Giữ lòng dân trên đất nóng: Bài 4 - Trước giờ cưỡng chế

Quyết định cưỡng chế đã ban hành. Ngày dự kiến đã định. Nhưng trước thời điểm ấy, hai hộ dân tại phường Điện Bàn Đông (TP. Đà Nẵng) chọn bàn giao mặt bằng. Hai cuộc cưỡng chế vì thế không diễn ra. Trên đất nóng, đó không đơn thuần là hai hồ sơ khép lại. Đó là kết quả cho thấy kỷ cương và lòng dân có thể gặp nhau khi chính quyền kiên trì giải thích, người dân hiểu đúng chủ trương và sự tự nguyện được mở ra trước giờ phút cuối.

Cưỡng chế thu hồi đất là quyết định hành chính tác động trực tiếp đến nơi ở, tài sản và sinh kế của một gia đình. Một quyết định từ trụ sở sẽ chạm đến hàng rào, mái nhà, cây cối và những gì đã gắn với đời sống. Vì thế, trước khi lực lượng bước vào khu đất, hồ sơ cần được rà soát bằng sự nghiêm cẩn và thấu đáo.

Trong 5 trường hợp đã có quyết định tổ chức cưỡng chế tại phường Điện Bàn Đông, ông Đặng Quang Chính và ông Nguyễn Văn Tuấn (trú khối phố Quảng Lăng Đông, phường Điện Bàn Đông, TP. Đà Nẵng) thống nhất nhận tiền, bàn giao mặt bằng trước ngày dự kiến thực hiện.

Ông Chính bàn giao đất tại dự án Khu đô thị Thiên Ân, còn ông Tuấn bàn giao đất tại dự án Khu dân cư thu nhập thấp Châu Âu. 1 trường hợp đã cưỡng chế. 2 trường hợp còn lại đang được hoàn thiện phương án, kế hoạch. 5 hồ sơ có ba cách diễn biến, cho thấy khoảng thời gian trước ngày thực hiện cưỡng chế vẫn là cơ hội quan trọng để chính quyền tiếp tục dân vận, giải thích pháp luật và tạo điều kiện cho người dân tự nguyện chấp hành.

Hai cái gật đầu của ông Chính và ông Tuấn cho thấy giá trị của việc kiên trì đối thoại đến phút cuối. Mỗi hộ có nguồn gốc đất, phương án và hoàn cảnh khác nhau. Điều đáng tìm hiểu là nội dung nào đã được giải thích thêm, quyền lợi nào được làm rõ và phần việc nào được thực hiện để người dân yên tâm lựa chọn bàn giao. Chính những câu trả lời cụ thể ấy mới làm nên sức thuyết phục của công tác dân vận.

Đón phóng viên Reatimes trong căn nhà 2 tầng nằm sát dự án, ông Nguyễn Văn Tuấn niềm nở mời nước. Ông chia sẻ phần diện tích gia đình bàn giao để thực hiện dự án chủ yếu là đất màu. Đây là dự án do doanh nghiệp đầu tư. Sau nhiều lần được địa phương vận động, giải thích về việc triển khai dự án, gia đình ông đồng thuận nhận tiền, bàn giao mặt bằng. "Được địa phương giải thích rõ rồi thì mình thấy cũng phải hợp tác để dự án triển khai", ông Tuấn nói.

Theo ông Tuấn, việc bàn giao đất cũng đồng nghĩa với việc không gian quanh ngôi nhà của gia đình có nhiều thay đổi. Hiện ngôi nhà 2 tầng của ông nằm sát phần đất thực hiện dự án. Dù việc mất đi một phần diện tích đất canh tác là điều gia đình không tránh khỏi, ông cho rằng khi công trình hoàn thành, diện mạo khu vực thay đổi thì chính ngôi nhà của gia đình cũng sẽ có điều kiện trở nên khang trang hơn. "Giờ nhà mình nằm sát phần đất dự án. Sau này dự án làm xong, đường sá, cảnh quan thay đổi thì ngôi nhà của mình chắc cũng sẽ khang trang hơn nhiều", ông Tuấn tâm tình.

Ông Tuấn cũng cho rằng điều quan trọng là người dân hiểu được chủ trương và những gì địa phương đang làm, từ đó cùng phối hợp để công việc được thuận lợi. Với gia đình ông, sau khi thống nhất các nội dung liên quan, việc bàn giao mặt bằng trước thời điểm cưỡng chế là lựa chọn phù hợp. "Mình bàn giao để công trình được triển khai, sau này khu vực phát triển hơn thì người dân cũng được hưởng lợi từ diện mạo mới", ông Tuấn nói thêm.

