Điều ít biết về căn biệt thự trăm tuổi ven sông nội địa dài nhất Việt Nam: Định giá gần 5,4 tỷ, đường mới làm phải nhường đất

Trong quá trình đô thị hóa, hiếm có công trình giao thông nào phải chủ động "né" một ngôi nhà tư nhân. Nhưng bên bờ sông Đồng Nai, một căn biệt thự hơn trăm năm tuổi đã khiến tuyến đường ven sông dài hơn 5km phải điều chỉnh thiết kế.

Tuyến đường ven sông Đồng Nai đoạn qua phường Trấn Biên (TP. Biên Hòa cũ) đang bước vào những khâu hoàn thiện cuối cùng, dự kiến thông xe trước Tết Nguyên đán 2026. Đây là một trong những trục cảnh quan - giao thông quan trọng nhất của Đồng Nai, chạy dọc dòng sông nội địa dài nhất Việt Nam.

Giữa tuyến đường hiện đại rộng 34m, có 6 làn xe, bỗng nổi lên một "điểm lặng" với hình ảnh căn biệt thự cổ Võ Hà Thanh, hay còn gọi là nhà lầu ông Phủ. Thay vì giải tỏa như phương án ban đầu, dự án đã phải nắn hướng tuyến, dịch đường ra sát bờ sông và thu hẹp vỉa hè tại đoạn đi qua, để giữ nguyên công trình này.

Theo tìm hiểu, biệt thự Võ Hà Thanh được xây dựng từ năm 1922 và khánh thành năm 1924, trong bối cảnh đô thị Biên Hòa còn mang đậm dấu ấn kiến trúc thuộc địa.

Ngôi nhà gồm hai tầng, kiến trúc phương Tây rõ nét với gam vàng cổ, mái ngói truyền thống, hệ cột lớn, cửa sổ gỗ bố trí đối xứng bốn mặt, không gian hành lang và cầu thang rộng - những đặc điểm hiếm còn giữ nguyên vẹn sau hơn 100 năm.

Giá trị của công trình không chỉ nằm ở hình thức kiến trúc, mà còn ở vị trí độc nhất: Một biệt thự cổ nằm sát bờ sông Đồng Nai, gắn với lịch sử hình thành đô thị ven sông của Biên Hòa.

Từ năm 2016, Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch Đồng Nai từng đề xuất đưa căn biệt thự vào danh mục xếp hạng di tích cấp tỉnh. Tuy nhiên, do tranh chấp quyền sở hữu giữa các thế hệ hậu duệ và việc gia đình đang sinh sống không đồng ý lập hồ sơ, quá trình xếp hạng đã phải dừng lại.

Về mặt pháp lý, đây chưa phải là di tích được xếp hạng. Nhưng trên thực tế, khi triển khai dự án đường ven sông, các cơ quan chức năng đã lựa chọn cách ứng xử như với một di sản: Khảo sát kỹ phạm vi ảnh hưởng, đánh giá giá trị kiến trúc - lịch sử, rồi thống nhất phương án bảo tồn.

Theo tính toán, phần quy hoạch ban đầu của tuyến đường sẽ lấn vào căn biệt thự khoảng 9 m. Nếu thực hiện giải tỏa, chi phí bồi thường ước tính gần 5,4 tỷ đồng. Tuy nhiên, Đồng Nai đã chọn phương án khác: Hy sinh một phần không gian giao thông để giữ lại ký ức đô thị.

Việc điều chỉnh thiết kế tuyến đường ven sông Đồng Nai không chỉ nhằm bảo tồn một ngôi nhà cổ, mà còn gửi đi thông điệp về triết lý phát triển đô thị mới: Hạ tầng cần có sự dung hòa với công trình kiến trúc mang tính lịch sử.

Hiện nay, khu vực quanh biệt thự đã được chỉnh trang đồng bộ: Mặt đường thảm nhựa, vỉa hè lát gạch, cảnh quan ven sông hoàn thiện.

Sự đối lập giữa công trình giao thông hiện đại và căn biệt thự trăm tuổi không tạo cảm giác lạc lõng, mà hình thành một điểm nhấn không gian hiếm có. Chính vì vậy, nơi đây đã trở thành bối cảnh được nhiều đoàn làm phim lựa chọn để tái hiện không gian xưa.

Tuyến đường ven sông Đồng Nai dài 5,2km, khởi công từ cuối năm 2020, ngoài chức năng giao thông còn được quy hoạch gắn với công viên, kè sông và 3 bến đò, tăng kết nối đường thủy. Về lâu dài, tuyến này sẽ kết nối đồng bộ với hệ thống đường ven sông phía bên kia, hoàn chỉnh không gian đô thị hai bờ.

Sông Đồng Nai chảy qua khu vực đô thị với chiều dài khoảng 30km, giữ vai trò quan trọng trong cung cấp nước, điều hòa khí hậu và thích ứng với biến đổi khí hậu. Hành lang ven sông vì thế được xác định là vùng động lực phát triển của tỉnh trong tương lai.

Trong bức tranh đó, căn biệt thự trăm tuổi không chỉ là một ngôi nhà được "giữ lại", mà trở thành dấu mốc nhắc nhở rằng việc phát triển bền vững không chỉ đo bằng tốc độ hay vốn đầu tư, mà còn bằng cách một đô thị duy trì những và gìn giữ những giá trị mang tính lịch sử từ nhiều năm trước.