Bộ Tài chính triển khai cơ chế đặc thù xử lý hơn 11.000 cơ sở nhà, đất dôi dư

Hội nghị được tổ chức theo hình thức trực tiếp tại điểm cầu Bộ Tài chính và trực tuyến với 34 tỉnh, thành phố.

Phát biểu tại hội nghị, Thứ trưởng Bộ Tài chính Tạ Anh Tuân cho biết, tinh thần xuyên suốt của Nghị quyết là các giải pháp về chính sách để triển khai thuận lợi hơn, nhanh hơn và hiệu quả hơn việc xử lý, khai thác nhà, đất dôi dư, sớm đưa tài sản vào sử dụng, tránh thất thoát, lãng phí. Bên cạnh đó, phân cấp, phân quyền mạnh hơn gắn với trách nhiệm của các bộ, ngành, địa phương, đơn vị và người đứng đầu; đơn giản hóa thủ tục hành chính, nhưng vẫn phải bảo đảm công khai, minh bạch và chặt chẽ trong việc xử lý, khai thác nhà, đất dôi dư; phòng, ngừa thất thoát, lãng phí, tiêu cực trong quản lý, khai thác và sử dụng tài sản công, lấy lợi ích tổng thể về kinh tế - xã hội làm thước đo và phương châm hành động.

Theo đó, địa phương không chỉ là cơ quan tổ chức thực hiện mà còn được trao các cơ chế, thẩm quyền đặc thù để chủ động quyết định và đẩy nhanh tiến độ xử lý đối với các cơ sở nhà, đất dôi dư thuộc phạm vi quản lý, với tinh thần “địa phương quyết, địa phương làm, địa phương chịu trách nhiệm”.

Thứ trưởng cũng hi vọng các cơ chế, chính sách đặc thù tại Nghị quyết số 31 sẽ mở ra hành lang pháp lý thuận lợi để thực hiện tốt hơn nhiệm vụ được giao. Tuy nhiên, Nghị quyết chỉ là giải pháp hỗ trợ. Vấn đề quan trọng nhất và là các yếu tố quyết định tới tiến độ, kết quả sắp xếp, xử lý, khai thác nhà, đất dôi dư vẫn là khâu tổ chức thực hiện.

“Kinh nghiệm cho thấy, ở đâu cấp ủy và chính quyền chủ động, huy động được sự vào cuộc của cả hệ thống chính trị thì ở đó cho kết quả tốt và ngược lại. Chúng ta phải đặt vấn đề vì sao cùng một mặt bằng chính sách, có nơi làm rất tốt, nhưng cũng có nơi còn rất nhiều cơ sở nhà, đất dôi dư chưa xử lý được”, Thứ trưởng nói.

Theo ông Nguyễn Tân Thịnh, Cục trưởng Cục Quản lý công sản (Bộ Tài chính), thời gian qua hực hiện các chủ trương của Đảng, Quốc hội và Chính phủ về sắp xếp, tinh gọn tổ chức bộ máy của hệ thống chính trị, sắp xếp đơn vị hành chính các cấp và xây dựng mô hình chính quyền địa phương hai cấp, trong thời gian qua các bộ, ngành, địa phương đã triển khai đồng bộ nhiều giải pháp nhằm bố trí, sắp xếp và xử lý tài sản công, đặc biệt là nhà, đất dôi dư phát sinh sau quá trình sắp xếp.

Bộ Tài chính đã chủ trì hoàn thiện hệ thống pháp luật về quản lý, sử dụng tài sản công, trình cấp có thẩm quyền ban hành nhiều văn bản quy phạm pháp luật, tạo cơ sở pháp lý đầy đủ cho việc quản lý, khai thác, xử lý tài sản công phù hợp với mô hình tổ chức bộ máy mới. Đồng thời, Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ và Bộ Tài chính đã ban hành nhiều văn bản chỉ đạo, hướng dẫn để các cơ quan, địa phương tổ chức thực hiện.

Nhờ đó, việc bố trí, sắp xếp nhà, đất đã góp phần bảo đảm hoạt động của bộ máy sau sắp xếp được thông suốt, không gián đoạn việc cung cấp dịch vụ công và giải quyết thủ tục hành chính cho người dân, doanh nghiệp.

Tuy nhiên, thực tiễn cũng phát sinh khối lượng rất lớn nhà, đất dôi dư cần tiếp tục xử lý. Theo tổng hợp báo cáo của các Bộ, ngành, địa phương thì hiện nay còn khoảng 11.000 cơ sở nhà, đất dôi dư đã được thu hồi hoặc chuyển giao về địa phương quản lý, xử lý nhưng chưa hoàn thành xử lý bước 2 để đưa vào khai thác hoặc xử lý triệt để.

Theo Cục trưởng Cục Quản lý công sản, việc khai thác, xử lý các cơ sở nhà, đất này đang gặp nhiều khó khăn do số lượng lớn, phân tán trên phạm vi cả nước, nhiều cơ sở có quy mô nhỏ lẻ, nằm ở vùng sâu, vùng xa, khu vực có nhu cầu thị trường thấp; nhiều trường hợp hồ sơ pháp lý chưa đầy đủ, bị thất lạc hoặc đang có tranh chấp, lấn chiếm. Nếu thực hiện theo quy trình thông thường quy định tại các văn bản quy phạm pháp luật hiện hành sẽ khó đáp ứng yêu cầu xử lý nhanh, triệt để theo yêu cầu của cấp có thẩm quyền.

