Triển vọng nhóm doanh nghiệp xây lắp, bất động sản trước "làn sóng" đầu tư công

Khơi thông nguồn lực từ những "siêu dự án" hạ tầng

Theo báo cáo từ Chứng khoán Mirae Asset (MAS), năm 2025 khép lại với mức tăng trưởng GDP ấn tượng 8,02%, phản ánh sức chống chịu và nền tảng kinh tế vững vàng của Việt Nam trước nhiều bất định như căng thẳng thương mại, chuỗi cung ứng tái cấu trúc và chính sách tiền tệ phân hoá. Đáng chú ý, đà tăng trưởng ghi nhận sự tăng tốc mạnh mẽ theo từng quý: từ 7,05% trong quý 1 lên 8,46% vào quý 4. Trong bối cảnh đó, nước ta đặt mục tiêu tăng trưởng GDP năm 2026 phấn đấu từ 10% trở lên, đồng thời nhấn mạnh yêu cầu phát triển mạnh thị trường trong nước, làm mới các động lực tăng trưởng truyền thống và đẩy nhanh giải ngân vốn đầu tư công ngay từ đầu năm, đặc biệt đối với các dự án trọng điểm quốc gia, với kế hoạch dự kiến gần 995,4 nghìn tỷ đồng.

Tính đến tháng 3/2026, mạng lưới đường bộ cao tốc của Việt Nam đã được hoàn thành hơn 3.345km, vượt chỉ tiêu 3.000km đề ra và cơ bản thông xe kỹ thuật toàn tuyến cao tốc Bắc - Nam từ Cao Bằng đến Cà Mau. Theo MAS, trọng tâm của giai đoạn 2026 - 2030 sẽ dịch chuyển sang các "siêu dự án" chiến lược, như dự án Đường sắt tốc độ cao Bắc - Nam với quy mô đầu tư 1,7 triệu tỷ đồng, Cảng hàng không quốc tế Long Thành (giai đoạn 2) 80.000 tỷ đồng hay các tuyến hạ tầng liên vùng như Vành đai 4 TP.HCM, đường sắt Lào Cai - Hà Nội - Hải Phòng, sân bay Gia Bình cùng các tuyến cao tốc trục ngang...

Việc thúc đẩy đầu tư công, đặc biệt vào các dự án hạ tầng chiến lược này giúp nhóm ngành vật liệu xây dựng (thép, xi măng, nhựa đường, đá...) và xây dựng hạ tầng được hưởng lợi trực tiếp, khi nhu cầu tiêu thụ vật liệu xây dựng tăng mạnh. Tuy nhiên, MAS đánh giá sẽ có sự phân hóa ở nhóm vật liệu xây dựng khi các nguồn cầu từ sắt thép có thể không hưởng lợi mạnh bởi nguồn cung trong nước rất lớn. Ngược lại, các mỏ đá, đặc biệt các mỏ gần những dự án lớn kỳ vọng hưởng lợi khi các doanh nghiệp trong lĩnh vực này còn công suất lớn.

Báo cáo cũng nhấn mạnh sự lan tỏa mạnh mẽ đến thị trường bất động sản khi hạ tầng mở rộng giúp gia tăng giá trị quỹ đất, các dự án nhà ở khu vực vệ tinh, kết nối thuận lợi sẽ hấp dẫn người mua. Doanh nghiệp bất động sản có quỹ đất gần các dự án hạ tầng lớn được đánh giá có tiềm năng tăng trưởng. Với riêng bất động sản khu công nghiệp, hạ tầng giao thông phát triển giúp giảm chi phí logistics, tăng tính hấp dẫn cho nhà đầu tư FDI. Các khu công nghiệp ven các tuyến giao thông huyết mạch có lợi thế thu hút dòng vốn sản xuất mới.

Lợi ích gián tiếp được mở rộng sang ngành ngân hàng thông qua việc thúc đẩy dư nợ, tăng phí dịch vụ từ giải ngân cho các nhà thầu, nhà cung ứng, chủ đầu tư. Giao thông thuận lợi còn thúc đẩy logistics, vận tải hàng hóa, du lịch, thương mại liên vùng. Tiêu dùng nội địa được hỗ trợ nhờ tăng trưởng kinh tế lan tỏa từ đầu tư công. Một số ngành phụ trợ khác như thương mại, dịch vụ tài chính, công nghệ vận hành hạ tầng cũng được hưởng lợi gián tiếp.

