Căn biệt phủ hàng trăm tỷ, được xây từ 5 triệu viên ngói cổ của 'vua hài đất Bắc': Mang đậm tinh thần đạo Mẫu, lọt TOP 14 kiến trúc hay nhất thế giới

Một quần thể văn hóa quy tụ trong một căn biệt thự

Tọa lạc trong một ngôi làng ngoại thành Hà Nội, công trình của NSƯT Xuân Hinh được xây dựng trên khu đất rộng khoảng 5.000m2, vốn là vườn cây ăn quả có tuổi đời khoảng 50 năm. Ngay từ khi triển khai, các kiến trúc sư lựa chọn phương án "nương theo thiên nhiên": Không chặt phá cây, mà điều chỉnh vị trí nhà và hàng rào theo từng gốc cây hiện hữu. Cách tiếp cận này tạo nên một tổng thể hài hòa giữa kiến trúc và cảnh quan.

Theo chia sẻ của nghệ sĩ, nơi đây không đơn thuần là một căn nhà ở, mà là một quần thể mang tên Bảo tàng Đạo Mẫu. Trong quần thể này có khu Linh Từ "Uống nước nhớ nguồn", thư viện lưu giữ văn hóa truyền thống và không gian trưng bày hiện vật liên quan đến tín ngưỡng thờ Mẫu của người Việt.

Để hoàn thiện công trình, Xuân Hinh dành 7-8 năm chỉ để sưu tầm ngói và nguyên vật liệu cổ, cùng hơn 4 năm thi công. Ông cho biết đã sử dụng khoảng 5 triệu viên ngói cổ và 1 triệu viên gạch thất cổ, nhiều trong số đó được thu gom từ các ngôi nhà cổ hàng trăm năm tuổi, tái sử dụng trong hình hài mới của một bảo tàng.

Kiến trúc truyền thống Bắc Bộ trong diện mạo đương đại

Bảo tàng Đạo Mẫu được thiết kế theo phong cách kiến trúc truyền thống Bắc Bộ với mái ngói rêu phong, nhà gỗ, sân gạch đỏ và vườn cây xanh bao quanh. Tuy nhiên, công trình không dừng lại ở việc "phục dựng" quá khứ mà có sự kết hợp giữa tinh thần dân gian và tư duy không gian hiện đại.

Công trình do kiến trúc sư Nguyễn Hà thiết kế - người từng giành giải thưởng Moira Gemmill dành cho kiến trúc sư tài năng dưới 45 tuổi trên toàn thế giới. Nhờ cách tiếp cận này, Bảo tàng Đạo Mẫu đã được tạp chí kiến trúc quốc tế Domus vinh danh trong danh sách Best Architecture Projects 2023 (Dự án kiến trúc tốt nhất năm 2023) và lọt Top 14 công trình kiến trúc ấn tượng nhất thế giới do tạp chí này bình chọn.

Domus nhận xét về công trình: "Tính thiêng biểu hiện qua chất liệu trong Bảo tàng thờ mẫu ở Việt Nam", đánh giá nhấn mạnh sự kết hợp giữa vật liệu truyền thống và không gian mang tính biểu tượng tâm linh.

Các không gian chính của bảo tàng gồm phòng thờ Tam tòa Thánh Mẫu, phòng thờ các tổ mẫu, Linh Từ "Uống nước nhớ nguồn" và khu trưng bày hiện vật. Phần tầng lửng của ngôi nhà cũ được tháo dỡ để mở rộng diện tích trưng bày các bức tranh mô tả Đạo Mẫu. Các khu chức năng như khu ở, nhà bếp, phòng trưng bày được bố trí bao quanh nhà cũ, tạo thành một vòng không gian liên hoàn.

Cổng vào bảo tàng được thiết kế với điểm nhấn "Cá chép vượt vũ môn" - hình ảnh biểu trưng cho ý chí vươn lên, cũng như hành trình vượt khó của chính chủ nhân công trình.

Trong khuôn viên bảo tàng còn có thư viện - nơi lưu giữ sách, tài liệu, hiện vật dân gian và những kỷ niệm trong sự nghiệp của nghệ sĩ Xuân Hinh. Đây cũng là không gian ông ấp ủ dự định truyền dạy nghề cho thế hệ trẻ, gìn giữ các giá trị nghệ thuật truyền thống.

NSƯT Xuân Hinh, tên đầy đủ là Bùi Xuân Hinh, sinh năm 1960 tại thôn Yên Việt, xã Đông Cứu, huyện Gia Bình cũ (nay thuộc tỉnh Bắc Ninh). Ông được công chúng nhớ đến qua loạt vai diễn nổi bật như Tiến Tùng trong "Tùng lò gạch", Mộng Ti trong "Xuân Hinh đi hỏi vợ" và những câu thoại quen thuộc: "Ai gọi em đó có em đây", "Ăn chơi đi đừng có tiếc tiền làm gì"... Ở thời kỳ đỉnh cao, ông được mệnh danh là "Vua hài đất Bắc".

Khác với nhiều nghệ sĩ cùng thời, Xuân Hinh gần như không tham gia gameshow, talkshow, hiếm xuất hiện trên truyền hình và gần như nói không với phim ảnh. Ông chọn con đường riêng, tập trung vào sân khấu dân gian và bảo tồn nghệ thuật truyền thống.

Theo chia sẻ của nghệ sĩ, toàn bộ số tiền tích lũy được từ hơn 40 năm đi diễn đã được ông dành để đầu tư cho Bảo tàng Đạo Mẫu - công trình mà ông xem là tâm huyết cả đời.

Giữa nhịp sống hiện đại, nơi những ngôi nhà cao tầng dần thay thế mái ngói cũ, Bảo tàng Đạo Mẫu hiện diện như một không gian "hồi sinh" cho những viên gạch đất sét, mái ngói rêu phong và ký ức văn hóa. Không chỉ là nơi lưu giữ hiện vật, công trình này còn phản ánh lựa chọn phong cách sống của một nghệ sĩ mong muốn và bảo tồn không gian mang đậm dấu ấn cá nhân giữa lòng thành phố.