Thích
Trong bức tranh chuyển dịch năng lượng của Việt Nam, Nhà máy Thủy điện tích năng Bác Ái nổi lên như một "mắt xích chiến lược", không chỉ về quy mô mà còn ở vai trò điều tiết hệ thống điện trong tương lai. Đây là dự án nguồn điện quan trọng đã được Thủ tướng Chính phủ phê duyệt, do Tập đoàn Điện lực Việt Nam (EVN) làm chủ đầu tư, với tổng công suất thiết kế 1.200MW và tổng mức đầu tư khoảng 21.100 tỷ đồng.
Đáng chú ý, đây là công trình thủy điện tích năng đầu tiên tại Việt Nam và lớn nhất khu vực Đông Nam Á. Khác với thủy điện truyền thống, nhà máy hoạt động theo cơ chế "lưu trữ năng lượng": khi nhu cầu điện thấp, sử dụng điện dư để bơm nước từ hồ Sông Cái lên hồ chứa phía trên; ngược lại, khi nhu cầu tăng cao, nước sẽ được xả xuống để phát điện, qua đó góp phần cân bằng và ổn định hệ thống điện quốc gia.
Công trường thi công dự án. Ảnh: NGỌC AN/Báo Tuổi Trẻ
Ghi nhận tại công trường của báo Tuổi Trẻ, dự án đang được triển khai với cường độ cao. Sau hơn một năm thi công, hai đường ống ngầm khổng lồ xuyên núi đã dần hiện rõ hình hài – những hạng mục được xem là "trái tim" của toàn bộ công trình.
Theo ông Nguyễn Thanh Minh – Phó giám đốc Ban Quản lý dự án Điện 3, dự án được phân kỳ thành hai giai đoạn. Trong đó, giai đoạn 1 tập trung thi công cụm công trình cửa xả, phục vụ tích nước hồ Sông Cái. Giai đoạn 2, bắt đầu từ tháng 2/2025, triển khai các hạng mục quan trọng như tuyến năng lượng, hệ thống hầm ngầm, đường vận hành, trạm phân phối 500kV và các công trình phụ trợ.
Đến nay, nhiều hạng mục đã đạt tiến độ đáng kể: hầm cáp điện – thoát gió đã hoàn thành đào và gia cố; nền trạm phân phối 500kV đã được đắp xong; hố móng tháp van hạ lưu cũng cơ bản hoàn thiện. Đặc biệt, các hầm xuyên núi – hạng mục phức tạp nhất – đã đạt khoảng 24,6% khối lượng thi công.
Song song đó, hệ thống đường thi công vận hành (VH1, VH2, VH3A) đã hoàn thành tới 98% khối lượng đào đắp, trong khi hệ thống cấp điện, cấp nước đạt khoảng 90%, đảm bảo điều kiện thi công liên tục trên toàn công trường.
Với công suất lên tới 1.200MW, thủy điện tích năng Bác Ái được ví như "pin nước khổng lồ" của hệ thống điện quốc gia. Nhà máy có khả năng thu nhận nguồn điện dư từ điện gió, điện mặt trời, thậm chí cả điện hạt nhân trong tương lai, để tích trữ và phát điện vào giờ cao điểm.
Tuy nhiên, để hiện thực hóa cơ chế này, bài toán kỹ thuật đặt ra là vô cùng thách thức. Toàn bộ nhà máy được bố trí sâu trong lòng núi, với độ sâu trung bình khoảng 450m, có nơi lên tới 500m. Điều này đòi hỏi phương án thi công hầm đặc biệt, đảm bảo vừa an toàn, vừa chính xác về kỹ thuật.
Hệ thống đường hầm của dự án không chỉ dừng lại ở tuyến dẫn nước dài 3,7km, mà tổng chiều dài lên tới 17km. Trung tâm nhà máy được đặt ở cao độ thấp nhằm tạo độ chênh lệch với các hồ chứa, qua đó tối ưu hiệu suất phát điện.
Theo đại diện nhà thầu, việc áp dụng công nghệ hiện đại từ các nước G7 cùng đội ngũ hàng nghìn kỹ sư, công nhân giàu kinh nghiệm đã giúp nâng năng suất khoan hầm lên đáng kể. Mỗi mũi khoan có thể đạt 150–180m, thậm chí có đoạn gần 200m – gần gấp đôi so với phương pháp truyền thống trước đây.
Dù vậy, quá trình thi công vẫn đối mặt với nhiều thách thức, từ điều kiện địa chất phức tạp, nguồn nhiên liệu, cho đến yêu cầu bảo vệ rừng. Phần lớn các hạng mục được triển khai ngầm trong lòng đất nhằm hạn chế tối đa tác động đến môi trường tự nhiên.
Toàn bộ công trình Nhà máy Thuỷ điện Tích năng Bác Ái dự kiến hoàn thành vào năm 2031.
Theo kế hoạch, tổ máy đầu tiên của dự án sẽ phát điện vào tháng 12/2029, tổ máy cuối cùng hoàn thành vào tháng 12/2030, và toàn bộ công trình dự kiến hoàn thành vào năm 2031.
Khi đi vào vận hành, thủy điện tích năng Bác Ái không chỉ góp phần ổn định lưới điện quốc gia, mà còn đóng vai trò đặc biệt quan trọng trong việc điều tiết công suất, nhất là trong bối cảnh năng lượng tái tạo ngày càng chiếm tỷ trọng lớn.
Trong dài hạn, đây sẽ là một trong những trụ cột then chốt trong chiến lược phát triển năng lượng bền vững của Việt Nam – nơi điện không chỉ được sản xuất, mà còn được "tích trữ" và phân phối một cách thông minh theo nhu cầu của nền kinh tế.
