Thích
Trong bối cảnh thị trường chưa thể tự điều tiết phân khúc nhà ở giá rẻ, việc thành lập một chủ thể nhà nước chuyên trách phát triển phân khúc này đang được nhiều người đề xuất.
Chia sẻ với PV, GS.TSKH. Đặng Hùng Võ, Chủ tịch Hội Trắc địa - Bản đồ - Viễn thám Việt Nam, nguyên Thứ trưởng Bộ Tài nguyên và Môi trường nhận định, việc thành lập một tập đoàn kinh tế nhà nước chuyên phát triển nhà ở giá rẻ là hoàn toàn có cơ sở. Trong định hướng phát triển hiện nay, doanh nghiệp nhà nước hoàn toàn có thể giữ vai trò chủ đạo ở những lĩnh vực gắn với an sinh xã hội, trong đó có nhà ở cho người thu nhập thấp.
GS.TSKH. Đặng Hùng Võ, Chủ tịch Hội Trắc địa - Bản đồ - Viễn thám Việt Nam, nguyên Thứ trưởng Bộ Tài nguyên và Môi trường.
Ông cho biết, Trung Quốc là một trong những quốc gia có kinh nghiệm ở vấn đề này khi doanh nghiệp nhà nước tại đây giữ vai trò quan trọng trong phát triển nhà ở và được cải tổ mạnh mẽ về cơ chế quản lý. Tuy nhiên, ông nhấn mạnh: "Chủ trương có thể rất đúng, nhưng quản lý như thế nào mới là vấn đề lớn".
Theo GS. Võ, thực tế nhiều tập đoàn, tổng công ty nhà nước tại Việt Nam nắm giữ nguồn lực lớn nhưng vẫn liên tục báo lỗ. Điều đó cho thấy vấn đề không nằm ở việc "có nên làm hay không", mà ở cơ chế vận hành.
Ông cho rằng cần kiểm soát chặt chẽ đất đai - nguồn lực quan trọng nhất trong phát triển nhà ở và ngăn chặn lợi ích nhóm. Nếu không quản lý tốt, lợi nhuận tạo ra từ khu vực công có thể bị "chảy" sang khu vực tư nhân thông qua các cơ chế thiếu minh bạch.
Bên cạnh đó, phải thay đổi cách lựa chọn nhân sự lãnh đạo doanh nghiệp nhà nước. Theo ông, cơ chế bổ nhiệm từ trên xuống chưa chắc đã chọn được người có năng lực thực sự. Thay vào đó, cần tạo điều kiện để những người có năng lực, kể cả từ khu vực tư nhân, tham gia điều hành doanh nghiệp nhà nước và được đánh giá bằng hiệu quả thực tế.
GS. Võ thẳng thắn nhìn nhận, hạn chế lớn hiện nay là chúng ta thường đề ra chủ trương rất mạnh mẽ, nhưng khâu thực thi lại thiếu sáng kiến và thiếu trách nhiệm trong tổ chức thực hiện.
GS.TSKH. Đặng Hùng Võ"Ngoài ra, muốn làm nhà ở giá rẻ thực chất thì bắt buộc phải thay đổi công nghệ xây dựng và vật liệu xây dựng", GS. Võ nhấn mạnh và cho biết, nếu vẫn sử dụng phương thức truyền thống với gạch nung, bê tông cốt thép và kết cấu chịu lực cổ điển, giá thành khó có thể giảm. Ông dẫn chứng một số doanh nghiệp đã sử dụng khung thép chịu lực kết hợp với tấm panel bê tông nhẹ làm từ xi măng và xỉ than nghiền mịn, thay thế nhiều hạng mục xây dựng truyền thống, qua đó giảm chi phí và rút ngắn thời gian thi công.
"Nếu không thay đổi công nghệ thì giá vẫn cao, không thể gọi là nhà ở giá rẻ đúng nghĩa", ông khẳng định.
Đồng quan điểm, PGS.TS Nguyễn Thường Lạng, giảng viên cao cấp tại Viện Thương mại và Kinh tế quốc tế, Đại học Kinh tế quốc dân cho rằng, chính sách vẫn là công cụ quan trọng nhất, song nếu chính sách không tạo ra hiệu quả mong muốn thì Nhà nước cần có biện pháp điều tiết trực tiếp.
Ông đánh giá việc thành lập một tập đoàn kinh tế nhà nước chuyên sâu về nhà ở giá rẻ là "ý tưởng tốt", nên triển khai sớm nếu đủ điều kiện. Tập đoàn này có thể hoạt động trên phạm vi toàn quốc, có chi nhánh tại các địa phương, với sứ mệnh rõ ràng là tạo nguồn cung nhà ở giá rẻ cho người dân thu nhập thấp, mang tính xã hội chứ không thuần túy thương mại.
PGS.TS. Nguyễn Thường Lạng, giảng viên cao cấp tại Viện Thương mại và Kinh tế quốc tế, Đại học Kinh tế quốc dân.
Bên cạnh đó, ông đề xuất thành lập quỹ phát triển nhà ở giá rẻ, nhà ở xã hội do Nhà nước kiểm soát, có cơ chế giải trình minh bạch và phối hợp giữa các cơ quan liên quan. Ở cấp địa phương, có thể thành lập bộ phận chuyên trách trực thuộc UBND tỉnh. Tại các khu công nghiệp, khu kinh tế - nơi tập trung đông lao động cũng cần có cơ chế tham gia và đóng góp phát triển nhà ở cho người lao động.
Dù ủng hộ ý tưởng thành lập chủ thể nhà nước chuyên trách, PGS.TS Nguyễn Thường Lạng cảnh báo hai rủi ro cần tính toán kỹ.
Thứ nhất là nguy cơ lỗ kéo dài. Nếu không có cơ chế đất đai ưu đãi, lãi suất phù hợp và chính sách trợ cấp đồng bộ, tập đoàn có thể phải bù lỗ triền miên từ ngân sách. Tuy nhiên, nếu được hỗ trợ tốt về đầu vào, khả năng cân bằng tài chính là có thể đạt được.
Thứ hai là nguy cơ độc quyền. Khi được trao quá nhiều lợi thế, một tập đoàn có thể lạm dụng vị thế hoặc vận hành kém hiệu quả nếu thiếu cơ chế giám sát độc lập. "Vì vậy, cần thiết kế hệ thống thanh tra, kiểm toán và đánh giá minh bạch để bảo đảm đúng sứ mệnh an sinh", PGS.TS Nguyễn Thường Lạng lưu ý./.
