Từ bây giờ, nhiều trường hợp vi phạm đất đai có thể được miễn, giảm án

Từ ngày 1/5/2026, nhiều trường hợp vi phạm đất đai trước thời điểm Luật Đất đai 2024 có hiệu lực sẽ được áp dụng cơ chế xử lý đặc thù theo Nghị quyết 29/2026/QH16 vừa được Quốc hội thông qua ngày 24/4/2026. Đáng chú ý, nghị quyết này quy định cụ thể về việc hoãn chấp hành hình phạt, miễn hoặc giảm hình phạt, cũng như xem xét xóa án tích đối với người đã có bản án liên quan đến vi phạm đất đai.

Theo Điều 9 của Nghị quyết 29/2026/QH16, đối với trường hợp cá nhân đã bị Tòa án tuyên án nhưng chưa có quyết định thi hành án và đáp ứng đủ điều kiện theo Điều 6 của nghị quyết, Tòa án sẽ ra quyết định hoãn chấp hành hình phạt.

Thời gian hoãn tối đa là 2 năm kể từ ngày ban hành quyết định. Khoảng thời gian này không được tính vào thời hiệu thi hành bản án cũng như thời gian chấp hành hình phạt.

Sau khi hết thời hạn hoãn chấp hành án, việc xử lý sẽ được chia thành hai trường hợp.

Nếu người vi phạm đã khắc phục toàn bộ hậu quả, Tòa án sẽ xem xét miễn chấp hành hình phạt. Ngược lại, nếu chưa khắc phục đầy đủ, cơ quan có thẩm quyền sẽ tiếp tục thi hành án, đồng thời cân nhắc mức độ khắc phục hậu quả và hiệu quả kinh tế - xã hội mang lại để xem xét giảm hình phạt hoặc rút ngắn thời gian chấp hành án trong trường hợp đặc biệt.

Nghị quyết cũng quy định người có hành vi vi phạm thuộc các trường hợp được xử lý theo Điều 5 mà đang thi hành án hoặc đang được tạm đình chỉ thi hành án thì được miễn phần hình phạt còn lại. Đối với trường hợp chưa chấp hành án hoặc đang được hoãn thi hành án, người vi phạm cũng được miễn chấp hành hình phạt.

Đối với người đang chấp hành án phạt tù nhưng đủ điều kiện theo Điều 6 của nghị quyết, Tòa án có thể quyết định tạm đình chỉ chấp hành án phạt tù trong thời hạn tối đa 2 năm.

Sau thời gian tạm đình chỉ, nếu người vi phạm đã khắc phục toàn bộ hậu quả thì sẽ được miễn chấp hành phần hình phạt tù còn lại. Trong trường hợp chưa khắc phục đầy đủ, Tòa án sẽ quyết định tiếp tục thi hành án nhưng vẫn có thể xem xét giảm mức hình phạt hoặc giảm thời gian chấp hành án căn cứ vào kết quả khắc phục hậu quả và tác động kinh tế - xã hội thực tế.

Ngoài ra, sau khi người vi phạm hoàn thành bản án theo quy định, Tòa án cũng có thể xem xét rút ngắn thời hạn để được xóa án tích.

Một điểm đáng chú ý khác là đối với người đã chấp hành xong bản án nhưng chưa được xóa án tích, nếu đáp ứng đủ điều kiện theo Điều 5 của Nghị quyết 29/2026/QH16 thì sẽ được đương nhiên xóa án tích và miễn thời gian thử thách theo quy định của Bộ luật Hình sự.

Đối với trường hợp đang chấp hành án phạt tù, đáp ứng đủ điều kiện theo khoản 1 và khoản 2 Điều 6 nhưng không có khả năng khắc phục hậu quả, Tòa án sẽ xem xét giảm thời gian chấp hành hình phạt tù. Sau khi hoàn thành án phạt, người vi phạm cũng có thể được xem xét rút ngắn thời hạn xóa án tích.

Nghị quyết 29/2026/QH16 được xem là cơ chế đặc thù nhằm tháo gỡ các tồn tại liên quan đến vi phạm đất đai phát sinh trước khi Luật Đất đai 2024 có hiệu lực, đồng thời tạo cơ sở pháp lý để xử lý hài hòa giữa yêu cầu khắc phục hậu quả, ổn định xã hội và thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội.