Hà Nội 'tái sinh' công trình hơn 100 năm tuổi thành 'phố vòm đá' đặc biệt nhất cả nước

Dọc tuyến đường sắt từ Ga Long Biên đến khu vực Phố Phùng Hưng, 132 vòm cầu đá cổ kính đang được nghiên cứu cải tạo để trở thành không gian văn hóa, thương mại, dịch vụ và du lịch. 

Hệ thống vòm cầu thuộc tuyến đường sắt dẫn lên Cầu Long Biên, được xây dựng từ đầu thế kỷ XX. Các nhịp cầu đá chạy dọc theo phố Gầm Cầu – Phùng Hưng tạo thành một dải kiến trúc độc đáo giữa lòng khu phố cổ. Tổng cộng có 132 vòm, được xây bằng đá và gạch, cao trung bình khoảng 3-4m, chiều rộng mỗi vòm từ 3-5m, kết cấu chịu lực vững chắc.

Từ năm 1980 về trước, các vòm cầu để trống cho người và phương tiện di chuyển. Để đảm bảo vệ sinh an toàn và an ninh trật tự trong khu vực, những năm 1980, các cơ quan chức năng của Hà Nội và Bộ Giao thông Vận tải đã cho xây bịt các vòm cầu, chỉ giữ lại 2 vòm phục vụ cho nhu cầu đi lại ở ngõ Hàng Hương và phố Nguyễn Thiếp. 

Dù đã trải qua hơn 100 năm tồn tại và nhiều biến động lịch sử, các vòm cầu vẫn vô cùng chắc chắn. Tháng 3/2017, UBND thành phố Hà Nội đã giao UBND quận Hoàn Kiếm khảo sát, nghiên cứu các ô không gian gầm cầu Long Biên để sử dụng vào dịch vụ công cộng phục vụ các hoạt động nghệ thuật. 

Tháng 8/2017, Chủ tịch UBND thành phố Hà Nội đã giao UBND quận Hoàn Kiếm cũ làm việc với Quỹ giao lưu quốc tế Hàn Quốc nghiên cứu triển khai dự án trang trí tại một số vòm cầu dẫn của tuyến đường sắt nối phố Phùng Hưng với cầu Long Biên.

Theo các đề xuất nghiên cứu cải tạo, toàn bộ khu vực vòm cầu sẽ được khai thác theo mô hình "không gian mở", kết hợp bảo tồn kiến trúc nguyên bản với công năng mới. Mục tiêu là hình thành một tuyến văn hóa – sáng tạo kết nối từ Ga Long Biên, qua phố Gầm Cầu, đến Phùng Hưng và khu phố cổ. 

Các vòm cầu dự kiến được bố trí thành không gian triển lãm, quán cà phê, cửa hàng thủ công mỹ nghệ, phòng trưng bày nghệ thuật, không gian biểu diễn nhỏ và các dịch vụ du lịch.

Trước đó, một phần vòm cầu tại Phùng Hưng đã từng được chỉnh trang thí điểm, mở cửa cho các hoạt động nghệ thuật và trưng bày bích họa, thu hút đông đảo người dân và du khách. Việc nghiên cứu cải tạo đồng bộ toàn bộ 132 vòm được kỳ vọng sẽ mở rộng quy mô, tạo nên một trục văn hóa đặc sắc ngay sát khu phố cổ Hà Nội.

Lãnh đạo thành phố yêu cầu sửa chữa, trùng thu phải đảm bảo nguyên tắc bảo tồn di sản, giữ nguyên kết cấu chịu lực và hình thức kiến trúc cơ bản. Các can thiệp kỹ thuật dự kiến tập trung vào gia cố nền móng, xử lý thấm nước, cải thiện hệ thống điện – chiếu sáng, phòng cháy chữa cháy và đảm bảo an toàn giao thông đường sắt phía trên.

Nếu được triển khai bài bản, tuyến không gian này có thể trở thành một "phố vòm đá" độc đáo, tương tự các mô hình tái sinh hạ tầng công nghiệp cũ tại nhiều thành phố lớn trên thế giới. Quan trọng hơn, nó sẽ tạo thêm một điểm đến mới cho du lịch Hà Nội, kéo dài thời gian lưu trú của du khách và gia tăng giá trị kinh tế từ di sản.