Phó Tổng Thư ký VCCI: Khu vực kinh tế tư nhân đang có “một không khí mới, luồng sáng mới”

Trong bối cảnh Việt Nam bước vào giai đoạn phát triển mới với khát vọng đưa kinh tế tư nhân trở thành động lực quan trọng nhất của nền kinh tế, môi trường kinh doanh và chất lượng điều hành địa phương đang đứng trước yêu cầu phải chuyển biến mạnh mẽ hơn.

Phát biểu tại Lễ công bố Báo cáo Kinh tế Tư nhân Việt Nam và Chỉ số Năng lực cạnh tranh cấp tỉnh năm 2025 (PCI 2025) sáng 15/5, ông Đậu Anh Tuấn, Phó Tổng Thư ký, Trưởng Ban Pháp chế, Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI) cho rằng những chuyển động cải cách từ thể chế, thủ tục hành chính đến mô hình quản trị địa phương đang mở ra kỳ vọng về một động lực phát triển mới cho khu vực kinh tế tư nhân. Tuy nhiên, phía sau những tín hiệu tích cực đó, cộng đồng doanh nghiệp vẫn đang đối mặt với hàng loạt áp lực về thị trường, vốn, khả năng dự báo chính sách, đổi mới sáng tạo và năng lực quản trị.

Từ những dữ liệu khảo sát năm nay, VCCI cảm nhận rõ "một không khí mới, luồng sáng mới" đối với khu vực kinh tế tư nhân và triển vọng phát triển của Việt Nam trong giai đoạn tới. Ông kỳ vọng cùng với đà cải cách hiện nay, các địa phương sẽ có thêm động lực bứt phá, còn khu vực kinh tế tư nhân sẽ có thêm cơ hội, dư địa và "lực đẩy" để phát triển mạnh mẽ hơn. "Thông điệp của chúng tôi là niềm tin và sự lạc quan về triển vọng của kinh tế Việt Nam cũng như sự phát triển của khu vực kinh tế tư nhân trong thời gian tới", ông Tuấn nhấn mạnh.

2025 - Năm bản lề của khu vực kinh tế tư nhân Việt Nam

Năm 2025 được xem là năm bản lề đối với khu vực kinh tế tư nhân khi Việt Nam đồng thời triển khai ba cuộc cải cách mang tính lịch sử: Sáp nhập đơn vị hành chính cấp tỉnh từ 63 xuống còn 34, chuyển sang mô hình chính quyền địa phương hai cấp và thể chế hóa định hướng đưa kinh tế tư nhân trở thành động lực quan trọng nhất của nền kinh tế quốc gia.

Theo ông Đậu Anh Tuấn, một trong những thay đổi đáng chú ý là 741 thủ tục hành chính đã được phân cấp xuống địa phương, góp phần rút ngắn thời gian và chi phí cho doanh nghiệp. Đặc biệt, tỷ lệ hoàn thành các nhiệm vụ triển khai Nghị quyết 68-NQ/TW về phát triển kinh tế tư nhân ngay trong năm đầu tiên đạt tới 95,3%, cho thấy quyết tâm thúc đẩy cải cách thể chế và cải thiện môi trường kinh doanh đang được đẩy mạnh ở nhiều cấp, nhiều ngành.

Theo đại diện VCCI, những chuyển động cải cách hiện nay đang tạo thêm kỳ vọng và dư địa phát triển mới cho khu vực kinh tế tư nhân. Tuy nhiên, để biến kỳ vọng thành động lực phát triển thực chất, bài toán đặt ra không chỉ là cải cách ở cấp chủ trương mà còn nằm ở khả năng tổ chức thực thi và tạo lập môi trường kinh doanh ổn định, minh bạch và có tính dự báo cao.

Doanh nghiệp tư nhân đông về lực lượng nhưng nhỏ về quy mô

Việt Nam có hơn 1 triệu doanh nghiệp đang hoạt động, trong đó 96,6% là doanh nghiệp tư nhân. Tuy nhiên, theo ông Đậu Anh Tuấn, phần lớn doanh nghiệp tư nhân Việt Nam vẫn nhỏ về vốn, lao động và quy mô doanh thu.

