Công trình chống chịu nắng nóng: Hoàn thiện quy chuẩn, đổi mới tư duy thiết kế và giải pháp công nghệ

Hoàn thiện quy chuẩn, mở rộng yêu cầu chống chịu nhiệt cho công trình

Tại phiên thảo luận thứ nhất với chủ đề "Quản trị và tư duy: Ai chịu trách nhiệm về khả năng chống chịu nắng nóng?", do bà Joy Gai, Giám đốc khu vực châu Á - Thái Bình Dương thuộc Hội đồng Công trình Xanh Thế giới (WorldGBC) điều phối, các chuyên gia tập trung đánh giá hệ thống quy chuẩn xây dựng hiện hành và khả năng đáp ứng những yêu cầu mới về chống chịu nhiệt.

Theo ông Vũ Văn Dũng, Phó Viện trưởng Viện Vật liệu xây dựng (Bộ Xây dựng), Việt Nam đã có các quy định về sử dụng năng lượng hiệu quả trong công trình xây dựng từ khoảng 20 năm trước.

"Ở Việt Nam đã có các quy định từ rất sớm, tuy nhiên vẫn còn một số giới hạn trong các quy chuẩn kỹ thuật hiện hành", ông Vũ Văn Dũng nhận định.

Theo ông, các yêu cầu bắt buộc hiện chủ yếu áp dụng đối với một số loại công trình có sử dụng điều hòa không khí, diện tích sàn từ 2.500m² trở lên. Trong khi đó, nhiều công trình quy mô nhỏ và không gian không sử dụng điều hòa chưa thuộc phạm vi áp dụng đầy đủ của các quy định này.

Để mở rộng yêu cầu chống chịu nhiệt, cần có lộ trình phù hợp với từng loại hình công trình, đồng thời hoàn thiện cơ sở dữ liệu, phương pháp thử nghiệm và đánh giá hiệu quả. Việc xây dựng quy định mới cũng phải tính đến chi phí thực hiện và điều kiện khí hậu của từng khu vực.

Một nội dung quan trọng khác được ông Vũ Văn Dũng đề cập là yêu cầu bảo đảm tiện nghi nhiệt và an toàn sức khỏe cho người sử dụng. Các quy chuẩn hiện hành tập trung nhiều vào hiệu quả sử dụng năng lượng. Tuy nhiên, khả năng chống chịu nắng nóng còn liên quan trực tiếp đến điều kiện sống và làm việc, đặc biệt đối với những nhóm dễ bị tổn thương như trẻ em, người cao tuổi và người bệnh.

Hiện nay, Tiêu chuẩn quốc gia TCVN 5687:2024 đã quy định một số chỉ tiêu liên quan đến thông gió, điều hòa không khí và điều kiện nhiệt trong nhà. Tuy nhiên, các chỉ tiêu này chưa bao quát đầy đủ những tình huống thời tiết cực đoan. Đối với không gian không sử dụng điều hòa, giới hạn nhiệt độ được xác định tương đối theo nhiệt độ ngoài trời có thể chưa bảo đảm an toàn trong các đợt nắng nóng gay gắt.

Đặc biệt, ông Dũng lưu ý mức chênh lệch nhiệt độ được quy định trong tiêu chuẩn hiện hành chưa chắc phù hợp với mọi điều kiện thời tiết và mọi nhóm người sử dụng. Bởi vậy, việc hoàn thiện các yêu cầu về tiện nghi nhiệt cần có sự phối hợp giữa Bộ Xây dựng, Bộ Y tế và Bộ Giáo dục và Đào tạo, nhất là đối với công trình y tế, giáo dục và cơ sở chăm sóc người cao tuổi.

Bên cạnh đó, ông Vũ Văn Dũng chỉ ra, các phương pháp thiết kế hiện nay chủ yếu dựa trên dữ liệu khí hậu trong quá khứ. Trong khi đó, công trình được xây dựng ở thời điểm hiện tại có thể tiếp tục vận hành trong nhiều thập kỷ tới, khi điều kiện khí hậu đã thay đổi.

Do vậy, hệ thống quy chuẩn cần từng bước bổ sung dữ liệu theo các kịch bản biến đổi khí hậu, đồng thời mở rộng đánh giá khả năng chống chịu trước nắng nóng, mưa lớn, ngập lụt và bão.

Liên quan đến đề xuất áp dụng tiêu chuẩn chống chịu nhiệt tối thiểu vào năm 2030, ông Vũ Văn Dũng đánh giá việc bắt buộc thực hiện đồng loạt đối với mọi công trình là khó khả thi.

"Việt Nam đã có những nền tảng kỹ thuật và pháp lý ban đầu, nhưng vẫn cần thời gian hoàn thiện các chỉ tiêu, phương pháp thử nghiệm và hệ thống đánh giá. Chi phí đầu tư, năng lực kiểm định và điều kiện thực tế của từng loại hình công trình cũng là những yếu tố phải cân nhắc", theo Phó Viện trưởng Viện Vật liệu xây dựng.

