Việt Nam có ngôi làng cổ 370 năm tuổi ẩn mình giữa 2 vịnh biển lớn nhất địa phương

Cách Nha Trang, tỉnh Khánh Hòa khoảng 30km về phía Bắc, giữa không gian mênh mang của đầm Nha Phu, tổ dân phố Hà Liên (phường Hòa Thắng, tỉnh Khánh Hòa; trước đây thuộc thị xã Ninh Hòa) hiện lên như một "ốc đảo" xanh bình yên. Hơn 370 năm hình thành và phát triển, ngôi làng cổ này vẫn giữ được dáng dấp truyền thống, với cấu trúc quần cư đặc trưng và đời sống văn hóa đậm chất làng biển.

Theo tư liệu địa phương, Hà Liên được khai lập từ năm 1653, là một trong những làng cổ góp phần hình thành nên vùng đất Hòa Thắng ngày nay. Khác với nhiều khu dân cư ven biển khác, Hà Liên nằm lọt thỏm giữa đầm Nha Phu, giữa hai vịnh lớn nhất Khánh Hòa là Nha Trang và Vân Phong, xung quanh là hệ thống hồ nuôi thủy sản của người dân. Con đường bê tông độc đạo dẫn vào làng là lối kết nối chính với bên ngoài; còn lại, người dân vẫn quen di chuyển bằng ghe, xuồng trên mặt nước.

Nhìn từ trên cao, Hà Liên có hình dáng tựa cánh diều giữa cánh đồng và mặt đầm rộng mở. Những mái nhà san sát, các lối đi nhỏ rộng khoảng 3m đan xen nhau, tạo nên một không gian sinh hoạt cộng đồng gắn kết. Toàn tổ dân phố hiện có 333 hộ với 1.128 nhân khẩu, song nhiều người dân vẫn quen gọi nơi đây là "làng" bởi nếp sống, phong tục và kết cấu xã hội còn đậm chất truyền thống.

Ngay cổng làng là đình Hà Liên - trung tâm sinh hoạt văn hóa tín ngưỡng của cộng đồng. Bên cạnh đó là chùa Huệ Liên và lăng Ông Nam Hải, nơi người dân gửi gắm niềm tin tâm linh của cư dân vùng biển. Đình làng không chỉ là nơi thờ Thành hoàng và các bậc tiền hiền có công với quê hương, mà còn là địa điểm họp bàn việc chung, tổ chức lễ hội, biểu diễn hát bội, kịch cửa đình. Các nghi lễ như lễ cầu ngư, cúng đình, cúng lăng Ông vẫn được duy trì, phản ánh mối gắn kết bền chặt giữa đời sống tín ngưỡng và sinh kế biển đầm.

Sinh hoạt kinh tế của Hà Liên gắn liền với nghề nuôi trồng và khai thác thủy sản. Đầm Nha Phu được người dân đánh giá là vùng nước cho nguồn tôm, cua, cá có vị ngọt đặc trưng, được nhiều nhà hàng trong và ngoài tỉnh đặt mua quanh năm. Dù điều kiện hạ tầng còn hạn chế, người dân vẫn giữ nhịp sống chậm rãi, bình dị giữa thiên nhiên.

Với cảnh quan nguyên sơ và hệ giá trị văn hóa được bảo tồn tương đối trọn vẹn, Hà Liên đang được định hướng phát triển theo mô hình du lịch xanh và du lịch cộng đồng. Du khách đến đây có thể trải nghiệm chèo thuyền trên đầm, tham gia bắt tôm, câu cá cùng người dân hoặc tìm hiểu đời sống tín ngưỡng qua các lễ hội truyền thống. Tháng 4/2025, làng cổ Hà Liên được trao chứng nhận điểm đến "Top 7 Ấn tượng Việt Nam" năm 2024 do ấn phẩm Sài Gòn Tiếp Thị (thuộc Saigon Times Group) tổ chức, ghi nhận vẻ đẹp đồng quê đặc sắc nhìn từ trên cao và tiềm năng phát triển du lịch bền vững.

Theo đại diện địa phương, việc xây dựng mô hình du lịch cộng đồng không chỉ nhằm thu hút khách tham quan, mà còn hướng tới mục tiêu tạo thêm sinh kế cho người dân, đồng thời bảo tồn những giá trị văn hóa, lịch sử lâu đời. Người dân Hà Liên kỳ vọng trong thời gian tới sẽ được đầu tư hạ tầng phù hợp, hỗ trợ tiếp cận nguồn vốn ưu đãi để chuyển đổi nghề nghiệp và nâng cao đời sống.

Giữa nhịp phát triển nhanh của đô thị ven biển Khánh Hòa, Hà Liên vẫn giữ được nhịp sống riêng, lặng lẽ nhưng bền bỉ. Chính sự nguyên sơ, cộng với chiều sâu lịch sử và văn hóa làng biển, đang mở ra cho nơi đây một hướng đi mới: phát triển du lịch gắn với bảo tồn, thay vì đánh đổi bản sắc để lấy tăng trưởng ngắn hạn.