Dinh thự xa hoa của vị hoàng đế cuối cùng triều Nguyễn: Biểu tượng kiến trúc châu Âu một thời giữa lòng Đà Lạt

Tọa lạc giữa rừng Ái Ân trên đỉnh ngọn đồi cách trung tâm Đà Lạt chừng 2km về hướng Tây Nam, là tòa dinh có tuổi đời hơn 90 năm.

Công trình được xây dựng trong khoảng thời gian từ năm 1933 đến năm 1938, do hai kiến trúc sư người Pháp là Paul Veysseyre và Arthur Kruze thiết kế.

Dinh III, còn được gọi là Dinh Bảo Đại 3, là một trong những công trình gắn liền mật thiết với cuộc sống riêng tư và sinh hoạt của vua Bảo Đại - vị hoàng đế cuối cùng của triều Nguyễn, trong giai đoạn ông trị vì và làm việc tại Đà Lạt.

Dinh tọa lạc trên một ngọn đồi thông yên tĩnh ở phía nam trung tâm Đà Lạt, có địa thế cao ráo, tách biệt với khu dân cư, phù hợp với chức năng là nơi ở và làm việc của hoàng gia.

Khác với Dinh I và Dinh II khi chủ yếu phục vụ các hoạt động hành chính, ngoại giao và tiếp đón quan chức cấp cao, Dinh III được xác định là nơi sinh sống chính của vua Bảo Đại cùng gia đình trong thời gian ở Đà Lạt.

Theo nhiều tư liệu lịch sử và ghi chép được lưu truyền, đây là không gian gắn bó trực tiếp với đời sống thường nhật của hoàng gia, đặc biệt là Hoàng hậu Nam Phương và các con.

Các tài liệu phổ biến cũng cho biết Hoàng hậu Nam Phương là người sinh sống thường xuyên tại Dinh III cùng các hoàng tử, công chúa.

Trong khi đó, các thứ phi của vua Bảo Đại chủ yếu chỉ ghé thăm, không cư trú lâu dài tại đây.

Thông tin này hiện được xem là một đặc điểm được nhắc đến rộng rãi khi giới thiệu về Dinh III, phản ánh phần nào cách tổ chức đời sống hoàng gia trong giai đoạn cuối triều Nguyễn, song chủ yếu dựa trên tư liệu lịch sử và hồi ức...

Về kiến trúc, Dinh III mang đậm phong cách hiện đại châu Âu thịnh hành trong thập niên 1930 với các nét đặc trưng như: Sở hữu bố cục gọn gàng, đường nét vuông vức, hạn chế tối đa các chi tiết trang trí cầu kỳ.

Công trình được thiết kế hài hòa với cảnh quan tự nhiên, tận dụng địa hình đồi dốc và hệ thống cây xanh bao quanh, tạo nên một không gian sống thoáng đãng, tĩnh lặng.

Bên trong dinh thự, nhiều không gian chức năng như phòng làm việc, phòng sinh hoạt gia đình, phòng ngủ cũng được bố trí khoa học, phản ánh lối sống chịu ảnh hưởng rõ nét của văn hóa phương Tây mà vua Bảo Đại tiếp thu trong quá trình học tập và sinh sống tại Pháp.

Cụ thể, Dinh III có quy mô gồm 25 phòng, được tổ chức thành hai tầng với công năng phân chia rõ ràng.

Tầng trệt là không gian dành cho các hoạt động đối ngoại và nghi lễ, nơi vua Bảo Đại tổ chức hội họp, yến tiệc, tiếp đón quan chức trong và ngoài nước.

Khu vực này cũng bố trí phòng tiếp khách - nơi các quan khách chờ yết kiến nhà vua trước khi được triệu vào làm việc.

Tầng trên là không gian sinh hoạt riêng của hoàng gia. Phòng làm việc của vua Bảo Đại hiện vẫn được bảo tồn gần như nguyên trạng, với bàn làm việc, điện thoại, các vật dụng cá nhân và nhiều hiện vật gắn với quyền lực hoàng gia, như ấn tín quân sự, ngọc tỷ, quốc thư, quốc kỳ của các quốc gia có quan hệ ngoại giao, cùng bốn thanh kiếm của thị vệ đại thần. Trong phòng còn trưng bày tượng vua Khải Định - thân phụ của vua Bảo Đại.

Một không gian quan trọng khác là phòng khánh tiết, nơi diễn ra các buổi tiếp đón và hội họp chính thức.

Ở vị trí cuối phòng đặt một bức tượng bán thân vua Bảo Đại được đúc bằng đồng, tạo điểm nhấn trang trọng cho không gian.

Phòng riêng của vua Bảo Đại vẫn lưu giữ đầy đủ các vật dụng sinh hoạt cá nhân. Liền kề khu vực này là Vọng Nguyệt Lầu - không gian mở, nơi vua Bảo Đại và Hoàng hậu Nam Phương từng sử dụng để thư giãn, hóng gió và ngắm trăng.

Khu vực tầng hai còn bố trí phòng ở của các thành viên hoàng gia, gồm phòng của Thái tử Bảo Long, các công chúa Phương Dung, Phương Mai, Phương Liên, phòng của Hoàng tử Bảo Thăng và phòng riêng của Hoàng hậu Nam Phương.

Ngoài ra, Dinh III còn có nhiều không gian chức năng khác như phòng thư giãn, phòng thêu của Hoàng hậu Nam Phương, phòng sinh hoạt chung của gia đình, cùng hệ thống cầu thang kết nối hai tầng, tạo nên một tổng thể kiến trúc vừa trang nghiêm vừa mang đậm dấu ấn đời sống hoàng gia.

Sau những biến động lịch sử, Dinh III từng có giai đoạn đóng cửa. Đến năm 1985, công trình chính thức được mở cửa trở lại để phục vụ khách tham quan.

Hiện nay, Dinh III là một trong những điểm đến văn hóa - lịch sử tiêu biểu của Đà Lạt, thu hút đông đảo du khách trong và ngoài nước.

Tại đây, nhiều hiện vật gắn với cuộc sống của vua Bảo Đại được trưng bày, trong đó có các kỷ vật và chiến lợi phẩm săn bắn - thú vui nổi tiếng của vị vua cuối triều Nguyễn.

Những hiện vật này góp phần tái hiện chân thực hơn một giai đoạn lịch sử đặc biệt, khi chế độ quân chủ Việt Nam bước vào những năm tháng cuối cùng.

Với giá trị lịch sử, kiến trúc và văn hóa đặc biệt, Dinh III không chỉ là một di tích gắn với cá nhân vua Bảo Đại, mà còn là một lát cắt quan trọng trong bức tranh lịch sử Đà Lạt và Việt Nam nửa đầu thế kỷ XX.