Hà Nội nghiên cứu mô hình thành phố bọt biển để giảm ngập đô thị

UBND TP. Hà Nội mới ban hành thông báo kết luận của Phó Chủ tịch UBND thành phố tại cuộc họp nghe báo cáo Đề án xử lý úng ngập khu vực nội thành Hà Nội giai đoạn 2026-2030.

Theo kết luận, lãnh đạo TP. Hà Nội yêu cầu đề án không dừng ở mức đề xuất giải pháp mà phải được cụ thể hóa thành kế hoạch hành động. Trong đó, từng lưu vực phải có mục tiêu rõ ràng như giảm bao nhiêu điểm ngập, giảm chiều sâu ngập ở mức nào, rút ngắn thời gian ngập ra sao, công trình nào mang lại hiệu quả, thời hạn hoàn thành và đơn vị chịu trách nhiệm.

Từng dự án phải có tiến độ cụ thể, bao gồm khối lượng đã thực hiện, khối lượng còn lại, các vướng mắc về giải phóng mặt bằng, hạ tầng ngầm, vật liệu, đất đào, nguồn vốn, nhà thầu và biện pháp tháo gỡ.

Thành phố yêu cầu thành lập Tổ công tác đặc biệt về xử lý úng ngập đô thị do lãnh đạo UBND TP trực tiếp chỉ đạo; Sở Xây dựng là cơ quan thường trực.

Đồng thời, thành phố chỉ đạo triển khai nhóm giải pháp công trình - xương sống của hệ thống thoát nước.

Đối với lưu vực Tô Lịch, hiện còn 16 điểm ngập thường xuyên. Mục tiêu đặt ra là từng bước giảm chiều sâu ngập xuống không quá 0,2m tại các điểm trọng yếu và rút ngắn thời gian ngập xuống còn không quá 15-30 phút đối với các trận mưa trong ngưỡng thiết kế.

Với những trận mưa cực đoan vượt thiết kế, phải có phương án cảnh báo, phân luồng giao thông, vận hành bơm và hồ điều hòa một cách chủ động.

Thành phố yêu cầu nghiên cứu, đánh giá kỹ đề xuất nâng công suất trạm bơm Yên Sở lên 120m3/s trong dự thảo đề án. Hiện UBND TP đang nghiên cứu, triển khai đầu tư hai trạm bơm Đông Mỹ và Liên Mạc.

Trên cơ sở đó, đề xuất phương án phù hợp nhằm kiểm soát mực nước trên hệ thống sông, kênh trục, đồng thời nâng cao năng lực thoát nước của các công trình đầu mối khi xảy ra mưa cực đoan trong bối cảnh biến đổi khí hậu. Đây được xác định là nhiệm vụ có ý nghĩa chiến lược đối với lưu vực Tô Lịch.

Lãnh đạo TP. Hà Nội cũng yêu cầu các cơ quan liên quan nghiên cứu xây dựng các bể ngầm điều tiết tại những khu vực có không gian công cộng, sân trường, công viên, bãi đỗ xe và quảng trường, đặc biệt tại các tiểu lưu vực có mật độ dân cư cao nhưng hệ thống cống hiện hữu khó mở rộng.

Sở Xây dựng được giao phối hợp với Sở Giáo dục và Đào tạo, Sở Quy hoạch - Kiến trúc và UBND các phường, xã rà soát quỹ đất, lựa chọn tối thiểu 10 vị trí thí điểm; xác định dung tích, phương án thu gom nước mưa, phương án xả chậm vào hệ thống cống sau mưa cũng như các biện pháp bảo đảm an toàn, vệ sinh môi trường, phòng chống muỗi và quản lý vận hành.

Trong năm 2026, Sở Xây dựng sẽ rà soát các tuyến phố, vỉa hè, quảng trường và bãi đỗ xe có khả năng cải tạo từ bề mặt bê tông khó thấm sang vật liệu thấm nước. Thành phố dự kiến thí điểm tại một số tuyến phố nội đô với các giải pháp như bê tông rỗng, gạch thấm, gạch khe cỏ và dải thấm lọc.

Đối với nhóm giải pháp phi công trình - chuyển từ chống ngập sang sống chung và làm chủ nước mưa, lãnh đạo TP. Hà Nội giao Sở Nông nghiệp và Môi trường chủ trì, phối hợp với Sở Xây dựng và UBND các phường, xã liên quan rà soát toàn bộ danh mục công trình.

Theo chỉ đạo trước đó có đề cập đến 10 trạm, tuy nhiên bảng trong đề án lại liệt kê số lượng nhiều hơn. Do đó, cần rà soát và phân loại rõ các trạm đã hoàn thành, có thể vận hành ngay; các trạm cần cải tạo thiết bị, nâng công suất, bổ sung nguồn điện, kênh dẫn, cửa xả hoặc hiện chỉ phục vụ tiêu thoát nước nông nghiệp nhưng có thể kết hợp thoát nước đô thị.

Từ ngày 1/9/2026, khi thực hiện cấp phép xây dựng hoặc cấp phép cải tạo, các địa phương phải kiểm soát chặt cao độ nền; không cho phép tùy tiện nâng nền cao hơn cốt quy hoạch đường, san lấp ao hồ, kênh mương, rãnh thoát nước hoặc làm thay đổi hướng thoát nước hiện hữu. Đến cuối năm 2027, công tác quản lý cao độ nền tại các khu vực thường xuyên ngập phải có chuyển biến rõ rệt.

Thành phố cũng yêu cầu lắp đặt thiết bị đo mưa, mực nước và lưu tốc tại các điểm ngập trọng yếu; xây dựng mô hình thủy lực 1D-2D cho toàn bộ khu vực khoảng 842km2 thuộc các lưu vực liên quan; kết nối dữ liệu mưa, mực nước, trạm bơm, hồ điều hòa, cống trục, phản ánh hiện trường và camera giao thông.

Đồng thời, xây dựng trung tâm giám sát thoát nước thông minh, hệ thống cảnh báo sớm ngập úng cho người dân, đơn vị vận hành, lực lượng Cảnh sát giao thông và chính quyền cơ sở.

Thành phố cũng nghiên cứu xây dựng ứng dụng hoặc tích hợp vào iHanoi/Hanoi Smart Water để người dân cập nhật thông tin về điểm ngập, tuyến đường thay thế và thời gian xử lý.

Đối với giải pháp thoát nước bền vững - chuyển từ đô thị bê tông hóa sang thành phố bọt biển, lãnh đạo TP. Hà Nội cho rằng, đề án đã tiếp cận đúng hướng khi đưa các giải pháp SUDS và Sponge City vào nghiên cứu. Theo lãnh đạo thành phố, chống ngập hiện đại không chỉ là xây cống lớn hơn hay tăng công suất bơm.

Nếu toàn bộ đô thị bị bê tông hóa khiến nước mưa dồn nhanh xuống hệ thống cống, thì bất kỳ hệ thống nào cũng có nguy cơ quá tải. Vì vậy, cần xây dựng một đô thị có khả năng thấm nước, giữ nước và xả nước chậm một cách chủ động.