Biệt thự cổ trăm năm của quan tri huyện xưa: Quy mô 7.000m2 mang đậm kiến trúc vùng Nam Bộ, từng là bối cảnh của loạt phim đình đám nay dần thành phế tích

Ẩn mình giữa vùng quê yên tĩnh ở xã Mỹ Tịnh An, tỉnh Đồng Tháp (trước là ấp Bình Thọ Trung, xã Bình Phan, huyện Chợ Gạo, Tiền Giang cũ), nhà cổ Bình Phan từng là biểu tượng về sự giàu có và nếp sống của tầng lớp trí thức Nam Bộ đầu thế kỷ XX.

Công trình được xây dựng vào năm 1929 bởi ông Lê Ngọc Chiếu - người từng giữ chức tri huyện dưới thời Pháp thuộc. Theo nhiều tư liệu địa phương, ông Chiếu là người có học thức, yêu văn hóa và đặc biệt chú trọng lối sống nền nếp. Vì vậy, căn biệt thự không chỉ đơn thuần là nơi sinh sống mà còn được xem như không gian lưu giữ phong cách sống và sinh hoạt của một gia đình danh giá Nam Bộ thời bấy giờ.

Suốt nhiều thập niên, ngôi nhà từng là nơi đón tiếp khách quý, tổ chức các dịp lễ lớn và lưu giữ nhiều hiện vật giá trị. Tuy nhiên, sau khi ông Lê Ngọc Chiếu qua đời năm 1964, công trình dần thiếu người chăm sóc và bắt đầu xuống cấp theo thời gian.

Báo VnExpress cho hay, sau năm 1975, căn nhà được chính quyền địa phương tiếp quản, sau đó giao cho UBND xã Bình Phan quản lý, nay thuộc UBND xã Mỹ Tịnh An, tỉnh Đồng Tháp.

Dấu ấn kiến trúc Nam Bộ giao thoa phong cách Pháp

Nhà cổ Bình Phan được nhiều người biết đến nhờ kiến trúc mang đậm dấu ấn nhà cổ Nam Bộ kết hợp với phong cách Pháp thịnh hành đầu thế kỷ XX.

Toàn bộ khuôn viên rộng khoảng 7.000m2 được bố trí theo kiểu nhà ba gian hai chái truyền thống, bao quanh bởi sân vườn rộng, hàng cau và nhiều công trình phụ trợ đặc trưng của nhà giàu Nam Bộ xưa.

Mặt tiền căn nhà nổi bật với hệ cột gỗ lớn chạm khắc tinh xảo, mái ngói âm dương và các cửa lá sách bằng gỗ, đây là kiểu thiết kế phổ biến trong kiến trúc Pháp thời kỳ thuộc địa.

Bên trong căn nhà chính, nền được lát đá cẩm thạch nhiều màu vẫn còn tương đối nguyên vẹn. Phần lớn trần và tường được trang trí bằng các họa tiết dây lá, hoa văn nổi và các mảng vẽ thủ công cầu kỳ.

Ngôi nhà cũng mang ảnh hưởng của phong cách Art Deco với nhiều đường nét hình học đối xứng - xu hướng kiến trúc từng phổ biến tại Đông Dương vào đầu thế kỷ XX.

Ngoài căn nhà chính gồm hành lang, gian trung tâm và hai phòng ngủ, phía sau còn có hệ thống nhà bếp, kho lúa, nhà xe và khu nhà ăn riêng biệt.

Từ biểu tượng một thời đến công trình xuống cấp

Dù vẫn giữ được nhiều chi tiết kiến trúc giá trị, nhà cổ Bình Phan hiện trong tình trạng xuống cấp nghiêm trọng sau thời gian dài thiếu kinh phí bảo tồn và không có người trông coi thường xuyên.

Nhiều hạng mục đã hư hỏng nặng. Một số mảng tường bong tróc, nứt vỡ; hoa văn đắp nổi bị sụp, mái ngói xuống cấp và trần nhà mục nát ở nhiều vị trí.

Khu nhà phụ phía sau hiện gần như hoang phế, cỏ dại mọc um tùm. Nhà ăn cũ chỉ còn lại dấu vết của các bếp nấu và ống khói xây bằng gạch. Kho lúa cũng trong tình trạng hư hỏng nặng khi cửa đã mất, tường phủ rêu và trần thủng nhiều chỗ.

Khoảng sân rộng trong khuôn viên từng có thời gian được người dân tận dụng dựng nhà lưới để trồng rau màu.

Theo thông tin từ địa phương, phần lớn con cháu ông Lê Ngọc Chiếu hiện sinh sống ở nước ngoài nên công trình được Nhà nước quản lý. Tuy nhiên đến nay vẫn chưa có phương án bảo tồn hoặc khai thác cụ thể.

Khoảng ba năm trước, chính quyền địa phương từng đề xuất xếp hạng di tích cho công trình nhưng hiện chưa được phê duyệt.

Công trình từng xuất hiện trong nhiều bộ phim đình đám

Không chỉ có giá trị về kiến trúc và lịch sử, nhà cổ Bình Phan còn được biết đến là bối cảnh của nhiều bộ phim truyền hình và tác phẩm nghệ thuật lấy bối cảnh Nam Bộ xưa như: Công tử Bạc Liêu, Người đẹp Tây Đô, Những nẻo đường phù sa, Người tình...

Không gian cổ kính, nhuốm màu thời gian của căn biệt thự từng thu hút nhiều đạo diễn, nghệ sĩ, nhiếp ảnh gia và du khách tìm đến ghi hình, sáng tác.

Hiện nay, dù công trình vẫn thu hút người tham quan nhờ vẻ đẹp hoài cổ, nhưng do thiếu người quản lý và không có hệ thống giới thiệu thông tin, nhiều du khách chỉ có thể đứng bên ngoài hoặc lặng lẽ vào tham quan rồi rời đi trong tiếc nuối.

Giữa bối cảnh nhiều công trình kiến trúc cổ ở Nam Bộ dần biến mất theo quá trình đô thị hóa, nhà cổ Bình Phan được xem là một trong số ít dấu tích còn sót lại phản ánh đời sống, văn hóa và kiến trúc của tầng lớp trí thức miền Tây Nam Bộ đầu thế kỷ trước.