Hầm xuyên qua cung đèo hiểm trở nắn thẳng cung đường sắt ven biển đẹp nhất thế giới của Việt Nam đang gặp khó

Gỡ "nút thắt" trên cung đường huyền thoại

Tuyến đường sắt Bắc - Nam của Việt Nam đã không ít lần được truyền thông quốc tế ca ngợi là một trong những cung đường sắt ven biển đẹp nhất thế giới. Tuy nhiên, phía sau vẻ đẹp đó là không ít đoạn tuyến hiểm trở, nơi yếu tố địa hình trở thành rào cản kỹ thuật kéo dài suốt nhiều thập kỷ.

Đèo Khe Nét (Quảng Trị) là một trong những điểm như vậy. Theo tìm hiểu, đèo dài hơn 10km, cao trên 700m so với mực nước biển, dốc lớn và liên tục xuất hiện các khúc cua gấp.

Tàu qua đây chỉ được phép chạy 20-25km/h. Với tàu hàng, nhiều chuyến phải bố trí thêm đầu máy phụ phía sau để đẩy vượt dốc, làm tăng chi phí nhiên liệu, kéo dài hành trình và giảm năng lực khai thác toàn tuyến.

Để xử lý điểm nghẽn này, Bộ Xây dựng đã triển khai dự án cải tạo đường sắt khu vực đèo Khe Nét, khởi công ngày 22/3/2024.

Dự án này gồm hai gói thầu: Gói 1 xây dựng hai hầm xuyên núi (hầm số 1 dài 580m, hầm số 2 dài 355m) do liên danh Công ty Xây dựng Ilsung (Hàn Quốc) và Tập đoàn Đèo Cả thực hiện; gói 2 thi công cầu, đường sắt và hệ thống thông tin tín hiệu do liên danh Ilsung và Tổng công ty Công trình đường sắt (RCC) đảm nhiệm.

Mục tiêu cuối cùng là nắn thẳng đoạn tuyến, giảm độ dốc và khúc cua, rút thời gian tàu xuyên đèo xuống còn khoảng 10 phút thay vì hơn một giờ như trước.

Dự án gặp khó

Thách thức lớn nhất của dự án không nằm ở chiều dài hầm mà ở điều kiện địa chất. Khu vực Khe Nét nằm giữa hai đới địa chất, cấu trúc đá không đồng nhất, phong hóa mạnh và xuất hiện nhiều đứt gãy. Đá vôi tại đây phong hóa hoàn toàn thành đất, sét bão hòa nước; xen lẫn đá granit nứt nẻ, nhiều hang karst và mạch nước ngầm chảy thành dòng.

Chia sẻ trên báo VnExpress, ông Nguyễn Duy Sông - Giám đốc điều hành gói thầu số 1, cũng là người từng có 12 năm thi công các hầm đường bộ như Cù Mông, Đèo Cả, Tuy An cho biết địa chất trong hầm phức tạp hơn nhiều so với báo cáo khảo sát ban đầu.

Theo chia sẻ của vị này, đây là hầm xuyên núi nhưng địa chất đá phong hóa hoàn toàn thành đất, thấm nước lâu năm khiến trạng thái địa chất thay đổi liên tục, rất dễ bị sạt lở.

Thực tế thi công cho thấy hầm số 1 đã xảy ra 5 lần sạt lở cục bộ, có đoạn sạt vài mét. Sau khi gia cố, hầm vẫn xuất hiện hiện tượng chuyển vị do các khối đất đá tiếp tục dịch chuyển; một số khe nứt đẩy bê tông bật ra, nền hầm lún cục bộ. Đây là tình huống đặc biệt nguy hiểm vì vỏ hầm có nguy cơ mất khả năng chịu lực.

Trước địa chất yếu, Tập đoàn Đèo Cả áp dụng phương pháp NATM (New Austrian Tunnelling Method) - phương pháp đào hầm mới của Áo, dựa trên nguyên tắc quan trắc liên tục và điều chỉnh linh hoạt theo phản ứng của khối đất đá.

Thay vì đào 1,2-1,5m như nhiều hầm đường bộ ổn định khác, tại Khe Nét mỗi bước đào chỉ 0,5-0,8m. Mặt gương được chia nhỏ còn 1/4 diện tích để đào và gia cố cuốn chiếu. Sau mỗi bước đào, đơn vị thi công lập tức lắp neo đá, lưới thép, vòm thép nếu cần và phun bê tông giữ ổn định.

Khoảng cách neo được tăng dày, chỉ 0,3m thay vì 0,5m như thông lệ. Tại các vị trí nước ngầm chảy mạnh như thác, đơn vị thi công khoan dẫn dòng, lắp ống tạm thu nước để giảm áp lực; đồng thời phụt vữa xi măng kèm phụ gia đông kết nhanh để ổn định kết cấu.

Quá trình thi công luôn đi kèm quan trắc chuyển vị theo giờ. Mỗi khi xuất hiện biến dạng bất thường, thi công phải tạm dừng để đánh giá và điều chỉnh giải pháp.

Tiến độ vì thế có thời điểm chậm lại. Trong khi tại các hầm đường bộ thuộc cao tốc Quảng Ngãi - Hoài Nhơn có thể đào 3-4m/ngày, thì ở Khe Nét chỉ đạt 0,4-0,8m/ngày.

Dù gặp nhiều khó khăn, hầm số 2 dài 355m đã đào thông vào tháng 10/2024, sớm 2 tháng so với kế hoạch. Hầm số 1 dài 580m được đào thông tháng 6/2025 sau hơn 16 tháng thi công. Cuối năm 2025, gói thầu số 1 hoàn thành và bàn giao cho chủ đầu tư; gói thầu số 2 đang tiếp tục triển khai.

Sau khi hoàn thành, đoạn tuyến qua Khe Nét sẽ được nắn thẳng, giảm dốc, nâng cao năng lực khai thác và an toàn. Với tuyến Bắc - Nam, mỗi "điểm nghẽn" được gỡ bỏ không chỉ rút ngắn thời gian hành trình mà còn nâng cao tính cạnh tranh của vận tải đường sắt so với đường bộ và hàng không.

Thực tế, việc thi công hầm xuyên núi luôn tiềm ẩn rủi ro như đá phong hóa, cát chảy, túi nước lớn mà khảo sát khó phát hiện hết. Hầm Khe Nét hội tụ đầy đủ các yếu tố này, đòi hỏi năng lực xử lý sự cố và tổ chức thi công ở mức cao.

Ở tầm nhìn rộng hơn, Khe Nét không chỉ là câu chuyện kỹ thuật của một hầm dài chưa tới 1km. Đó là bài học về khả năng thích ứng trước điều kiện địa chất khắc nghiệt - yếu tố sẽ còn lặp lại nếu Việt Nam tiếp tục đầu tư các dự án đường sắt mới, kể cả đường sắt tốc độ cao trong tương lai.

Khi toàn bộ dự án hoàn thành, thời gian tàu xuyên đèo Khe Nét sẽ rút xuống còn khoảng 10 phút thay vì hơn một giờ như trước. Không chỉ rút ngắn hành trình và giảm chi phí vận hành, công trình còn góp phần nâng cao năng lực khai thác và bảo đảm an toàn cho tuyến đường sắt Hà Nội - TP. HCM - trục giao thông xương sống nối liền hai đầu đất nước

Nắn thẳng một cung đèo hiểm trở không chỉ là nắn lại đường ray. Đó là cách hạ tầng từng bước sửa lại những "đường cong lịch sử" của mạng lưới giao thông quốc gia trong một diện mạo mới.