Cách làm linh hoạt đưa cao tốc Đồng Đăng – Trà Lĩnh từng bước thành hình

Gỡ các nút thắt kỹ thuật

Sau hơn 800 ngày đêm thi công, cao tốc Đồng Đăng – Trà Lĩnh liên tiếp ghi nhận những dấu mốc quan trọng như thông tuyến giai đoạn 1 và khởi công giai đoạn 2 trong năm 2025. Những kết quả này không đến từ những nỗ lực đơn lẻ, mà là thành quả của một quá trình vận hành đồng bộ, nơi các bên liên quan liên tục điều chỉnh, thích ứng và sáng tạo trong cách thức triển khai và phối hợp.

Tuyến cao tốc dài 121 km, đi qua hai tỉnh Lạng Sơn và Cao Bằng, với 5 hầm xuyên núi và hơn 80 cây cầu vượt sông Kỳ Cùng, Bằng Giang. Địa hình hiểm trở, địa chất karst phức tạp, thời tiết khó lường khiến rủi ro thi công luôn hiện hữu.

Trong khi đó, lưu lượng phương tiện dự báo thấp, thời gian hoàn vốn kéo dài khoảng 22 năm là những yếu tố khiến dự án "đóng băng" trong nhiều năm.

Trước yêu cầu cấp bách về phát triển hạ tầng, mở rộng không gian kinh tế và bảo đảm quốc phòng, an ninh khu vực biên giới phía Bắc, UBND tỉnh Cao Bằng đã mời Tập đoàn Đèo Cả tham gia đầu tư dự án.

Vận dụng kinh nghiệm triển khai các dự án BOT giao thông phức tạp, doanh nghiệp có xuất thân từ Phú Yên (nay là Đắk Lắk) này đã phá thế bế tắc về nguồn lực dự án bằng đề xuất tái cấu trúc toàn bộ: phân kỳ đầu tư, rút ngắn chiều dài tuyến, giảm tổng mức đầu tư từ hơn 47.000 tỷ đồng xuống còn khoảng 26.000 tỷ đồng cho cả hai giai đoạn.

Dù loạt biện pháp kỹ thuật này đã giúp dự án thoát khỏi cảnh "quy hoạch treo", nhưng các bên đều thận trọng, do trước mắt vẫn còn các thách thức về chính sách đầu tư, cơ chế góp vốn và thách thức địa chất.

Với quyết tâm triển khai dự án trong năm 2024, chính quyền hai tỉnh Cao Bằng, Lạng Sơn cũng chủ động vào cuộc, đẩy nhanh công tác giải phóng mặt bằng, bố trí nguồn lực và đồng hành với nhà đầu tư. Tỉnh Cao Bằng đã chủ động cắt giảm 22 dự án đầu tư công để tăng phần vốn tham gia, huy động mọi nguồn lực, phát động phong trào thi đua, kêu gọi sự đồng lòng của nhân dân, tạo nên khí thế quyết liệt từ tỉnh xuống đến cơ sở.

Về phía nhà đầu tư, để giải quyết "bài toán" vốn, Tập đoàn Đèo Cả đã đề xuất mô hình huy động PPP++, trong đó nhà thầu đồng thời là nhà đầu tư, cùng triển khai thi công theo mô hình tổng thầu EC và EPC. Mô hình này sau đó đã nhận được nhiều lời khen của lãnh đạo Bộ Xây dựng cùng các chuyên gia đầu ngành.

Ý nghĩa chiến lược của dự án cùng những nỗ lực của tỉnh Cao Bằng và nhà đầu tư đã góp phần thuyết phục thành công Quốc hội thông qua cơ chế đặc thù tại Nghị quyết 106, nâng tỷ lệ vốn Nhà nước tham gia dự án lên xấp xỉ 70%, tạo điều kiện để dự án thu hút thêm nguồn vốn.

Khi các rào cản về cơ chế và nguồn vốn dần được tháo gỡ, trọng tâm chuyển sang "bài toán" địa hình, đặc biệt là xử lý điều kiện địa chất phức tạp của khu vực miền núi Đông Bắc.

Giải "bài toán" địa hình, địa chất

Đặc trưng địa hình đá vôi với hệ thống hang động ngầm dày đặc khiến công tác khảo sát và thiết kế luôn phải cập nhật theo thực tế. Ngay cả khi đã chuẩn bị kỹ lưỡng, việc phát sinh hang karst trong quá trình thi công vẫn là rủi ro khó tránh, buộc các đơn vị phải điều chỉnh cục bộ hướng tuyến hoặc thay đổi giải pháp kết cấu để bảo đảm an toàn lâu dài.

Trong bối cảnh địa chất phức tạp, cách tiếp cận "thi công song hành với hoàn thiện thiết kế" được triển khai linh hoạt, trở thành giải pháp then chốt để bảo đảm tiến độ và chất lượng công trình.

