đất khác mục đích sử dụng hoặc bồi thường bằng nhà ở.

Trường hợp không có quỹ đất để giao cùng mục đích, người dân được bồi thường bằng tiền. Nếu người bị thu hồi đất có nhu cầu nhận tiền thay vì đất, Nhà nước sẽ xem xét đáp ứng. Ngoài ra, khi địa phương có điều kiện về quỹ đất hoặc quỹ nhà, người dân có thể được xem xét bồi thường bằng đất khác mục đích sử dụng hoặc bằng nhà ở. Đây là điểm mới so với Luật Đất đai 2013, vốn chỉ cho phép bồi thường bằng nhà ở trong trường hợp người dân không còn đất ở hoặc nhà ở nào khác trên cùng địa bàn.

Nếu sau thu hồi, phần diện tích còn lại của thửa đất nhỏ hơn diện tích tối thiểu theo quy định của UBND cấp tỉnh, và người sử dụng đất đồng ý, Nhà nước sẽ thu hồi phần diện tích này để bồi thường, hỗ trợ.

Việc cho phép bồi thường bằng đất khác mục đích sử dụng có thể tạo thuận lợi hơn cho người dân, nhất là khi đất nông nghiệp bị thu hồi. Thay vì nhận lại đất nông nghiệp ở vị trí xa, người dân có thể được bồi thường bằng đất phi nông nghiệp ở khu vực thuận lợi hơn, qua đó tạo điều kiện chuyển đổi sinh kế sang sản xuất, thương mại hoặc dịch vụ. Tuy nhiên, việc định giá phải bảo đảm sát giá thị trường, tránh thiệt hại cho người dân và không làm thất thoát ngân sách.

Về nguyên tắc chi trả, trong vòng 30 ngày kể từ khi quyết định phê duyệt phương án bồi thường, hỗ trợ, tái định cư có hiệu lực, cơ quan thực hiện phải hoàn tất việc thanh toán. Nếu chậm chi trả, người có đất bị thu hồi được nhận thêm khoản tiền tương ứng mức chậm nộp tính theo thời gian trễ hạn. Trường hợp người dân không nhận tiền hoặc tài sản đang tranh chấp, khoản tiền sẽ được gửi vào tài khoản ngân hàng và hưởng lãi không kỳ hạn; tiền lãi được cộng vào số tiền bồi thường. Nếu phương án bồi thường phải điều chỉnh mà giá đất tại thời điểm sửa đổi thấp hơn so với phương án đã phê duyệt trước đó, thì áp dụng mức giá có lợi hơn cho người dân.

Luật cũng quy định cụ thể theo từng loại đất. Với đất nông nghiệp, hộ gia đình, cá nhân được bồi thường bằng đất nông nghiệp, tiền, đất khác mục đích sử dụng hoặc nhà ở, trong phạm vi hạn mức và cả phần đất được thừa kế hợp pháp. Tổ chức kinh tế, cộng đồng dân cư, tổ chức tôn giáo đang sử dụng đất nông nghiệp nếu bị thu hồi cũng được xem xét bồi thường theo quy định.

Đối với đất ở, hộ gia đình, cá nhân, người gốc Việt Nam định cư ở nước ngoài và tổ chức kinh tế khi bị thu hồi có thể được bồi thường bằng đất ở, nhà ở, tiền hoặc đất khác mục đích sử dụng. Trường hợp tổ chức, doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài sử dụng đất để thực hiện dự án nhà ở, khi bị thu hồi sẽ được bồi thường bằng tiền hoặc đất.

Với đất phi nông nghiệp không phải đất ở, hình thức bồi thường có thể là đất cùng mục đích sử dụng, tiền theo thời hạn sử dụng còn lại, đất khác mục đích hoặc nhà ở. Các trường hợp thuê đất được miễn tiền thuê, sử dụng đất nghĩa trang, cơ sở lưu giữ tro cốt, hoặc đất của tổ chức nước ngoài có chức năng ngoại giao cũng được quy định cụ thể về hình thức bồi thường.

Ngoài bồi thường về đất, Luật Đất đai 2024 còn quy định chi tiết việc bồi thường thiệt hại đối với nhà ở, công trình xây dựng, hạ tầng kỹ thuật, hạ tầng xã hội gắn liền với đất. Nhà ở, công trình phải tháo dỡ được bồi thường theo giá trị xây mới có tiêu chuẩn kỹ thuật tương đương; chủ sở hữu được tận dụng vật liệu còn lại. Đơn giá bồi thường do UBND cấp tỉnh ban hành, phù hợp với giá thị trường và được điều chỉnh khi có biến động.

Thiệt hại về cây trồng, vật nuôi cũng được bồi thường theo giá trị thực tế. Cây hằng năm tính theo sản lượng vụ thu hoạch cao nhất trong ba năm liền kề; cây lâu năm tính theo giá trị vườn cây hoặc sản lượng chưa thu hoạch trong chu kỳ còn lại. Trường hợp có thể di dời, Nhà nước hỗ trợ chi phí di chuyển và thiệt hại phát sinh. Đơn giá bồi thường do UBND cấp tỉnh quy định.

Người bị thu hồi đất phải di chuyển tài sản được bồi thường chi phí tháo dỡ, vận chuyển, lắp đặt; nếu liên quan đến máy móc, dây chuyền sản xuất còn được bồi thường thiệt hại thực tế.

Đối với các trường hợp không đủ điều kiện bồi thường về đất, Luật vẫn cho phép bồi thường chi phí đầu tư vào đất còn lại, bao gồm chi phí san lấp, cải tạo đất, gia cố mặt bằng, kinh phí tái định cư đã ứng trước và các khoản đầu tư hợp pháp khác. Quy định này nhằm bảo đảm quyền lợi chính đáng của người sử dụng đất, đồng thời tăng tính minh bạch, công bằng trong quá trình thu hồi đất.