Công trình chống chịu nắng nóng: Hiệu quả đầu tư và cơ hội tiếp cận vốn xanh

Ngày 13/10, tại Hà Nội, Hội đồng Công trình Xanh Việt Nam (VGBC) tổ chức Hội thảo “Xây dựng công trình chống chịu nắng nóng - Heat Resilience Forum”, trong khuôn khổ Tuần lễ Công trình Xanh và Giao thông Xanh Việt Nam 2026, dưới sự bảo trợ của Bộ Xây dựng.

Chi phí đầu tư ban đầu và bài toán hiệu quả dài hạn

Một trong những nội dung trọng tâm được thảo luận tại hội thảo là hiệu quả kinh tế của việc đầu tư nâng cao khả năng chống chịu nhiệt cho công trình. Các giải pháp về thiết kế, vật liệu và công nghệ có thể làm gia tăng chi phí xây dựng ban đầu, nhưng đồng thời góp phần giảm nhu cầu làm mát, tiết kiệm năng lượng và chi phí.

Vấn đề này được các chuyên gia phân tích sâu tại phiên thảo luận thứ ba với chủ đề “Tài chính và hành động thị trường: Ai trả tiền cho khả năng chống chịu nắng nóng?”. Tại phiên thảo luận, nhiều diễn giả quan tâm đặt câu hỏi: Điều gì sẽ xảy ra nếu doanh nghiệp tiếp tục chậm đầu tư vào khả năng thích ứng khí hậu, và đâu là những điều kiện để lợi ích của công trình chống chịu nhiệt được thị trường cũng như các tổ chức tài chính ghi nhận?

Phân tích về những rủi ro khi doanh nghiệp chậm chuyển đổi, ông Douglas Snyder, Giám đốc Điều hành VGBC, cho rằng các công trình không được cải thiện về hiệu suất năng lượng và khả năng chống chịu khí hậu có thể phải đối mặt với nguy cơ suy giảm sức cạnh tranh trên thị trường bất động sản.

Theo ông, kinh nghiệm tại châu Âu và một số thị trường khác cho thấy những tòa nhà không đáp ứng tiêu chuẩn xanh ngày càng gặp khó khăn trong hoạt động mua bán và cho thuê. Tại Việt Nam, các công trình xanh, đặc biệt là tòa nhà văn phòng xanh, cũng đang ghi nhận nhu cầu và mức giá cao hơn đáng kể.

"Nếu chúng ta không có các bất động sản xanh, việc thanh khoản sẽ rất khó khăn", ông Douglas Snyder nhấn mạnh.

Theo Giám đốc Điều hành VGBC, việc thay đổi phương thức thiết kế và xây dựng có thể kéo theo chi phí đầu tư ban đầu cao hơn. Tuy nhiên, nếu công trình thiếu khả năng chống chịu trước các đợt nắng nóng cực đoan hoặc sự cố hệ thống làm mát, những rủi ro về vận hành và nguy cơ suy giảm giá trị tài sản trong dài hạn có thể trở nên đáng kể.

Từ góc độ này, khả năng chống chịu nhiệt cần được đặt trong mối quan hệ trực tiếp với hiệu quả sử dụng và khả năng duy trì giá trị của bất động sản. Một công trình có chi phí xây dựng ban đầu thấp nhưng tiêu thụ nhiều năng lượng, khó bảo đảm tiện nghi cho người sử dụng và phụ thuộc quá lớn vào hệ thống điều hòa có thể trở thành tài sản kém hiệu quả trong quá trình khai thác.

Đồng tình với việc cần thay đổi cách đánh giá hiệu quả đầu tư, ông Lawrence Mbanu, Giám đốc Quản lý Dự án Indochina Kajima, chỉ ra một thực tế phổ biến trong hoạt động phát triển bất động sản: nhiều chủ đầu tư vẫn ưu tiên lựa chọn phương án có chi phí xây dựng thấp nhất trên mỗi mét vuông, nhưng chưa xem xét đầy đủ chi phí vận hành trong nhiều năm tiếp theo.

"Trong thực tế phát triển dự án, các chủ đầu tư thường chỉ tập trung vào việc lựa chọn phương án có chi phí xây dựng ban đầu thấp nhất trên mỗi mét vuông", ông Lawrence Mbanu chia sẻ.

Theo ông, tại những đô thị lớn như TP.HCM, việc công trình thiếu khả năng thông gió và kiểm soát nhiệt có thể khiến người sử dụng phải phụ thuộc vào điều hòa gần như liên tục; làm tăng đáng kể chi phí điện năng và ảnh hưởng đến hiệu quả khai thác tài sản.

Để minh chứng cho lợi ích kinh tế của giải pháp chống chịu nhiệt, tại phiên thảo luận về công nghệ và dữ liệu trước đó, ông Lawrence Mbanu đã chia sẻ những kết quả thực tế từ quá trình phát triển chuỗi khách sạn của Indochina Kajima tại Việt Nam.

