Thích
Giữa không gian trầm mặc của cố đô Huế, Hổ Quyền hiện lên như một dấu tích đặc biệt, vừa dữ dội vừa huyền bí. Đây là đấu trường duy nhất ở Việt Nam từng tổ chức các cuộc đấu sinh tử giữa voi và hổ, gắn liền với nghi lễ, quyền lực và tư duy biểu trưng của triều Nguyễn.
Toàn bộ khung cảnh Hổ Quyền khi nhìn từ trên cao.
Không chỉ là một công trình kiến trúc, Hổ Quyền còn là nơi kết tinh quan niệm vương quyền thời phong kiến: Voi - biểu tượng của sức mạnh hoàng gia - đối đầu với hổ - chúa sơn lâm của núi rừng. Những trận đấu diễn ra tại đây từng được xem là màn phô diễn uy quyền của triều đình trước thiên nhiên và thần dân.
Đấu trường được xây theo quy mô khép kín.
Trước khi đấu trường Hổ Quyền được xây dựng, các cuộc đấu sinh tử giữa voi và hổ dưới thời nhà Nguyễn thường diễn ra trên đảo Dã Viên, giữa dòng sông Hương.
Không gian tạm bợ và thiếu kiểm soát khiến nhiều trận đấu trở nên đặc biệt nguy hiểm, tiềm ẩn rủi ro cho cả người xem lẫn đoàn hộ giá.
Sử sách ghi lại, vào năm 1750, Nguyễn Phúc Khoát từng chứng kiến một cuộc giao đấu đẫm máu, trong đó 40 con voi tàn sát 18 con hổ.
Nơi đây từng là trận chiến sinh tử của voi - hổ cách đây hàng trăm năm về trước.
Đáng chú ý, một con hổ trong trận đã bất ngờ vồ ngã người quản tượng; bi kịch xảy ra khi chính con voi do ông huấn luyện hoảng loạn và giẫm chết chủ nhân của mình.
Đến thời vua Minh Mạng, hiểm họa còn cận kề hơn. Trong một lần nhà vua ngự thuyền xem đấu trên sông Hương, một con hổ đã thoát khỏi vòng kiểm soát và bơi thẳng về phía thuyền rồng, buộc đội quân hộ giá phải khẩn cấp ứng cứu.
Chính từ những sự cố nghiêm trọng đó, vào năm Minh Mạng thứ 11 (1830), triều đình quyết định xây dựng một đấu trường kiên cố tại vùng Trường Đá, thuộc làng Nguyệt Biều, phía tây kinh thành Huế - đánh dấu sự ra đời của Hổ Quyền, công trình mang tính biểu tượng hiếm có trong lịch sử Việt Nam.
Kiến trúc vòng tròn của quyền lực và sinh tử
Hổ Quyền được xây dựng theo hình vành khăn, gồm hai vòng tường thành bao quanh lòng chảo trung tâm.
Vòng tường trong cao 5,9m, chu vi tường ngoài 140m, còn đường kính lòng đấu trường đạt 44m đủ rộng để voi xung trận nhưng vẫn tạo thế áp đảo tuyệt đối đối với hổ.
Chu vi tường ngoài 140m.
Toàn bộ công trình được xây bằng gạch vồ, vôi vữa và đá thanh, vật liệu đặc trưng của kiến trúc cung đình Huế, tạo nên vẻ bền bỉ, rắn chắc và lạnh lẽo theo thời gian.
Không gian khép kín của đấu trường khiến mỗi cuộc đối đầu trở nên khốc liệt, nơi không có lối thoát cho kẻ yếu thế.
Một trong những điểm đặc biệt nhất của Hổ Quyền là hệ thống 5 chuồng cọp, bố trí ngay trong lòng công trình.
Các cửa ra - vào bên dưới chân của đấu trường.
Các chuồng này có cửa gỗ, được đóng mở bằng cách kéo dây từ phía trên xuống, nhằm đảm bảo an toàn tuyệt đối cho người điều khiển trước khi thả hổ vào đấu trường.
Ở phía tường thành còn lại là một cửa riêng cao 8 thước, rộng 7 tấc, được thiết kế chuyên biệt để đưa voi vào trường đấu. Cách tổ chức lối vào - lối ra cho thấy sự tính toán kỹ lưỡng, đồng thời phản ánh rõ sự chênh lệch quyền lực trong những trận đấu được dàn dựng: voi luôn ở thế chủ động, còn hổ bị đẩy vào thế đối đầu sinh tử.
Một trong những nét kiến trúc tại đấu trường thể hiện rõ nét vương quyền của triều Nguyễn xưa.