Hiện hơn 80% doanh nghiệp tư nhân có dưới 50 lao động và hơn 70% có vốn dưới 10 tỷ đồng. Theo ông Tuấn, sự dịch chuyển về quy mô của doanh nghiệp Việt Nam trong nhiều năm qua vẫn còn khá hạn chế, rất ít doanh nghiệp có thể vươn lên nhóm quy mô lớn. "Đây là thách thức lớn đối với yêu cầu phát triển, đổi mới và tăng trưởng bền vững của Việt Nam", ông nhận định.

Bức tranh doanh nghiệp năm 2025 cũng cho thấy sức chống chịu của khu vực tư nhân vẫn còn nhiều thách thức. Dù có khoảng 297,5 nghìn doanh nghiệp gia nhập thị trường, song cũng có tới 227,2 nghìn doanh nghiệp rút lui khỏi thị trường trong cùng kỳ. Theo ông Đậu Anh Tuấn, điều này cho thấy áp lực sống còn của khu vực doanh nghiệp tư nhân hiện nay vẫn rất lớn.

Theo khảo sát của VCCI, tâm lý thận trọng vẫn chiếm ưu thế trong cộng đồng doanh nghiệp. Gần 55% doanh nghiệp lựa chọn giữ nguyên quy mô hoạt động, trong khi chỉ 30,9% dự kiến mở rộng quy mô, giảm nhẹ so với năm 2024. Đáng chú ý, tỷ lệ doanh nghiệp dự kiến đóng cửa tăng từ 2,6% năm 2024 lên 4,3% năm 2025, cho thấy nhiều doanh nghiệp vẫn ưu tiên phòng thủ hơn là mở rộng trong bối cảnh thị trường còn nhiều biến động.

Thị trường, vốn và chính sách: Ba "nút thắt" lớn của doanh nghiệp

Theo khảo sát của VCCI, các áp lực về thị trường, vốn và môi trường chính sách đang trở thành những "nút thắt" lớn nhất đối với doanh nghiệp. Ông Tuấn cho rằng khó khăn lớn nhất của doanh nghiệp năm 2025 không còn là vốn mà đã chuyển sang bài toán tìm kiếm khách hàng. Có tới hơn 60% doanh nghiệp cho biết đây là trở ngại lớn nhất, tăng mạnh từ mức 45,3% năm 2024 lên 60,2% năm 2025.

Theo ông Đậu Anh Tuấn, những biến động của thị trường thế giới như xu hướng bảo hộ, chiến tranh thương mại hay rung lắc tài chính toàn cầu đang tác động mạnh tới hoạt động sản xuất - kinh doanh. Tuy nhiên, đáng lo hơn là sức mua của thị trường nội địa cũng có xu hướng suy giảm, khiến áp lực tìm kiếm khách hàng ngày càng nghiêm trọng, đặc biệt trong lĩnh vực công nghiệp chế biến chế tạo với tỷ lệ lên tới 64,4% và nông, lâm, thủy sản là 60,4%.

Bên cạnh thị trường đầu ra, tiếp cận vốn vẫn là "cánh cửa hẹp" đối với nhiều doanh nghiệp tư nhân. Theo khảo sát, 75,5% doanh nghiệp cho biết không thể vay vốn nếu thiếu tài sản thế chấp. Tỷ lệ này cao hơn đáng kể so với Malaysia (33,4% năm 2024) hay Thái Lan (55,8% năm 2025).

Ngoài ra, 56,3% doanh nghiệp tư nhân cho rằng điều kiện vay vốn của họ khó khăn hơn so với doanh nghiệp Nhà nước. Dù Nghị quyết 68 đã mở ra định hướng cho vay theo dòng tiền và phương án kinh doanh, song theo ông Tuấn, để chính sách thực sự đi vào cuộc sống vẫn cần thêm nhiều thay đổi trong khâu tổ chức thực thi.

Một điểm nghẽn khác đang ảnh hưởng mạnh tới tâm lý đầu tư dài hạn của doanh nghiệp là sự bất ổn và khó dự báo của môi trường chính sách. Chỉ khoảng 6 - 8% doanh nghiệp cho biết thường xuyên dự báo được thay đổi chính sách, trong khi 24,3% coi biến động chính sách là khó khăn lớn đối với hoạt động đầu tư, kinh doanh.

Theo đại diện VCCI, khi doanh nghiệp thiếu niềm tin và không đủ khả năng nắm bắt chính sách, họ sẽ khó mạnh dạn đầu tư dài hạn. Đáng chú ý, 51,9% doanh nghiệp hiện chủ yếu tiếp cận thông tin pháp luật qua mạng xã hội. Điều này cho thấy nếu việc truyền thông chính sách chỉ dựa vào các kênh truyền thống thì rất khó tiếp cận được khu vực doanh nghiệp nhỏ và vừa.