Theo số liệu được ông Lawrence Mbanu trình bày tại hội thảo, việc tối ưu hệ mặt dựng và áp dụng các giải pháp che nắng tại chuỗi khách sạn của Indochina Kajima đã mang lại hiệu quả rõ rệt trong kiểm soát nhiệt và tiết kiệm năng lượng. Cụ thể, hệ số hấp thụ nhiệt mặt trời (SHGC) giảm từ 0,5 xuống 0,35; hệ số truyền nhiệt (U-value) giảm từ 1,8 xuống 1,4 W/m²K. Nhờ đó, công suất điều hòa giảm từ 3,6 kW xuống còn 2,2 kW/phòng khách sạn.

Những cải thiện về thiết kế và vật liệu đã mang lại hiệu quả đáng kể trong vận hành. Cụ thể, chi phí điện dành cho điều hòa tại một khách sạn có thể giảm từ 800 triệu đến 1,4 tỷ đồng mỗi năm, trong khi tổng điện năng tiêu thụ của tòa nhà giảm khoảng 20%, theo ông Lawrence Mbanu.

Hiệu quả của việc kiểm soát nhiệt còn thể hiện ở khả năng giảm quy mô đầu tư hệ thống điều hòa không khí. Khi lượng nhiệt hấp thụ vào công trình được hạn chế ngay từ khâu thiết kế, nhu cầu làm mát giảm xuống, cho phép chủ đầu tư lựa chọn hệ thống điều hòa có công suất phù hợp hơn. Theo trường hợp được Indochina Kajima chia sẻ, chi phí đầu tư hệ thống này có thể giảm khoảng 2 tỷ đồng.

"Mặc dù chi phí đầu tư tăng thêm cho hệ mặt dựng chất lượng cao (nhôm, kính cách nhiệt, lam che nắng) khoảng 1,4 đến 3,6 tỷ đồng (tăng 5 - 10% chi phí gói mặt dựng), nhưng thời gian hoàn vốn chỉ mất từ 1,5 đến 2 năm", ông Lawrence Mbanu chia sẻ. 

Từ góc độ chính sách, ông Vũ Văn Dũng, Phó Viện trưởng Viện Vật liệu xây dựng (Bộ Xây dựng), nhấn mạnh việc nâng cao khả năng chống chịu nhiệt phải tính toán đầy đủ cả chi phí xây dựng ban đầu và chi phí vận hành công trình.

"Ngoài việc hoàn thiện hệ thống tiêu chuẩn và quy chuẩn, một vấn đề cực kỳ quan trọng nữa là chi phí đầu tư. Chi phí đầu tư có thể chia thành 2 giai đoạn: chi phí đầu tư ban đầu và chi phí vận hành công trình", Phó Viện trưởng Viện Vật liệu xây dựng lưu ý.

Theo phân tích của ông Vũ Văn Dũng, một trong những nguyên nhân khiến yêu cầu chống nóng chưa được quan tâm tương xứng là chi phí đầu tư và lợi ích sử dụng thường thuộc về các chủ thể khác nhau. Nếu chủ đầu tư có xu hướng ưu tiên giảm chi phí xây dựng, thì người sử dụng lại phải chi trả tiền điện làm mát và chịu những tác động đến sức khỏe nếu công trình thiếu khả năng kiểm soát nhiệt.

Vì vậy, ông Dũng đề xuất áp dụng các giải pháp theo mức độ đầu tư và đặc điểm công trình. Những biện pháp chi phí thấp như che nắng, thông gió tự nhiên, cách nhiệt mái và tường cần được triển khai rộng rãi. Với các giải pháp đòi hỏi nguồn vốn lớn hơn, có thể ưu tiên công trình công và công trình quy mô lớn, đồng thời tính toán chi phí trong suốt vòng đời sử dụng.

Từ hiệu quả vận hành đến giá trị tài sản và cơ hội tiếp cận vốn xanh

Bên cạnh lợi ích tiết kiệm năng lượng, một vấn đề quan trọng được các chuyên gia đề cập tại hội thảo là mối quan hệ giữa khả năng chống chịu khí hậu với giá trị bất động sản và khả năng tiếp cận nguồn vốn đầu tư.

Từ góc nhìn tư vấn tài chính và quản trị rủi ro, bà Trương Hạnh Linh, Trưởng bộ phận Tư vấn Rủi ro và Tư vấn ESG tại KPMG cho rằng, dòng vốn xanh đang mở ra những cơ hội cho các dự án đáp ứng yêu cầu về phát triển bền vững. Tuy nhiên, khả năng tiếp cận nguồn vốn còn phụ thuộc vào việc doanh nghiệp chứng minh được hiệu quả và năng lực chuyển đổi xanh của dự án.