Nâng cao khả năng thích ứng ngay từ khâu thiết kế và xây dựng

Bên cạnh yêu cầu hoàn thiện chính sách, các giải pháp thiết kế và công nghệ cũng được thảo luận sâu tại hội thảo. Trong đó, việc hạn chế nhiệt xâm nhập vào công trình ngay từ khâu thiết kế được xem là yếu tố quan trọng để giảm nhu cầu sử dụng điều hòa không khí.

Tại phiên thảo luận thứ hai với chủ đề “Công nghệ và Dữ liệu: Giải pháp nào thực sự hiệu quả?”, KTS. Lê Trương, Chủ tịch HĐQT - Tổng Giám đốc TT - Associates, nhấn mạnh: "Kiến trúc phải là tuyến đầu chống nóng, không phải hệ thống điều hòa".

Theo ông, thiết kế thụ động cần được xem xét từ cách bố trí công trình và tổ chức không gian. Các giải pháp như lựa chọn hướng nhà, hình khối kiến trúc, bố trí không gian đệm, cây xanh, mặt nước và thông gió tự nhiên có vai trò quan trọng trong hạn chế hấp thụ nhiệt.

Thiết kế thụ động cũng đòi hỏi sự kết hợp giữa nhiều yếu tố kiến trúc. Việc sử dụng kính cách nhiệt, vật liệu chống nóng hay hệ thống che chắn cần phù hợp với đặc điểm khí hậu và điều kiện sử dụng của từng công trình.

Các giải pháp này giúp giảm nhu cầu làm mát ngay từ đầu, qua đó hạn chế sự phụ thuộc vào hệ thống điều hòa và nâng cao chất lượng không gian sống.

Cùng bàn về giải pháp kỹ thuật, ông Timothy Soebroto, Giám đốc khu vực Meinhardt Façade Technology Đông Nam Á, nhấn mạnh vai trò của hệ mặt dựng (lớp bao che bên ngoài công trình) trong việc hạn chế hấp thụ nhiệt và nâng cao hiệu quả sử dụng năng lượng. 

"Hệ mặt dựng chính là lớp phòng thủ đầu tiên", ông Timothy Soebroto nhận định và cho biết, trước đây, hệ mặt dựng chủ yếu thực hiện chức năng bảo vệ công trình trước những tác động từ môi trường bên ngoài. Trong những năm gần đây, bộ phận này ngày càng có vai trò quan trọng trong kiểm soát nhiệt, cách âm, bảo đảm tiện nghi và nâng cao hiệu suất năng lượng.

Đặc biệt, thiết kế mặt dựng cần tính đến những thay đổi của khí hậu trong tương lai. Các yếu tố như nhiệt độ, gió và điều kiện môi trường phải được dự báo phù hợp với thời gian sử dụng công trình. Điều này giúp nâng cao khả năng thích ứng và hạn chế nguy cơ các giải pháp kỹ thuật sớm trở nên lạc hậu.

Ở góc độ vật liệu xây dựng, bà Irene Cheng, đại diện AGC khu vực châu Á - Thái Bình Dương, nhấn mạnh yêu cầu kết hợp hiệu quả kiểm soát nhiệt với chất lượng không gian bên trong.

"Kính hiệu năng cao, vật liệu cách nhiệt và các giải pháp che nắng cần được lựa chọn phù hợp, bảo đảm sự cân bằng giữa hạn chế bức xạ mặt trời, tận dụng ánh sáng tự nhiên và duy trì tầm nhìn ra bên ngoài. Không thể vì chống nóng mà làm kính đen xì hay che kín công trình", bà Irene Cheng lưu ý.

Ngoài các giải pháp thiết kế và vật liệu, dữ liệu vận hành cũng là nội dung được các chuyên gia đặc biệt quan tâm. Theo KTS. Lê Trương, khả năng chống chịu nhiệt cần được đánh giá trên ba nhóm chỉ số: tiện nghi nhiệt và an toàn sức khỏe; hiệu suất sử dụng năng lượng; khả năng thích ứng và phục hồi khi hệ thống làm mát gặp sự cố.

Các chỉ số này bao gồm nhiệt độ trong nhà, số giờ quá nhiệt, cường độ sử dụng năng lượng, lượng điện tiêu thụ cho làm mát và khả năng duy trì điều kiện an toàn khi xảy ra mất điện hoặc nắng nóng cực đoan.

"Thực tế tại Việt Nam, việc đo lường và xác thực dữ liệu sau vận hành chưa được chú trọng đúng mức", ông Lê Trương nhận định.

Theo đó, công trình cần được đánh giá bằng kết quả vận hành thực tế, bên cạnh các thông số thiết kế ban đầu. Việc đo lường phải có sự phối hợp giữa chủ đầu tư, kiến trúc sư, kỹ sư cơ điện và đơn vị quản lý vận hành. Dữ liệu thu thập được sẽ giúp xác định hiệu quả của từng giải pháp, đồng thời cung cấp cơ sở để điều chỉnh thiết kế và hoàn thiện các tiêu chuẩn kỹ thuật.

Ông Lê Trương cũng đề cập vai trò quyết định của chủ đầu tư trong quá trình triển khai các giải pháp chống chịu nhiệt. Những đề xuất của kiến trúc sư và kỹ sư chỉ có thể được hiện thực hóa khi có sự đồng thuận và quyết định đầu tư phù hợp.