Thích
Trong định hướng phát triển Thủ đô với tầm nhìn 100 năm, Hà Nội đang nghiên cứu một giải pháp mang tính đột phá nhằm giải quyết tình trạng ngập úng đô thị: xây dựng hệ thống "siêu bể ngầm" quy mô lớn kết hợp với phát triển không gian đô thị nhiều tầng dưới lòng đất, trong đó mạng lưới đường sắt đô thị (metro) đóng vai trò trục xương sống.
Theo đó, quy hoạch Thủ đô tầm nhìn 100 năm đưa ra đề xuất xây dựng hệ thống bể chứa nước mưa ngầm quy mô lớn, còn gọi là "siêu bể ngầm". Đây là mô hình công trình đa chức năng, kết hợp giữa hạ tầng giao thông ngầm và không gian tích trữ nước mưa. Theo phương án thiết kế, các tầng ngầm phía trên sẽ được bố trí phục vụ giao thông và các hoạt động đô thị, trong khi lớp sâu hơn được thiết kế thành những bể chứa có dung tích lớn để thu gom và lưu trữ nước mưa trong trường hợp lượng mưa vượt quá khả năng thoát nước của hệ thống hiện hữu. Nước sau đó sẽ được xử lý và xả dần ra môi trường khi điều kiện cho phép.
Hà Nội thường xuyên ngập lụt vào mùa mưa. Ảnh: Báo Tiền Phong
Mô hình tương tự đã được triển khai hiệu quả tại nhiều đô thị lớn trên thế giới như Tokyo (Nhật Bản) hay Singapore. Nếu được áp dụng tại Hà Nội, hệ thống này được kỳ vọng sẽ góp phần giảm thiểu đáng kể tình trạng ngập úng tại khu vực nội đô.
Song song với giải pháp kiểm soát ngập lụt, quy hoạch cũng đặt ra định hướng phát triển mạnh mẽ không gian đô thị dưới lòng đất. Theo đó, lần đầu tiên không gian ngầm của Hà Nội được đề xuất tổ chức theo cấu trúc nhiều tầng với các chức năng rõ ràng.
Tầng ngầm nông, ở độ sâu khoảng 0-10m, sẽ ưu tiên bố trí các công trình hạ tầng kỹ thuật, bãi đỗ xe và kết nối với hệ thống tầng hầm của các tòa nhà hiện hữu. Lớp tiếp theo, ở độ sâu khoảng 10-20m, được định hướng trở thành mạng lưới giao thông ngầm chủ đạo với hệ thống hầm đi bộ, trung tâm thương mại ngầm, bãi đỗ xe công cộng và các tuyến metro đi nông. Ở độ sâu 20-40m, không gian được dành cho các tuyến metro đi sâu, hệ thống tuy-nen kỹ thuật tổng hợp, kho bãi logistics cũng như các nhà máy xử lý nước thải quy mô lớn. Lớp sâu hơn 40m được dự trữ cho các công trình hạ tầng chiến lược quốc gia, hệ thống lưu trữ năng lượng và các trung tâm nghiên cứu khoa học công nghệ cao.
Trong cấu trúc đô thị ngầm tương lai, hệ thống metro được xác định đóng vai trò trung tâm kết nối toàn bộ không gian dưới lòng đất. Quy hoạch định hướng áp dụng mô hình phát triển đô thị gắn với giao thông công cộng (TOD), trong đó các nhà ga metro sẽ trở thành những tổ hợp đa chức năng kết hợp giao thông, thương mại và dịch vụ. Trong bán kính khoảng 500m quanh mỗi nhà ga, người dân có thể tiếp cận hệ thống trung tâm thương mại, quảng trường ngầm, bãi đỗ xe và các tuyến giao thông kết nối liên hoàn. Nhờ đó, nhiều hoạt động sinh hoạt, mua sắm và di chuyển có thể diễn ra hoàn toàn dưới lòng đất, giảm áp lực cho không gian đô thị trên bề mặt.
Hà Nội quy hoạch không gian ngầm trong 100 năm. Ảnh AI minh họa
Quy hoạch cũng đề xuất hình thành các "Super Hub" - những trung tâm giao thông và thương mại quy mô lớn tại các nút giao metro quan trọng như Ngọc Hồi, Yên Viên và Tây Thăng Long. Những khu vực này được định hướng trở thành các đầu mối trung chuyển lớn, kết nối giữa đường sắt tốc độ cao, metro đô thị và các khu phố thương mại sầm uất.
Để hiện thực hóa tham vọng phát triển không gian ngầm, quy hoạch Thủ đô cũng đưa ra lộ trình triển khai theo nhiều giai đoạn dài hạn. Trong giai đoạn đến năm 2045, Hà Nội sẽ ưu tiên hoàn thiện khung pháp lý, xây dựng hệ thống dữ liệu bản đồ địa chính 3D và từng bước triển khai các dự án bãi đỗ xe ngầm cũng như các nhà ga metro trong khu vực nội đô lịch sử.
Đến năm 2065, thành phố dự kiến hình thành khoảng 50-60 bãi đỗ xe ngầm quy mô lớn cùng với 30-40 khu phố thương mại gắn với mạng lưới metro. Đồng thời, hệ thống xử lý nước thải ngầm hiện đại, tương tự các mô hình tại Singapore, cũng sẽ được phát triển.
Tầm nhìn đến năm 2125, khoảng 30-40% diện tích sàn xây dựng của đô thị được định hướng nằm dưới lòng đất. Khi đó, hệ thống logistics ngầm có thể vận chuyển hàng hóa tự động thông qua các đường ống chuyên dụng, vận hành bằng trí tuệ nhân tạo và công nghệ bản sao số (Digital Twin).
Việc phát triển không gian ngầm không chỉ nhằm giải quyết tình trạng ùn tắc giao thông hay ngập lụt đô thị, mà còn mở ra cơ hội bảo tồn các giá trị di sản và không gian xanh trên mặt đất. Khi nhiều chức năng hạ tầng được chuyển xuống dưới lòng đất, Hà Nội có thể duy trì cảnh quan đô thị thông thoáng, đồng thời hướng tới mục tiêu xây dựng một Thủ đô xanh, bền vững và thích ứng với những thách thức của thế kỷ tới.