Khi người dân đã thông suốt về chủ trương, chính sách thì mọi nút thắt lâu nay đều được giải toả. Có thể là một căn cứ được giải thích đến nơi. Có thể là quyền lợi được xem lại khi xuất hiện tình tiết mới. Cũng có thể sau nhiều cuộc đối thoại, người dân hiểu rõ hơn yêu cầu của pháp luật. Giá trị của câu chuyện nằm ở việc chỉ ra điều gì đã làm nên sự chuyển biến, để kinh nghiệm dân vận ấy có thể được kiểm chứng và nhân rộng.

Trao đổi với phóng viên, Trung tá Trần Văn Hòa, Trưởng Công an phường Điện Bàn Đông, cho biết trước ngày dự kiến cưỡng chế, Công an phường phối hợp với UBND phường, Mặt trận, các đoàn thể và cán bộ khối phố gặp gỡ từng hộ, giải thích pháp luật, vận động người dân tự nguyện bàn giao mặt bằng. Theo ông, muốn thuyết phục được bà con, trước hết phải nghe cho hết những điều họ còn trăn trở. Điều chưa rõ thì kiên nhẫn giải thích; kiến nghị liên quan quyền lợi thì ghi nhận, chuyển cơ quan có thẩm quyền xem xét. Bởi với mỗi gia đình, bàn giao phần đất gắn bó nhiều năm là quyết định không dễ. Còn cơ hội vận động, cán bộ còn cố gắng để bà con hiểu và đồng thuận trước ngày phải thực hiện cưỡng chế.

Trên toàn địa bàn, hơn 50 cuộc đối thoại, tuyên truyền và vận động đã được tổ chức. Giá trị của những cuộc gặp nằm ở việc cán bộ giải thích căn cứ bằng ngôn ngữ gần dân, tiếp nhận tình tiết cần kiểm tra và giao rõ phần việc sau đối thoại. Mỗi điều được làm sáng tỏ giúp người dân hiểu thêm chủ trương, mỗi hồ sơ được hoàn thiện giúp quyết định thêm vững và mỗi cái gật đầu tự nguyện giúp dự án đi tiếp trong đồng thuận.

Giữ lòng dân không đồng nghĩa với việc mọi yêu cầu đều được chấp nhận. Nội dung chưa đủ căn cứ cần được cán bộ giải thích rõ. Trường hợp các hộ dân đã nhận tiền đền bù nhưng cố tình không bàn giao phải được xử lý để bảo đảm kỷ cương và trật tự. Chính quyền được pháp luật trao quyền quyết định trong những tình huống ấy. 

Ngày 25/9/2025, việc cưỡng chế thu hồi 1.414,1m2 đất của bà P.T.P (tại Khu đô thị số 9) đã được tổ chức trên cơ sở quyết định ban hành trước đó. Đây là trường hợp đi đến bước cuối của quy trình. Mục tiêu của việc cưỡng chế không nằm ở thắng thua, mà ở thực thi quyết định có hiệu lực, giữ nghiêm pháp luật và bảo đảm quyền lợi hợp pháp. Khi hồ sơ đầy đủ, trình tự chặt chẽ và việc giải thích được thực hiện thấu đáo, kỷ cương sẽ được giữ trong sự đồng thuận cao nhất có thể.

Thước đo đúng là quyết định có đủ căn cứ, trình tự được giữ chặt chẽ, quyền lợi hợp pháp được xem xét đầy đủ và sau cưỡng chế, mặt bằng được đưa ngay vào triển khai dự án. Mỗi mắt xích chính xác sẽ bảo vệ người dân, bảo vệ cán bộ thực thi và giữ niềm tin cho những dự án tiếp theo.

Hồ sơ đất đai qua nhiều thời kỳ thường chứa những chi tiết cần được kiểm tra kỹ. Một mốc ranh chưa khớp. Một biến động chưa cập nhật. Một giấy chuyển nhượng viết tay. Một loại đất được thể hiện khác nhau giữa hiện trạng và giấy tờ. Một khoản hỗ trợ cần giải thích thêm. Vì vậy, cán bộ phường và cơ quan chuyên môn rà từng căn cứ trước khi đề xuất cưỡng chế. Sự nghiêm cẩn ấy giúp người dân hiểu quyết định, giúp cán bộ vững tin khi thực thi và bảo đảm pháp luật được áp dụng công tâm.

Sự nghiêm cẩn ấy cũng bảo vệ cán bộ thực thi. Lực lượng xuống hiện trường cần biết quyết định mình thực hiện đã đứng vững qua mọi lần rà soát. Người ký quyết định chịu trách nhiệm về căn cứ. Cơ quan lập phương án chịu trách nhiệm về con số. Chủ đầu tư bảo đảm kinh phí và điều kiện tiếp nhận mặt bằng. Sự phân công rõ ràng giúp mỗi cơ quan làm đúng phần việc, đồng thời chia sẻ áp lực với cán bộ hiện trường và gia đình có đất thu hồi.

