Sân bay gần 6.000 tỷ tại tỉnh hẹp nhất Việt Nam có bóng dáng của bầu Hiển sắp được 'lên đời'

Không chỉ dừng lại ở một sân bay cấp 4C với công suất 1 triệu hành khách mỗi năm, Quảng Trị - tỉnh có chiều ngang hẹp nhất Việt Nam hiện đang đặt mục tiêu nâng tầm Cảng hàng không Quảng Trị lên chuẩn 4E. Đằng sau dự án gần 6.000 tỷ đồng này là mô hình đầu tư PPP có sự tham gia của doanh nghiệp mang dấu ấn "bầu" Hiển, và một tham vọng lớn hơn: Hình thành trung tâm logistics - công nghiệp hàng không trên hành lang kinh tế Đông - Tây.

Mới đây, UBND tỉnh Quảng Trị vừa tiếp tục có văn bản gửi Bộ Xây dựng và Cục Hàng không Việt Nam đề nghị điều chỉnh quy mô Cảng hàng không Quảng Trị từ cấp 4C lên 4E trong quá trình cập nhật Quy hoạch tổng thể phát triển hệ thống cảng hàng không, sân bay toàn quốc giai đoạn 2021-2030, tầm nhìn đến 2050.

Theo phân cấp của Tổ chức Hàng không dân dụng quốc tế (ICAO), sân bay cấp 4E có thể tiếp nhận các dòng máy bay thân rộng như Boeing 777, Boeing 787 hay Airbus A350 - những tàu bay thường khai thác đường bay dài và vận chuyển khối lượng lớn hành khách, hàng hóa.

Trong khi đó, theo Quyết định số 648/QĐ-TTg ngày 7/6/2023 của Thủ tướng Chính phủ, Cảng hàng không Quảng Trị hiện được xác định là sân bay dân dụng cấp 4C, sân bay quân sự cấp II, quy hoạch công suất 1 triệu hành khách và 3.100 tấn hàng hóa mỗi năm, diện tích hơn 316 ha.

Việc đề xuất nâng cấp lên 4E vì vậy không chỉ là điều chỉnh thông số kỹ thuật, mà gắn với định hướng phát triển dài hạn của địa phương.

Theo tìm hiểu, sân bay Quảng Trị được triển khai theo phương thức PPP, hợp đồng BOT, với tổng mức đầu tư hơn 5.820 tỷ đồng, sử dụng hoàn toàn vốn của nhà đầu tư. Dự án do Công ty TNHH Cảng hàng không Quảng Trị thực hiện. Đây là doanh nghiệp có sự tham gia của Tập đoàn T&T - hệ sinh thái kinh doanh gắn với tên tuổi "bầu" Hiển.

Theo kế hoạch, giai đoạn 1 của dự án dự kiến hoàn thành và đưa vào khai thác vào cuối năm nay. Đáng chú ý, trong quá trình thi công, nhà đầu tư đã chủ động đề xuất điều chỉnh thiết kế theo hướng có thể khai thác máy bay code E trong tương lai.

Hạng mục đường cất hạ cánh hiện đang được triển khai hiện đã được tính toán kết cấu phù hợp với máy bay lớn hơn, nhằm tránh phải cải tạo tốn kém nếu nhu cầu thị trường tăng nhanh. Điều này cho thấy chiến lược đầu tư không chỉ tính cho hiện tại mà đã "đón đầu" khả năng mở rộng.

Lý do để Quảng Trị đề xuất nâng cấp lên 4E nằm ở bài toán logistics và thương mại khu vực.

Khu vực phía Nam tỉnh, đặc biệt quanh các cửa khẩu quốc tế Lao Bảo và La Lay, đang ghi nhận lưu lượng thông quan khoảng 300-750 phương tiện mỗi ngày. Hàng hóa chủ yếu gồm quặng, nông sản, linh kiện, hàng tiêu dùng và hàng quá cảnh từ Thái Lan theo hành lang kinh tế Đông - Tây.

Những năm gần đây, dòng hàng từ Thái Lan và Lào ra thị trường Đông Bắc Á có xu hướng gia tăng nhóm hàng giá trị cao, kích thước nhỏ – phù hợp với vận tải hàng không. Riêng cửa khẩu Lao Bảo được đánh giá có tiềm năng từ thương mại điện tử và hàng mẫu công nghệ, có thể chuyển từ vận tải đường bộ sang đường hàng không để rút ngắn thời gian và gia tăng giá trị chuỗi cung ứng.

Trong Quy hoạch tỉnh Quảng Trị thời kỳ 2021-2030, tầm nhìn đến 2050, công nghiệp chế biến - chế tạo công nghệ cao và logistics được xác định là trụ cột phát triển mới. Việc hình thành trung tâm cảng cạn, trung tâm trung chuyển hàng hóa đòi hỏi một sân bay có năng lực tiếp nhận tàu bay hàng hóa cỡ lớn.

Theo lãnh đạo tỉnh, nếu được nâng lên cấp 4E, sân bay Quảng Trị sẽ có điều kiện khai thác máy bay hàng hóa code E, phục vụ vận chuyển hàng công nghệ cao, qua đó hoàn thiện hệ thống logistics đa phương thức của địa phương.

Tham vọng trong bối cảnh cạnh tranh khu vực

Quảng Trị cũng đặt mục tiêu này trong bức tranh cạnh tranh khu vực.

Singapore hiện sở hữu sân bay Changi với sản lượng hàng hóa khoảng 2 triệu tấn năm 2024 và khu công nghiệp hàng không khoảng 140 ha chuyên bảo dưỡng, sản xuất linh kiện. Thái Lan có Suvarnabhumi đạt khoảng 1,3 triệu tấn hàng hóa năm 2024 và đang phát triển U-Tapao thành trung tâm bảo dưỡng quy mô lớn. Trung Quốc đã xây dựng các trung tâm bảo dưỡng tầm quốc tế tại Hải Nam.

Trong khi đó, trên hành lang Đông - Tây, các quốc gia như Lào và Myanmar chưa có trung tâm công nghiệp hàng không quy mô lớn. Đây được xem là khoảng trống để Quảng Trị tận dụng lợi thế vị trí địa lý.

Từ một sân bay 4C quy mô 1 triệu khách/năm, mục tiêu "lên đời" 4E mở ra dư địa tiếp nhận tàu bay thân rộng và tăng năng lực vận tải hàng hóa trong tương lai - theo quy mô phát triển có thể đạt tới 5 triệu hành khách và 25.500 tấn hàng hóa mỗi năm.

Tuy nhiên, việc nâng cấp còn phụ thuộc vào quá trình cập nhật quy hoạch hệ thống cảng hàng không toàn quốc và đánh giá nhu cầu thực tế thị trường.

Ở góc nhìn phát triển hạ tầng, dự án gần 6.000 tỷ đồng này không chỉ là một công trình giao thông, mà là phép thử cho tham vọng của tỉnh hẹp nhất Việt Nam: Từ cửa ngõ trên hành lang Đông - Tây trở thành mắt xích mới của chuỗi logistics và công nghiệp hàng không khu vực.