Kỹ sư Nguyễn Đức Tuấn – Phó Tổng Giám đốc Công ty Cổ phần cao tốc Đồng Đăng – Trà Lĩnh cho biết, với dự án nhiều đặc thù như tuyến cao tốc này, việc cập nhật thiết kế theo điều kiện thực địa là yêu cầu tất yếu nhằm bảo đảm an toàn và tối ưu hiệu quả đầu tư.

Do thực tế thi công luôn phát sinh những yếu tố ngoài phạm vi khảo sát ban đầu, doanh nghiệp dự án đã tổ chức thiết kế theo ba bước, gắn với quá trình thi công để chủ động rà soát, điều chỉnh kịp thời.

"Cách làm này giúp dự án không bị gián đoạn do chờ thủ tục, đồng thời vẫn bảo đảm yêu cầu kỹ thuật, an toàn và hiệu quả", ông Tuấn nhấn mạnh.

Đối với các hạng mục hầm, việc ứng dụng công nghệ đào tiên tiến cùng hệ thống thiết bị cơ giới hiện đại như máy khoan và phun bê tông tự hành đã giúp nâng cao hiệu quả thi công, đưa các hạng mục về đích vượt tiến độ 2 tháng.

Ở góc độ chuyên gia, PGS. TS Trần Chủng – nguyên Cục trưởng Cục Giám định Nhà nước về chất lượng công trình xây dựng - cho rằng, một trong những thách thức lớn nhất của thi công cao tốc trên miền núi là điều kiện địa chất phức tạp, tiềm ẩn nguy cơ sạt trượt cao.

Trong nhiều trường hợp, để bảo đảm an toàn, phương án kỹ thuật buộc phải thay đổi, dù phát sinh thêm chi phí, nhưng cần thiết để bảo đảm an toàn lâu dài. Do đó, việc điều chỉnh hướng tuyến trong quá trình triển khai là khó tránh khỏi đối với các dự án cao tốc đi qua khu vực miền núi phía Bắc.

Theo vị chuyên gia, công tác khảo sát ban đầu trong giai đoạn lập dự án chỉ mang tính dự báo, trong khi thực địa luôn tiềm ẩn các yếu tố phức tạp.

"Địa chất công trình là yếu tố đặc biệt khó lường, chỉ có thể nhận diện đầy đủ trong quá trình thi công. Vì vậy, việc phát sinh chi phí để xử lý là điều tất yếu, nhưng đó là chi phí cần thiết để tránh những rủi ro lớn hơn về an toàn và hư hỏng công trình trong tương lai", PGS. TS Trần Chủng khẳng định.

Giải pháp căn cơ cho hợp tác công - tư

Khi những rào cản về kỹ thuật và nguồn lực từng bước được tháo gỡ, bài toán cốt lõi còn lại là cách các bên cùng tham gia và chia sẻ trách nhiệm trong mô hình hợp tác công – tư.

Theo ông Lê Hải Hòa - Chủ tịch UBND tỉnh Cao Bằng - yếu tố tiên quyết để triển khai thành công một dự án PPP đó là xác định tư tưởng "không thể khoán trắng cho nhà đầu tư", mà phải ngồi cùng nhau để tháo gỡ khó khăn, chia sẻ lợi ích theo đúng tinh thần hợp tác công – tư.

Dẫn chứng tiêu biểu cho tinh thần đồng hành này chính là mô hình Ban Chỉ đạo dự án quy tụ đầy đủ hệ thống chính trị và nhà đầu tư, vận hành trên cơ chế phối hợp chặt chẽ, hài hòa lợi ích giữa Nhà nước, người dân và nhà đầu tư.

Ban Chỉ đạo dự án đã vận động người dân bàn giao đất trước, chi trả sau theo từng giai đoạn, gắn với bảo đảm tái thiết đời sống. Chủ trương này được cụ thể hóa bằng "Chiến dịch 100 ngày đêm giải phóng mặt bằng", qua đó bàn giao hơn 222 ha đất đúng tiến độ, đồng thời giảm áp lực chi trả ngay cho ngân sách địa phương. Đến nay, công tác giải phóng mặt bằng cơ bản hoàn thành, tạo điều kiện để dự án tăng tốc.

Trong quá trình triển khai cao tốc Đồng Đăng – Trà Lĩnh, Chủ tịch UBND tỉnh Cao Bằng Lê Hải Hòa cũng đánh giá cao việc tinh thần trách nhiệm của nhà đầu tư và doanh nghiệp dự án thông qua một loạt các dự án an sinh xã hội xây dựng trường học, trồng cây và tạo công ăn việc làm cho người dân nơi dự án đi qua.

Theo ông Lê Hải Hòa, suốt 8 năm qua, chính quyền Cao Bằng cùng nhà đầu tư đã cùng vượt qua những thách thức về cơ chế chính sách, nguồn vốn để đưa dự án đi vào quỹ đạo ổn định. Theo kế hoạch, giai đoạn 1 của dự án sẽ về đích trước dịp 19/5 và được kỳ vọng trở thành điển hình về việc biến hệ thống hạ tầng giao thông từ "điểm nghẽn" thành "điểm tựa" đột phá cho các tỉnh miền núi.