Hai trường hợp còn hoàn thiện phương án cưỡng chế trong tháng 9/2026 được chuẩn bị đồng thời trên cả hai phương diện. Một mặt là lực lượng, phương tiện và điều kiện tổ chức theo đúng quy định. Mặt khác là tiếp tục kiểm tra hồ sơ, trả lời kiến nghị và vận động người dân tự nguyện bàn giao. Mỗi nội dung được làm rõ sẽ mở thêm cơ hội đồng thuận. Khi mọi căn cứ đã đầy đủ, quyết định của chính quyền cũng có nền tảng vững vàng để thực hiện.

Cương quyết với hành vi cố tình không chấp hành sau khi mọi quyền lợi đã rõ là giữ kỷ cương. Kịp thời kiểm tra, hiệu chỉnh khi xuất hiện tình tiết mới cũng là giữ kỷ cương. Pháp luật có sức nặng lâu dài khi được thực thi chính xác, công tâm và nhất quán.

Chủ tịch UBND phường Điện Bàn Đông Nguyễn Thanh Vỹ kể rằng có những tối ông cùng cán bộ xuống cơ sở, tiếp tục gặp và vận động người dân khi ngày dự kiến cưỡng chế đã gần. Những chuyến đi ấy không ồn ào. Sau giờ hành chính, hồ sơ đất đai được đưa trở về đúng nơi nó tác động, giữa câu chuyện nhà cửa, sinh kế và những băn khoăn một gia đình chưa thể nói hết trong cuộc họp đông người.

Giá trị của một cuộc gặp ban đêm nằm ở phần việc được nối tiếp vào sáng hôm sau. Tình tiết mới được giao kiểm tra. Nội dung chưa phù hợp chính sách được giải thích bằng căn cứ dễ hiểu. Vướng mắc thuộc thành phố hay chủ đầu tư được phường giữ đầu mối theo dõi. Cách làm ấy giúp người dân thấy rằng tiếng nói của mình được lắng nghe, đồng thời hiểu rõ giới hạn của chính sách hỗ trợ để tự nguyện chấp hành quy định của pháp luật.

Trong những chuyến đi ấy, người đứng đầu cũng nhìn thấy rõ từng nhóm nguyên nhân. Có hồ sơ chậm vì lịch sử sử dụng đất phức tạp. Có việc cần thêm sự phối hợp giữa các cơ quan. Có dự án phải chờ doanh nghiệp chuẩn bị nguồn lực. Có trường hợp đề nghị vượt ngoài chính sách... Phân loại đúng giúp chính quyền mềm mỏng khi cần giải thích, kiên quyết khi căn cứ đã rõ và lựa chọn đúng cách để giữ cả kỷ cương lẫn lòng dân.

"Còn cơ hội gặp gỡ thì vẫn lắng nghe người dân nói cho hết. Có căn cứ mới thì giao kiểm tra ngay. Điều bà con chưa hiểu được cán bộ giải thích lại. Phần thuộc phường được làm rõ, phần của cơ quan khác tiếp tục được theo dõi. Mục tiêu là quyết định đúng pháp luật và tạo điều kiện cao nhất để người dân tự nguyện đồng hành", ông Nguyễn Thanh Vỹ, Chủ tịch UBND phường Điện Bàn Đông cho biết.

Hình ảnh một chủ tịch phường đi gặp dân khi ngày đã muộn trở nên có sức nặng khi sáng hôm sau bộ máy tiếp tục chuyển động. Lời dân nói ngoài ngõ được đưa vào hồ sơ. Việc đã giao được kiểm tra. Câu trả lời sau cùng rõ hơn lần trước. Sự gần dân vì thế không chỉ nằm ở bước chân của người đứng đầu, mà hiện lên trong cách cả bộ máy cùng làm việc sau mỗi cuộc gặp.

Đó là chiều sâu chính trị của công tác dân vận. Dân vận giúp người dân hiểu pháp luật, thấy rõ lợi ích chung và giúp chính quyền nắm hoàn cảnh từng gia đình. Khi quyền lợi đã được xem xét, chính sách đã được giải thích, sự tự nguyện là kết quả đẹp nhất. Với trường hợp vẫn không chấp hành, cưỡng chế trên nền pháp lý vững chắc sẽ giữ cả lòng dân và kỷ cương.

Hai cuộc cưỡng chế không phải tiến hành là kết quả từ sự kiên trì của Chủ tịch UBND phường Nguyễn Thanh Vỹ, sự phối hợp vận động của Công an phường cùng Mặt trận, các đoàn thể và cán bộ khối phố. Mỗi lực lượng góp một phần trách nhiệm, cùng lắng nghe, giải thích để người dân hiểu và tự nguyện bàn giao. Khi những cuộc gặp chân thành mở được nút thắt, mặt bằng được bàn giao, kỷ cương được giữ vững và niềm tin giữa người dân với cán bộ cơ sở thêm bền chặt.