Sự phân hóa lợi nhuận và biến số quản trị rủi ro

Dù cơ hội từ đầu tư công là rất lớn, báo cáo của MAS cũng chỉ ra một thực trạng: mức độ phục hồi và chất lượng tăng trưởng giữa các doanh nghiệp có sự phân hóa đáng kể. Lợi thế trong nhóm xây dựng đang thuộc về những doanh nghiệp sở hữu hồ sơ năng lực thi công vững mạnh và khả năng hoàn thành dự án đúng tiến độ cao, có thể giành được cơ hội tham gia vào các gói thầu quy mô lớn trong giai đoạn sắp tới.

Năm 2025, giá trị hợp đồng chuyển tiếp (backlog)/doanh thu mảng xây dựng của một số doanh nghiệp niêm yết ở mức cao, qua đó đảm bảo nguồn công việc cho các kỳ ghi nhận doanh thu trong tương lai. Đáng chú ý, Coteccons (mã: CTD) ghi nhận tổng backlog cuối năm 2025 lên tới 62.500 tỷ đồng, với tỷ lệ backlog/doanh thu mảng xây dựng 2025 là 2.0; Vinaconex (mã: VCG) có backlog cuối năm ngoái ở mức 13.572 tỷ đồng.

Trong bối cảnh năm 2026 mở đầu chu kỳ đầu tư công trung hạn 2026 - 2030, đầu tư công được kỳ vọng tiếp tục đóng vai trò động lực quan trọng đối với tăng trưởng kinh tế, đặc biệt khi các yếu tố bất định bên ngoài như địa chính trị, thương mại toàn cầu và nhu cầu xuất khẩu còn tiềm ẩn nhiều rủi ro, các doanh nghiệp xây dựng có sẵn backlog lớn, năng lực thi công đã được kiểm chứng sẽ có nhiều cơ hội hưởng lợi từ làn sóng dự án mới.

Tuy nhiên, MAS cũng lưu ý sự phân hóa về tính chất và chất lượng tăng trưởng: Trong khi một số doanh nghiệp mở rộng quy mô doanh thu, thì các đơn vị có năng lực thi công chuyên biệt và sở hữu dòng tiền ổn định từ mảng BOT lại nổi bật về tốc độ tăng trưởng và duy trì được biên lợi nhuận gộp ở mức cao. Ngược lại, một số nhà thầu vẫn chưa cho thấy sự phục hồi đủ mạnh về cả quy mô lẫn hiệu quả hoạt động để bắt kịp đà tăng trưởng chung của toàn ngành.

Một thử thách lớn cho nhóm doanh nghiệp xây lắp trong năm 2026 chính là các "biến số" từ bối cảnh xung đột tại Trung Đông. Theo đánh giá của MAS, tác động chủ yếu từ xung đột này là làm tăng chi phí đầu vào của ngành đầu tư công, tập trung vào 3 nhóm chính gồm dầu mỏ, nhiên liệu và logistics. 

Rủi ro lớn nhất là sự sụt giảm biên lợi nhuận nếu doanh nghiệp thực hiện các hợp đồng đơn giá cố định hoặc cơ chế điều chỉnh giá từ phía chủ đầu tư bị chậm, chậm tiến độ dự án do chuỗi cung ứng vật tư gián đoạn và chi phí vận tải tăng, tăng nhu cầu vốn lưu động khi phải ứng trước tiền cho các nhiên liệu và vật liệu đắt hơn. MAS cũng đưa ra cảnh báo các doanh nghiệp có cấu trúc tài chính yếu và khả năng kiểm soát chi phí kém sẽ dễ bị tổn thương khi giá vật liệu biến động. 

Nhìn chung, chu kỳ 5 năm tới sẽ không chỉ là giai đoạn bứt phá của hạ tầng quốc gia mà còn là cuộc "sát hạch" về chất đối với các doanh nghiệp xây lắp./.