Đổi mới sáng tạo và quản trị: Hai mắt xích yếu của doanh nghiệp Việt

Theo ông Đậu Anh Tuấn, dù Việt Nam đã ban hành nhiều chủ trương, chính sách thúc đẩy khoa học công nghệ và đổi mới sáng tạo, đặc biệt sau Nghị quyết 57 của Bộ Chính trị cuối năm 2024, nhưng khả năng hấp thụ và triển khai đổi mới sáng tạo trong doanh nghiệp vẫn còn hạn chế.

"Tỷ lệ doanh nghiệp tiến hành đổi mới sáng tạo rất khiêm tốn. Chỉ 8,8% doanh nghiệp có đổi mới sản phẩm; năng lực đổi mới sáng tạo còn thấp so với khu vực và thế giới", ông Tuấn cho biết. Nếu so với các nước ASEAN, khoảng cách của doanh nghiệp tư nhân Việt Nam vẫn còn rất lớn.

Khảo sát của VCCI cho thấy chỉ 7,5% doanh nghiệp giới thiệu được sản phẩm hoặc dịch vụ mới trong ba năm qua, trong khi chỉ khoảng 5,1% doanh nghiệp vừa và lớn có chi cho hoạt động R&D. Theo ông Tuấn, dù định hướng chính sách về khoa học công nghệ và đổi mới sáng tạo đã khá rõ nét, nhưng tâm lý của nhiều doanh nghiệp vẫn còn mơ hồ, chưa sẵn sàng đầu tư mạnh cho chuyển đổi công nghệ.

Bên cạnh đổi mới sáng tạo, chất lượng quản trị cũng được xem là một mắt xích còn yếu của doanh nghiệp Việt Nam. Hiện 92,6% doanh nghiệp vẫn hoạt động theo mô hình chủ sở hữu kiêm quản lý. Ông Tuấn nhận định rằng đổi mới sáng tạo hạn chế không chỉ vì thiếu vốn, mà còn do quản trị chưa chuyên nghiệp và khả năng hấp thụ công nghệ còn thấp. "Nếu không nâng cấp đồng thời quản trị và đổi mới, khu vực tư nhân khó chuyển sang tăng trưởng dựa trên năng suất", ông nhấn mạnh.

Hộ kinh doanh trước áp lực duy trì và chuyển đổi

Theo ông Đậu Anh Tuấn, khu vực hộ kinh doanh hiện vẫn đóng vai trò đặc biệt quan trọng đối với sinh kế và việc làm của hàng triệu gia đình Việt Nam, được xem là "lưới đệm an sinh" của nền kinh tế. Hiện cả nước có khoảng 6,1 triệu hộ kinh doanh đang hoạt động, tạo sinh kế cho khoảng 10 triệu lao động; trong đó 96,7% gia đình có nguồn sống phụ thuộc hoàn toàn hoặc chủ yếu vào khu vực này.

Tuy nhiên, thực tế cho thấy khu vực hộ kinh doanh đang phải đối mặt với rất nhiều khó khăn. Có tới 81,5% hộ bị giảm doanh thu và 73,7% chỉ còn lãi rất thấp, dù phần lớn vẫn cố gắng duy trì quy mô để bám trụ qua giai đoạn khó khăn. Ông Tuấn cho rằng, điều này không chỉ ảnh hưởng đến sinh kế của các hộ kinh doanh mà còn tác động trực tiếp tới mạng lưới bán lẻ và tiêu dùng trong nền kinh tế.

Theo đại diện VCCI, chính quyền địa phương cần quan tâm hơn tới khu vực này thông qua các chính sách hỗ trợ phù hợp nhằm vừa bảo đảm an sinh xã hội, vừa tạo lập môi trường kinh doanh công bằng và bền vững hơn cho doanh nghiệp nhỏ và hộ kinh doanh. Để môi trường kinh doanh địa phương phát triển bền vững thì khu vực hộ kinh doanh cũng cần có điều kiện thuận lợi để duy trì và mở rộng hoạt động.

