Luật Đất đai 2024 quy định rõ các trường hợp Nhà nước thu hồi đất do vi phạm pháp luật về đất đai, nhằm siết chặt kỷ cương quản lý, sử dụng đất, đồng thời hạn chế tình trạng đầu cơ, sử dụng đất sai mục đích hoặc bỏ hoang đất đai kéo dài.
Theo quy định tại Điều 81 Luật Đất đai 2024, có 8 nhóm hành vi vi phạm dẫn đến việc bị thu hồi đất, cụ thể như sau:

Nhiều trường hợp thu hồi đất sẽ không được bồi thường. Ảnh minh họa
Thứ nhất, sử dụng đất không đúng mục đích đã được Nhà nước giao, cho thuê hoặc công nhận quyền sử dụng đất. Trường hợp này chỉ bị thu hồi khi người sử dụng đất đã bị xử phạt vi phạm hành chính nhưng vẫn tiếp tục tái phạm.
Thứ hai, hủy hoại đất, bao gồm các hành vi làm suy thoái, giảm chất lượng đất. Nếu người sử dụng đất đã bị xử phạt vi phạm hành chính mà vẫn tiếp tục vi phạm, Nhà nước sẽ tiến hành thu hồi đất.
Thứ ba, đất được giao hoặc cho thuê không đúng đối tượng, không đúng thẩm quyền theo quy định của pháp luật.
Thứ tư, đất do nhận chuyển nhượng hoặc nhận tặng cho từ người được Nhà nước giao đất, cho thuê đất trong trường hợp người chuyển nhượng, tặng cho không có quyền thực hiện giao dịch này theo quy định của Luật Đất đai 2024.
Thứ năm, đất được Nhà nước giao cho tổ chức, cá nhân quản lý nhưng để xảy ra tình trạng lấn chiếm đất, chiếm đất mà không có biện pháp ngăn chặn, xử lý theo quy định.
Thứ sáu, người sử dụng đất không thực hiện nghĩa vụ tài chính với Nhà nước, bao gồm tiền sử dụng đất, tiền thuê đất và các khoản tài chính khác theo quy định pháp luật.
Thứ bảy, đất không được đưa vào sử dụng trong thời gian nhất định, cụ thể:
- Đất trồng cây hằng năm, đất nuôi trồng thủy sản không sử dụng liên tục trong 12 tháng
- Đất trồng cây lâu năm không sử dụng liên tục trong 18 tháng
- Đất trồng rừng không sử dụng liên tục trong 24 tháng.
Các trường hợp này chỉ bị thu hồi khi đã bị xử phạt vi phạm hành chính nhưng vẫn không đưa đất vào sử dụng theo thời hạn ghi trong quyết định xử phạt.
Thứ tám, đất được giao, cho thuê hoặc cho phép chuyển mục đích sử dụng để thực hiện dự án đầu tư nhưng chậm tiến độ hoặc không đưa vào sử dụng. Cụ thể, không sử dụng đất trong 12 tháng liên tục kể từ ngày nhận bàn giao đất trên thực địa hoặc tiến độ sử dụng đất chậm 24 tháng so với tiến độ ghi trong dự án đầu tư.
Đối với trường hợp này, chủ đầu tư được gia hạn sử dụng đất không quá 24 tháng và phải nộp bổ sung cho Nhà nước khoản tiền tương ứng với tiền sử dụng đất, tiền thuê đất trong thời gian gia hạn. Hết thời hạn gia hạn mà vẫn không đưa đất vào sử dụng, Nhà nước sẽ thu hồi đất mà không bồi thường về đất, tài sản gắn liền với đất và chi phí đầu tư còn lại.
Lưu ý quan trọng, các trường hợp vi phạm liên quan đến nghĩa vụ tài chính, đất không sử dụng và chậm tiến độ dự án nêu trên không áp dụng đối với trường hợp bất khả kháng, theo quy định của pháp luật.