Dinh thự đá 3 tầng lớn nhất Việt Nam: Hoàn toàn không dùng hồ vữa, được dựng từ 1.000m3 đá suốt 14 năm

Một công trình cao gần 27m, nặng hàng nghìn tấn nhưng gần như không sử dụng hồ vữa hay bê tông để liên kết các cấu kiện.

Đây được xem là dinh thự đá ba tầng lớn nhất cả nước, hoàn toàn chế tác từ khoảng 1.000m3 đá xanh Ninh Vân, tương đương gần 3.000 tấn vật liệu. Công trình được hoàn thiện sau hơn 14 năm thi công liên tục và trở thành một trong những tác phẩm tiêu biểu cho kỹ thuật ghép đá truyền thống của người Việt.

Điều gì giúp một tòa nhà bằng đá đứng vững mà gần như không cần hồ vữa?

Khác với các công trình xây dựng thông thường, toàn bộ hệ kết cấu của dinh thự được tạo nên bằng kỹ thuật mộng - ngõng, phương pháp liên kết đã xuất hiện từ lâu trong kiến trúc cổ Việt Nam.

Theo đó, mỗi khối đá đều được chế tác chính xác để ăn khớp với khối đá kế cận. Việc liên kết chủ yếu dựa vào trọng lượng, sự cân bằng và các mối ghép cơ khí thay vì phụ thuộc vào bê tông hay vữa xi măng.

Để tăng độ bền cho các mối nối, đội ngũ thi công còn sử dụng loại keo truyền thống được pha từ mật mía và vôi tôi - một công thức từng xuất hiện trong nhiều công trình kiến trúc cổ.

Chính vì vậy, mỗi phiến đá không đơn thuần là vật liệu xây dựng mà còn là một "chi tiết kỹ thuật". Chỉ cần sai lệch nhỏ trong quá trình gia công cũng có thể ảnh hưởng đến toàn bộ kết cấu phía trên.

Hơn một thập kỷ để hoàn thiện công trình

Người thực hiện công trình là nghệ nhân Lương Văn Quang, sinh ra trong gia đình nhiều đời làm nghề đá tại Ninh Bình.

Thay vì lựa chọn phương án xây dựng hiện đại, ông quyết định áp dụng kỹ thuật truyền thống để tạo nên một công trình có quy mô hiếm gặp.

Từ những bản phác thảo đầu tiên cho tới khi hoàn thiện, dự án kéo dài suốt 14 năm. Có thời điểm gần 100 nghệ nhân và thợ lành nghề cùng làm việc trên công trường; trung bình mỗi ngày duy trì khoảng 20-30 người trực tiếp chế tác, lắp dựng các cấu kiện bằng đá.

Toàn bộ công trình được xây dựng trên khu đất rộng khoảng 3.000m2 tại xã Ninh Thắng, tỉnh Ninh Bình.

Dinh thự gồm ba tầng với chiều cao khoảng 27m (chưa bao gồm tháp chuông phía sau). Riêng tầng một có diện tích khoảng 450m2. Công trình chính thức hoàn thành và khánh thành vào năm 2020.

Kiến trúc giao thoa giữa truyền thống và hiện đại

Không gian kiến trúc được phát triển theo hướng kết hợp giữa mỹ thuật Á Đông và những đường nét đối xứng của kiến trúc phương Tây.

Điểm nổi bật nằm ở hệ thống chạm khắc đá xuất hiện gần như trên mọi cấu kiện, từ cột, lan can, mái cho đến phù điêu. Nổi bật nhất là bức phù điêu bằng đá nặng hàng chục tấn đặt trên mái đại sảnh.

Bên trong công trình, nhiều hình tượng văn hóa quen thuộc được tái hiện như trống đồng, chim Lạc hay hình ảnh Đinh Bộ Lĩnh cưỡi trâu phất cờ lau, góp phần tạo nên không gian mang đậm dấu ấn lịch sử và bản sắc Việt Nam.

Không chỉ là nơi ở, toàn bộ nội thất được thiết kế như một không gian trưng bày nghệ thuật bằng đá.

Không gian mở rộng thành một quần thể kiến trúc

Ngoài tòa nhà chính, khuôn viên còn bao gồm nhiều hạng mục được chế tác đồng bộ bằng đá.

Trong đó có tháp chuông ba tầng với vị trí quan sát hướng về khu vực Tam Cốc - Bích Động; tháp nghinh phong trên tầng cao nhất lợp ngói vảy cá cách điệu hình chim Lạc; quầy bar ngoài trời có sức chứa khoảng 100-200 khách; khu vườn đá kết hợp hồ cá koi và hệ thống cảnh quan mang phong cách Á Đông.

Con đường dẫn vào dinh thự cũng tạo điểm nhấn với dải phù điêu đá dài gần 200m, cao khoảng 3m, tái hiện nhiều giai đoạn trong tiến trình lịch sử và văn hóa Việt Nam.

Giá trị của dinh thự không chỉ nằm ở quy mô hay lượng đá được sử dụng. Điều khiến công trình trở nên khác biệt là việc chứng minh kỹ thuật ghép đá truyền thống vẫn có thể đáp ứng những yêu cầu của các công trình quy mô lớn nếu được thực hiện bởi đội ngũ nghệ nhân giàu kinh nghiệm.

Trong lời tựa cuốn sách Tòa nhà đá Ninh Bình độc đáo và lớn nhất Việt Nam, PGS.TS Đỗ Văn Dung nhận định đây là "tòa nhà đá duy nhất, độc đáo và lớn nhất Việt Nam", đồng thời xem công trình là minh chứng tiêu biểu cho trình độ chế tác đá của nghệ nhân Việt.

Giữa vùng đất vốn nổi tiếng với các làng nghề đá hàng trăm năm tuổi, dinh thự này không chỉ lưu giữ kỹ thuật chế tác truyền thống mà còn góp phần quảng bá giá trị của nghề đá Ninh Bình trong bối cảnh nhiều nghề thủ công đang đứng trước áp lực mai một. Công trình vì thế không đơn thuần là một dinh thự bằng đá quy mô lớn, mà còn là dấu ấn của một nghề truyền thống được tiếp nối bằng tư duy sáng tạo và sự bền bỉ của những người thợ Việt.