Hầm vượt sông đầu tiên của Việt Nam: Vươn tầm Đông Nam Á, công nghệ xây dựng tiếp tục áp dụng cho siêu dự án vượt biển 104.400 tỷ

Hầm Thủ Thiêm là hạng mục trung tâm và phức tạp nhất của dự án Đại lộ Đông – Tây (nay là đường Võ Văn Kiệt - Mai Chí Thọ). Việc đưa hầm vào vận hành không chỉ giải quyết bài toán kết nối hai bờ sông Sài Gòn mà còn mở ra trục giao thông xuyên suốt từ miền Tây Nam Bộ, qua TP. HCM, đến miền Đông Nam Bộ và sân bay Long Thành trong tương lai.

Hầm Thủ Thiêm có tổng chiều dài gần 1.500m, trong đó gồm hai đoạn hầm dẫn ở hai đầu bờ và phần hầm dìm vượt sông dài 370m. Mặt cắt hầm rộng hơn 33m, cao gần 9m, bố trí hai chiều lưu thông, mỗi chiều ba làn xe (hai làn ô tô, một làn xe máy), với tốc độ khai thác tối đa 60km/h đối với ô tô và 40km/h với xe máy.

Công trình được thiết kế với tuổi thọ dự kiến 100 năm, có khả năng chịu được động đất cấp 7. Khi đưa vào khai thác, hầm đáp ứng lưu lượng khoảng 45.000 ô tô và 15.000 xe máy mỗi ngày, trở thành một trong những trục giao thông quan trọng nhất khu vực phía Đông TP. HCM.

Điểm đặc biệt nhất của hầm Thủ Thiêm nằm ở công nghệ thi công hầm dìm – giải pháp kỹ thuật tiên tiến bậc nhất thời điểm đó tại Đông Nam Á. Thay vì đúc hầm tại chỗ, nhà thầu Nhật Bản Obayashi đã xây dựng một bể đúc rộng khoảng 6ha tại xã Đại Phước (tỉnh Đồng Nai), đủ khả năng đúc đồng thời 4 đốt hầm.

Mỗi đốt hầm dài 93m, nặng khoảng 27.000 tấn, được chế tạo như một "khối bê tông rỗng" khổng lồ, bịt kín hai đầu bằng kết cấu thép. Bên trong mỗi đốt bố trí hệ thống bể thép và thiết bị bơm nước, cho phép kiểm soát chính xác trạng thái nổi - chìm trong quá trình lai dắt và dìm xuống đáy sông.

Sau khi hoàn thiện, các đốt hầm được phá đập ngăn để đưa nước sông vào bể đúc, kiểm tra khả năng nổi. Chỉ trong khoảng hai giờ, khối bê tông khổng lồ nổi cân bằng trên mặt nước, sẵn sàng cho hành trình lai dắt dài hơn 22km từ Nhơn Trạch về vị trí lắp đặt tại Thủ Thiêm.

Công đoạn lai dắt các đốt hầm trên sông được đánh giá là một trong những thách thức lớn nhất của dự án. Tuyến di chuyển có nhiều khúc cua gấp, dòng chảy sông Sài Gòn phức tạp và mật độ giao thông thủy dày đặc. Chỉ một sai sót nhỏ cũng có thể gây ra rủi ro nghiêm trọng, buộc đội ngũ kỹ sư phải tính đến cả kịch bản phá bỏ đốt hầm nếu xảy ra sự cố.

Để phục vụ công tác này, toàn bộ giao thông thủy trên sông Sài Gòn đã phải tạm ngưng trong nhiều ngày. Song song với đó, hơn 450.000m3 bùn đáy sông được nạo vét để tạo "rãnh đặt hầm" sâu tới 12-15m, cùng hệ thống móng định vị được thi công sẵn, bảo đảm các đốt hầm khi dìm xuống đạt độ chính xác gần như tuyệt đối.

Quá trình dìm và lắp đặt mỗi đốt hầm kéo dài liên tục từ 15-20 tiếng, đòi hỏi sự phối hợp của hơn 1.500 kỹ sư, công nhân và lực lượng kỹ thuật thuộc 16 đơn vị. Sai số cho phép khi khớp nối giữa hầm dìm và đường dẫn chỉ ở mức 10mm, một yêu cầu cực kỳ khắt khe trong điều kiện dòng nước chảy xiết.

Sau hơn 3.000 ngày thi công, hầm Thủ Thiêm chính thức khánh thành vào cuối năm 2011, trở thành hầm vượt sông đầu tiên của Việt Nam và là hầm dìm dài nhất Đông Nam Á tại thời điểm đó. Công trình không chỉ hiện thực hóa giấc mơ kết nối 2 bờ sông Sài Gòn mà còn đánh dấu bước trưởng thành vượt bậc của ngành xây dựng hạ tầng Việt Nam trong việc tiếp cận và làm chủ công nghệ thi công phức tạp.

Suốt nhiều năm qua, hầm Thủ Thiêm đã rút ngắn thời gian di chuyển giữa bờ Đông và bờ Tây sông Sài Gòn xuống chỉ hơn một phút, đồng thời giảm đáng kể quãng đường từ trung tâm thành phố đi các tỉnh miền Tây và miền Đông. Công trình góp phần định hình lại không gian phát triển đô thị, tạo nền tảng để bán đảo Thủ Thiêm từng bước trở thành trung tâm tài chính – thương mại mới của TP.HCM.

Đáng chú ý, công nghệ hầm dìm được áp dụng tại Thủ Thiêm thời gian tới sẽ tiếp tục sử dụng cho các dự án hạ tầng quy mô lớn khác, trong đó có tuyến vượt biển quy mô Cần Giờ - Vũng Tàu với tổng vốn đầu tư sơ bộ khoảng 104.400 tỷ đồng. Điều này mở ra triển vọng khai phá các không gian phát triển đô thị, kinh tế mới, dựa trên nền tảng kỹ thuật đã được kiểm chứng thực tế tại hầm Thủ Thiêm.