Theo số liệu được bà Linh chia sẻ tại hội thảo, năm 2025, dư nợ tín dụng xanh của hệ thống ngân hàng chiếm khoảng 5% tổng dư nợ, tương đương khoảng 800.000 tỷ đồng. Đặc biệt, các khoản vay xanh có thể được hưởng mức lãi suất thấp hơn khoảng 1 - 2% so với các khoản vay thương mại thông thường. Mức ưu đãi này giúp doanh nghiệp giảm chi phí vay vốn, đặc biệt đối với các dự án bất động sản có nhu cầu huy động vốn lớn và thời gian triển khai kéo dài.

Tuy nhiên, theo đại diện KPMG, vấn đề nằm ở khả năng đáp ứng điều kiện của các dự án để tiếp cận được nguồn vốn này.

"Thách thức lớn nhất hiện nay là nhiều dự án không tiếp cận được các dòng vốn này vì không thể chứng minh được hiệu suất hoặc năng lực chuyển đổi xanh của mình", bà Trương Hạnh Linh nhận định.

Như vậy, bên cạnh việc đầu tư vào công nghệ và vật liệu, doanh nghiệp còn phải quan tâm đến hệ thống dữ liệu và phương pháp đánh giá hiệu quả của công trình. Khả năng chống chịu nắng nóng cần được thể hiện thông qua những kết quả có thể đo lường và kiểm chứng, chứ không dừng lại ở cam kết của chủ đầu tư hoặc các giải pháp kỹ thuật được giới thiệu trong hồ sơ thiết kế.

Liên quan đến vấn đề này, tại phiên thảo luận về công nghệ và dữ liệu, KTS. Lê Trương, Chủ tịch HĐQT - Tổng Giám đốc TT - Associates, đã đề cập ba nhóm chỉ số quan trọng để đánh giá khả năng chống chịu nhiệt của công trình.

Nhóm thứ nhất là tiện nghi nhiệt và an toàn sức khỏe, thông qua nhiệt độ trong nhà, số giờ quá nhiệt và khả năng duy trì môi trường an toàn trong điều kiện nắng nóng cực đoan hoặc mất điện. Nhóm thứ hai là hiệu suất năng lượng, đặc biệt là cường độ sử dụng năng lượng (EUI) và mức tiêu thụ điện dành cho làm mát. Nhóm thứ ba là khả năng thích ứng và phục hồi của công trình khi hệ thống làm mát gặp sự cố.

"Thực tế tại Việt Nam, việc đo lường và xác thực dữ liệu sau vận hành chưa được chú trọng đúng mức", ông Lê Trương nhận định và cho rằng, cần tăng cường sự phối hợp giữa chủ đầu tư, kiến trúc sư, kỹ sư cơ điện và đơn vị quản lý vận hành để dữ liệu thực tế phản ánh đúng hiệu quả thiết kế ban đầu. Đây cũng là căn cứ để nhà đầu tư và tổ chức tài chính đánh giá chi phí vận hành, rủi ro và hiệu quả khai thác tài sản.

Nhấn mạnh vai trò của tài chính và dữ liệu trong thúc đẩy quá trình chuyển đổi của ngành xây dựng, bà Joy Gai, Giám đốc khu vực châu Á - Thái Bình Dương thuộc Hội đồng Công trình Xanh Thế giới (WorldGBC) cho rằng, tài chính có vai trò quan trọng trong việc định hướng dòng vốn đầu tư vào những công trình có khả năng thích ứng tốt hơn với biến đổi khí hậu.

“Tuy nhiên, để các quyết định đầu tư thực sự hiệu quả, dữ liệu phải trở thành cơ sở chung cho việc đo lường hiệu suất công trình, đánh giá tác động đối với con người và xác định lợi ích của từng giải pháp.

Đặc biệt, khi rủi ro nhiệt ngày càng tác động đến hoạt động kinh tế và giá trị tài sản, việc đánh giá khả năng chống chịu khí hậu cũng cần được quan tâm hơn trong các quyết định tài chính”, bà Joy Gai nêu, đồng thời đề cập sự cần thiết phải thay đổi nhận thức của các chủ thể tham gia thị trường, từ cơ quan quản lý, nhà phát triển dự án đến các tổ chức đầu tư.

Đối với doanh nghiệp bất động sản, các giải pháp chống chịu nhiệt cần được tính toán ngay từ khâu chuẩn bị đầu tư, gắn với hiệu quả vận hành và giá trị tài sản dài hạn. Đồng thời, cần tăng cường phối hợp giữa các bên để chuẩn hóa dữ liệu, kiểm chứng hiệu quả công trình, tạo cơ sở đánh giá rủi ro và tiếp cận nguồn vốn xanh.