Một vấn đề đáng chú ý khác là quá trình "chính thức hóa" hộ kinh doanh đang gặp nhiều rào cản. Chỉ 15,6% hộ kinh doanh cho biết muốn phát triển thành doanh nghiệp. Nhiều hộ vẫn e ngại chuyển đổi do thủ tục phức tạp và nghĩa vụ phát sinh đang lấn át động lực chuyển đổi. Theo ông Tuấn, đây là vấn đề cần tiếp tục được tháo gỡ thông qua cải cách thể chế và nâng cao hiệu quả thực thi trong thời gian tới.

"Lực đẩy" mới cho khu vực kinh tế tư nhân

Theo kết quả Chỉ số Năng lực cạnh tranh cấp tỉnh phiên bản PCI 2.0, các địa phương như Bắc Ninh, Đà Nẵng, Hải Phòng, Phú Thọ và Quảng Ninh đang dẫn đầu về chất lượng điều hành.

Song hành với PCI, Chỉ số Hiệu quả Kinh tế tư nhân (BPI) lần đầu tiên được giới thiệu cũng cho thấy TP.HCM, Hà Nội và Quảng Ninh là những địa phương dẫn đầu về hiệu quả phát triển thực tế và năng lực đổi mới sáng tạo của doanh nghiệp.

Từ thực tế này, ông Đậu Anh Tuấn cho rằng dư địa bứt phá của các địa phương trong thời gian tới sẽ phụ thuộc lớn vào khả năng chủ động tạo lập môi trường kinh doanh thuận lợi, cạnh tranh bình đẳng và hỗ trợ doanh nghiệp tiếp cận tốt hơn các nguồn lực phát triển như vốn, đất đai và thông tin thị trường. Ông nhấn mạnh, môi trường kinh doanh địa phương không chỉ cần thuận lợi hơn về thủ tục hành chính mà còn phải thể hiện rõ vai trò của một chính quyền kiến tạo, chủ động đồng hành cùng doanh nghiệp.

Báo cáo cũng đưa ra hàng loạt khuyến nghị nhằm tạo "lực đẩy" mới cho khu vực kinh tế tư nhân như mở rộng thị trường, kết nối chuỗi cung ứng và nâng cao khả năng chống chịu cho doanh nghiệp; cải thiện tiếp cận vốn và đa dạng hóa các kênh tài chính; nâng cao tính minh bạch, ổn định và khả năng dự báo của môi trường chính sách; tiếp tục đơn giản hóa thủ tục hành chính và giảm chi phí tuân thủ; thúc đẩy đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số và nâng cao chất lượng điều hành kinh tế cấp tỉnh theo hướng chủ động kiến tạo.

Cũng tại sự kiện, ông Nguyễn Duy Hưng, Thành viên Hội đồng Quản trị Tân Hiệp Phát cho rằng điều doanh nghiệp cần nhất hiện nay không phải là sự ưu ái mà là một môi trường kinh doanh ổn định, dễ dự báo, minh bạch và công bằng; trong đó quyền tài sản phải được bảo vệ, thủ tục hành chính cần đơn giản hơn và hệ thống thực thi chính sách phải hiệu quả từ Trung ương đến địa phương.

Ông Hưng nhận định, thế giới đang thay đổi rất nhanh, từ công nghệ, chuỗi cung ứng đến cạnh tranh và địa chính trị. Những biến động đó vừa tạo ra sức ép, vừa mở ra cơ hội để doanh nghiệp tái cấu trúc, nâng cấp quản trị, đầu tư công nghệ và tham gia vào những lĩnh vực mới. Tuy nhiên, cơ hội sẽ nhanh chóng vụt qua nếu thể chế không cải cách, môi trường kinh doanh không cải thiện và doanh nghiệp không tự đổi mới.

"Để phát triển vượt bậc cần những nỗ lực vượt bậc, thay đổi cách quản trị từ khu vực công đến khu vực tư, nhưng quan trọng nhất vẫn là hành động của người thực thi", ông Hưng nhấn mạnh. Theo ông, cần nhìn mối quan hệ giữa Nhà nước và doanh nghiệp theo hướng thực chất hơn, không chỉ là hỗ trợ hay tạo điều kiện, mà là cùng chia sẻ mục tiêu phát triển.

"Tôi tin rằng nếu có luật chơi rõ ràng, những lợi ích hợp pháp của doanh nghiệp được bảo vệ thì khu vực tư nhân Việt Nam sẽ lớn lên bằng chính năng lực của mình", đại diện doanh nghiệp khẳng định./.