Khán đài tại Hổ Quyền được tổ chức thành hai khu vực phân tầng rõ rệt, phản ánh chặt chẽ trật tự nghi lễ của triều đình. Khu vực dành cho nhà vua nằm ở phía Bắc, được xây cao hơn hẳn các vị trí khác, bảo đảm tầm nhìn bao quát toàn bộ đấu trường.
Bên trái khán đài là 24 bậc cấp dành riêng cho hoàng tộc và các đại thần, trong khi phía đối diện bố trí chỗ ngồi cho quan lại và binh lính có phẩm cấp thấp hơn. Cách sắp đặt này không chỉ phục vụ việc quan sát mà còn thể hiện rõ sự phân cấp quyền lực trong không gian nghi lễ cung đình.
Lối ra vào bên dưới đấu trường hiện nay thể hiện rõ dấu vết của thời gian.
Đối diện khán đài là hệ thống 5 chuồng cọp, mỗi chuồng có cửa gỗ được đóng mở bằng cơ chế kéo dây từ phía trên, nhằm kiểm soát tuyệt đối thời điểm thả hổ vào đấu trường. Trên tường thành còn bố trí một cửa riêng cao 8 thước, rộng 7 tấc, được thiết kế chuyên biệt để đưa voi vào trường đấu.
Một góc Hổ Quyền.
Với cách tổ chức không gian chặt chẽ, vừa mang tính kỹ thuật vừa đậm màu sắc biểu tượng, Hổ Quyền được xem là một công trình kiến trúc độc đáo hiếm có của Việt Nam và thế giới, đồng thời trở thành điểm tham quan đặc biệt đối với du khách khi đến cố đô Huế.
Nghi thức tổ chức các trận đấu giữa voi và hổ tại Hổ Quyền được tiến hành hết sức trang nghiêm, mang đậm màu sắc lễ nghi cung đình. Quanh đấu trường, nghi trượng, cờ lọng được bày biện chỉnh tề. Binh lính trong trang phục chỉnh trang, tay cầm khí giới, cung kính đứng dọc hai bên đường, chiếu hoa đã được trải sẵn để đón nhà vua ngự giá.
Đúng giờ chính ngọ, nhà vua cùng đoàn tùy tùng ngự thuyền rồng tiến đến. Khi thuyền áp sát bờ sông, vua rời thuyền, chuyển sang kiệu che bốn lọng vàng, bốn tàn vàng, tiến về đấu trường trong không khí trang nghiêm tuyệt đối.
Dẫn đầu đoàn là lính ngự lâm, tiếp đến là đội thị vệ cầm cờ tam tài, cờ ngũ hành, cờ nhị thập bát tú, theo sau là những hàng gươm tuốt trần, và cuối cùng là đội nhạc cung đình tấu lên những khúc nhạc nghi lễ.
Trong khuôn khổ ấy, trận đấu sinh tử giữa voi và hổ diễn ra mỗi năm một lần, được xem như nghi thức biểu trưng cho quyền lực vương triều.
Cuộc đấu chỉ kết thúc khi voi quật ngã và giết chết hổ, khép lại một nghi lễ vừa mang tính trình diễn, vừa thể hiện tư tưởng thống trị của con người và vương quyền trước sức mạnh của thiên nhiên.
Dấu ấn độc nhất trong lịch sử kiến trúc và văn hóa Việt Nam
Trải qua thời gian, những trận đấu sinh tử không còn nữa, nhưng Hổ Quyền vẫn đứng đó như một "chứng nhân" lịch sử đặc biệt. Đây được xem là công trình có kiến trúc độc đáo không chỉ của Việt Nam mà cả trên thế giới, bởi rất hiếm nơi tồn tại một đấu trường chuyên biệt cho các cuộc đối đầu giữa thú dữ gắn với nghi lễ hoàng gia.
Hồ Quyền được xem là công trình có kiến trúc độc đáo.
Ngày nay, Hổ Quyền là điểm đến không thể bỏ qua với những ai muốn khám phá chiều sâu lịch sử Huế - không chỉ là kinh thành, lăng tẩm hay chùa chiền, mà còn là những không gian phơi bày mặt khác của quyền lực phong kiến, nơi sự oai hùng và tàn khốc cùng tồn tại.
Đứng giữa lòng đấu trường, người ta không chỉ cảm nhận được hơi thở của quá khứ, mà còn thấy rõ cách lịch sử đã được kiến tạo bằng cả biểu tượng, sức mạnh và máu xương, để lại cho Huế một di sản vừa lặng lẽ, vừa ám ảnh đến tận ngày nay…
Nguồn ảnh: Việt ở Huế/Internet