Xuất phát từ yêu cầu thực tiễn nêu trên, Bộ Tài chính đã chủ trì xây dựng và trình Chính phủ ban hành Nghị quyết số 31/2026/NQ-CP ngày 24/6/2026 về các cơ chế, chính sách đặc thù nhằm đẩy nhanh tiến độ xử lý, khai thác nhà, đất dôi dư sau sắp xếp tổ chức bộ máy và đơn vị hành chính.

Để đạt mục tiêu này, Nghị quyết đưa ra hàng loạt cơ chế, chính sách đặc thù. Trước hết là tăng cường phân cấp, phân quyền. Theo đó, Chủ tịch UBND cấp tỉnh được trao quyền quyết định việc quản lý, khai thác các cơ sở nhà, đất dôi dư thuộc địa phương quản lý, kể cả những cơ sở trước đây thuộc cơ quan Trung ương nhưng đã chuyển giao hoặc được địa phương thu hồi để xử lý. Chủ tịch UBND cấp tỉnh cũng được điều chỉnh các quyết định giao, điều chuyển, chuyển giao nhà, đất phù hợp với thực tiễn và quyết định định mức chi hoạt động cho tổ chức quản lý, kinh doanh nhà theo tỷ lệ phần trăm trên số tiền thu được từ khai thác tài sản.

Đồng thời, Nghị quyết phân quyền cho thủ trưởng tổ chức quản lý, kinh doanh nhà và Chủ tịch UBND cấp xã được phê duyệt đơn giá cho thuê nhà thay vì phải thuê đơn vị thẩm định giá và trình UBND cấp tỉnh ban hành bảng giá như trước. Việc phân cấp này được kỳ vọng sẽ rút ngắn đáng kể quy trình xử lý, phát huy tính chủ động của địa phương và giảm các khâu trung gian.

Một nội dung đáng chú ý khác là cắt giảm mạnh thủ tục hành chính. Tổ chức quản lý, kinh doanh nhà được chủ động xây dựng phương án quản lý, khai thác nhà, đất mà không phải thực hiện quy trình điều chỉnh, bổ sung kế hoạch như trước. Đối với các cơ sở nhà, đất đã có quyết định chuyển giao về địa phương thì không phải làm lại thủ tục giao tài sản.

Nghị quyết cũng bãi bỏ thủ tục xây dựng bảng giá cho thuê nhà, thay bằng cơ chế xác định đơn giá theo công thức thống nhất, minh bạch và dễ áp dụng; đồng thời cắt giảm thủ tục lấy ý kiến Chủ tịch UBND cấp tỉnh trước khi chuyển giao nhà, đất dôi dư của Trung ương về địa phương quản lý.

Đáng chú ý, Nghị quyết tạo thêm nhiều cơ chế thuận lợi để khai thác hiệu quả nhà, đất dôi dư. Theo đó, cho phép đưa tài sản vào khai thác trong một số trường hợp chưa có Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất hoặc giấy chứng nhận bị thất lạc; cho phép khai thác mà chưa phải điều chỉnh quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất nhằm rút ngắn thời gian đưa tài sản vào sử dụng.

Đối với hoạt động cho thuê, thời hạn thuê tối đa được nâng từ 5 năm lên 10 năm và được phép gia hạn nhiều lần nếu đáp ứng điều kiện theo quy định. Đây được đánh giá là giải pháp giúp tăng sức hấp dẫn đối với nhà đầu tư, doanh nghiệp có nhu cầu thuê, từ đó nâng cao hiệu quả khai thác tài sản.

Nghị quyết cũng bổ sung phương thức cho thuê mới là chào giá cạnh tranh, với quy trình đơn giản hơn đấu giá nhưng vẫn bảo đảm công khai, minh bạch và cạnh tranh lành mạnh.

Đối với các trường hợp đặc biệt, Nghị quyết cho phép phá dỡ công trình không còn phù hợp để xây dựng công viên, sân chơi, thiết chế văn hóa hoặc phục vụ đổi mới sáng tạo, khởi nghiệp. Đồng thời, điều chỉnh cơ chế xử lý tài sản gắn liền với đất khi giao đất, cho thuê đất để tạo điều kiện thu hút tổ chức, cá nhân tham gia khai thác hiệu quả các khu đất dôi dư.

Ngoài ra, Nghị quyết cho phép thực hiện chuyển đổi công năng sử dụng nhà, đất trước, sau đó mới cập nhật, điều chỉnh quy hoạch đối với các cơ sở được sử dụng làm trụ sở, cơ sở sự nghiệp công lập, công trình công cộng hoặc phục vụ quốc phòng, an ninh.

Theo Bộ Tài chính, các cơ chế đặc thù của Nghị quyết số 31 sẽ được áp dụng trong thời hạn 5 năm. Sau một năm triển khai, Bộ sẽ chủ trì sơ kết, đánh giá kết quả thực hiện để báo cáo Chính phủ, trên cơ sở đó nghiên cứu hoàn thiện hệ thống pháp luật nhằm thể chế hóa những chính sách phát huy hiệu quả trong thực tiễn.

Việc ban hành Nghị quyết cùng với sự vào cuộc quyết liệt của các bộ, ngành và địa phương được kỳ vọng sẽ tạo bước chuyển mạnh trong xử lý, khai thác nhà, đất dôi dư sau sắp xếp tổ chức bộ máy, góp phần thực hiện hiệu quả chủ trương phòng, chống lãng phí, nâng cao hiệu quả quản lý tài sản công và tạo thêm nguồn lực phục vụ phát triển kinh tế - xã hội.