Thích
Nằm lặng lẽ bên dòng Hương Giang, Văn Thánh Huế còn được gọi là Văn Miếu Huế, đây không chỉ là một di tích kiến trúc cổ, mà còn là biểu tượng đặc biệt cho truyền thống hiếu học và tư tưởng trọng dụng nhân tài của triều Nguyễn.
Trải qua hơn hai thế kỷ thăng trầm, công trình này vẫn giữ vai trò quan trọng trong lịch sử văn hóa - giáo dục của Cố đô.
Khung cảnh của Văn Thanh Huế khi nhìn từ trên cao.
Lịch sử Văn Thánh Huế gắn liền với quá trình mở mang bờ cõi về phương Nam của các chúa Nguyễn. Theo sử liệu, Văn Miếu đầu tiên của Đàng Trong được xây dựng tại làng Triều Sơn.
Đến năm 1770, dưới thời chúa Nguyễn Phúc Khoát, Văn Miếu được dời về xã Long Hồ (nay thuộc Huế) và trở thành trung tâm thờ tự Nho học của xứ Đàng Trong.
Văn Thánh Huế trở thành trung tâm thờ Khổng Tử và các bậc thánh hiền.
Sau khi nhà Nguyễn chính thức xác lập vương triều, vua Gia Long cho xây dựng Văn Thánh Huế vào năm 1808 tại vị trí hiện nay, trên con đường mang tên Văn Thánh.
Văn Miếu cũ ở Long Hồ vẫn được giữ lại để thờ Khải Thánh Từ - nơi thờ song thân của Khổng Tử. Từ đây, Văn Thánh Huế trở thành trung tâm thờ Khổng Tử và các bậc thánh hiền, đồng thời là không gian biểu trưng cho nền giáo dục chính thống của triều đình.
Văn Thánh Huế tọa lạc trên một quả đồi thấp. Ảnh: Internet
Văn Thánh Huế tọa lạc trên một quả đồi thấp, quay mặt về hướng Nam và nhìn thẳng ra sông Hương. Cách chọn thế đất này phản ánh tư duy phong thủy đặc trưng của kiến trúc cung đình Huế: Lưng tựa gò cao, mặt hướng thủy, tạo nên sự hài hòa giữa con người, thiên nhiên và đạo lý.
Toàn bộ quần thể gồm nhiều hạng mục kiến trúc lớn nhỏ.
Toàn bộ quần thể từng gồm nhiều hạng mục kiến trúc lớn nhỏ, được tu sửa và mở rộng qua các năm 1818, 1822, 1895 và 1903. Dù hiện nay chỉ còn lại một phần, bố cục tổng thể vẫn cho thấy quy mô và sự chặt chẽ của một công trình mang tính quốc gia dưới triều Nguyễn.
Công trình mang đậm dấu ấn thời gian.
Điểm nhấn đầu tiên khi bước vào Văn Thánh Huế là Tinh Linh Môn, cổng tam quan hướng ra sông Hương. Công trình gồm bốn trụ gạch, trang trí pháp lam tinh xảo - một kỹ thuật đặc trưng của mỹ thuật cung đình Huế. Mặt trước cổng đề bốn chữ "Đạo Tại Lưỡng Gian", mặt sau khắc "Trác Việt Thiên Cổ", thể hiện tư tưởng Nho giáo coi đạo lý là nền tảng trường tồn.
Công trình vẫn giữ được nét uy nghi của kiến trúc triều Nguyễn.
Bên trong là Đại Thành Môn, công trình vẫn giữ được dáng vẻ uy nghi của kiến trúc triều Nguyễn. Cổng được xây dựng công phu, tỷ lệ hài hòa, thể hiện tay nghề bậc thầy của thợ cung đình xưa. Qua nhiều biến cố lịch sử, Đại Thành Môn vẫn đứng vững, như một biểu tượng cho khí chất của người quân tử.
Sau Đại Thành Môn là Đại Thành Điện - nơi thờ Khổng Tử. Điện được xây dựng trên nền cao, có kích thước khoảng 32x25m, theo lối kiến trúc trùng thiềm điệp ốc đặc trưng của Huế. Dù nhiều chi tiết đã không còn nguyên vẹn, Đại Thành Điện vẫn toát lên vẻ trang nghiêm, cổ kính của một trung tâm Nho học xưa.
Bia tiến sