Bệnh viện 165 tuổi lâu đời nhất Việt Nam: Cao điểm lên đến hơn 800 giường, là tuyến cuối điều trị truyền nhiễm phía Nam

Giữa nhịp phát triển hiện đại của TP. HCM, có một cơ sở y tế mang tuổi đời 165 năm - không chỉ là một bệnh viện, mà là một phần ký ức lịch sử đô thị.

Từ Nhà thương Chợ Quán bên dòng kênh Tàu Hủ năm 1861, đến hôm nay, Bệnh viện Bệnh Nhiệt đới TP. HCM đã trở thành tuyến cuối về điều trị bệnh truyền nhiễm của khu vực phía Nam, giữ vai trò đặc biệt trong những thời điểm cam go nhất của y tế cộng đồng.

Từ 250 giường bệnh đến trung tâm đầu ngành

Ngày 13/2/1861, Nhà thương Chợ Quán chính thức đón những bệnh nhân đầu tiên với quy mô ban đầu 250 giường. Trải qua nhiều biến động lịch sử, cơ sở này từng là nơi ghi dấu sự hy sinh của cố Tổng Bí thư Trần Phú năm 1931.

Sau nhiều lần tái cấu trúc và chuyên môn hóa, bệnh viện hiện nay là bệnh viện chuyên khoa hạng I trực thuộc Sở Y tế TP. HCM, với quy mô cao điểm có thể tiếp nhận 800 giường, đây là cơ sở tuyến cuối về truyền nhiễm của toàn khu vực phía Nam, đồng thời là nơi tiếp nhận nhiều ca chuyển tuyến phức tạp từ các tỉnh, thành.

Nếu nhìn ở góc độ quy hoạch hệ thống y tế, bệnh viện này giữ vai trò như "trạm phòng thủ cuối cùng" trước các dịch bệnh mới nổi - nơi vừa điều trị, vừa nghiên cứu, vừa xác định tác nhân gây bệnh trong giai đoạn đầu bùng phát.

Về quy mô kiến trúc, Bệnh viện Nhiệt đới TP. HCM là một quần thể xây dựng "chồng lớp" theo thời gian: Cơ sở ban đầu của Nhà thương Chợ Quán (mở cửa ngày 13/2/1861) là các ngôi nhà mái ngói của người dân giàu có để lại khi sơ tán, được bổ sung giường bệnh để tiếp nhận điều trị.

Đến năm 1972, bệnh viện có khu nhà chính 6 tầng xây dựng trên diện tích hơn 12.000m2 với sự trợ giúp của Hàn Quốc và đến 2/3/1974 khánh thành với tên Trung tâm Y khoa Hàn-Việt, quy mô 550 giường bệnh cùng khu phẫu thuật 4 phòng trang bị hiện đại.

Từ sau khi được giao nhiệm vụ chuyên khoa truyền nhiễm ( năm 1979) và xếp hạng bệnh viện loại một (1996), bệnh viện vận hành như tuyến cuối truyền nhiễm của khu vực phía Nam, với hệ thống tổ chức chuyên môn gồm 10 phòng chức năng, 17 khoa lâm sàng và 4 khoa cận lâm sàng theo mô tả từ đối tác nghiên cứu OUCRU đặt tại bệnh viện.

Khái niệm "tuyến cuối" không đơn thuần là phân cấp chuyên môn. Trong thực tiễn, điều đó đồng nghĩa với việc tiếp nhận các ca nặng nhất, nguy kịch nhất, nhiều khi đã qua nhiều vòng điều trị.

Trong đại dịch Covid-19, bệnh viện được xem là "chốt chặn cuối cùng" của TP. HCM. Hàng nghìn ca bệnh nguy kịch đã được điều trị, trong đó có nhiều bệnh nhân quốc tế. Theo đánh giá của ông Tăng Chí Thượng - Giám đốc Sở Y tế TP. HCM, 165 năm hình thành đã hun đúc nên bản lĩnh rất riêng của đội ngũ y bác sĩ nơi đây: Bình tĩnh trước khủng hoảng và kiên định với nguyên tắc chuyên môn.

Một trong những nền tảng giúp bệnh viện duy trì vai trò tuyến cuối là năng lực kỹ thuật cao. Việc làm chủ các kỹ thuật hồi sức tiên tiến như ECMO đã góp phần cải thiện rõ rệt tỷ lệ tử vong. Số liệu cho thấy, tỷ lệ tử vong do sốt rét đã giảm từ 35% xuống còn 15-20%; uốn ván giảm từ 25% xuống còn 5-7%. Đây không chỉ là thành tựu điều trị, mà còn phản ánh năng lực kiểm soát biến chứng và chuẩn hóa quy trình hồi sức.

Một trong những điểm khác biệt quan trọng của Bệnh viện Bệnh Nhiệt đới TP. HCM nằm ở cấu trúc kết hợp giữa điều trị và nghiên cứu. Ngay trong khuôn viên bệnh viện là Đơn vị Nghiên cứu Lâm sàng Đại học Oxford - OUCRU, được thành lập từ năm 1991.

Sự hiện diện của OUCRU tạo nên một mô hình hiếm có: Phòng thí nghiệm và buồng bệnh cùng tồn tại trong một hệ sinh thái khoa học. Nhờ hợp tác quốc tế sâu rộng, bệnh viện đã công bố hơn 1.300 bài báo quốc tế, đóng góp đáng kể cho nghiên cứu toàn cầu về bệnh truyền nhiễm.

Trong nhiều đợt dịch mới xuất hiện, đây là nơi đầu tiên xác định tác nhân gây bệnh tại Việt Nam, giúp ngành y tế khoanh vùng và đưa ra khuyến cáo sớm. Có thể nói, bệnh viện không chỉ là nơi điều trị hậu quả, mà còn là nơi phát hiện sớm và góp phần ngăn chặn nguy cơ lan rộng.

Trụ cột chiến lược của bệnh viện trong giai đoạn mới

Bước vào giai đoạn phát triển mới, lãnh đạo bệnh viện xác định ba trụ cột chiến lược, gồm:

- Phát triển chuyên môn sâu, ứng dụng trí tuệ nhân tạo và dữ liệu lớn trong chẩn đoán - điều trị.

- Mở rộng nghiên cứu và hợp tác quốc tế.

- Đào tạo nguồn nhân lực truyền nhiễm chất lượng cao cho khu vực phía Nam.

- Tư duy phát triển này cho thấy bệnh viện không dừng lại ở vai trò truyền thống, mà đang chuyển mình thành trung tâm điều trị - nghiên cứu tích hợp, phù hợp với bối cảnh bệnh truyền nhiễm ngày càng phức tạp và khó lường.

Mới đây, bệnh viện đã tổ chức lễ kỷ niệm 165 năm thành lập và đón nhận Huân chương Lao động hạng Nhất. Tập thể khoa Nhiễm D cùng nhiều cá nhân được trao Bằng khen của Thủ tướng Chính phủ.

Nhưng giá trị lớn nhất không nằm ở phần thưởng, mà ở chiều sâu tích lũy qua 165 năm tồn tại. Trong hệ thống y tế Việt Nam, hiếm có cơ sở nào vừa mang tính lịch sử lâu đời nhất, vừa giữ vai trò tuyến cuối điều trị truyền nhiễm, vừa là trung tâm nghiên cứu có ảnh hưởng quốc tế.

Từ một nhà thương bên dòng kênh Tàu Hủ năm 1861 đến bệnh viện chuyên khoa đầu ngành ngày nay, hành trình 165 năm của Bệnh viện Bệnh Nhiệt đới TP. HCM phản ánh sự phát triển của cả một nền y học truyền nhiễm. Và trong bối cảnh các dịch bệnh mới tiếp tục xuất hiện, vai trò "tuyến cuối' ấy không chỉ là trách nhiệm chuyên môn, mà còn là tuyến bảo vệ sức khỏe cộng đồng ở tầm chiến lược.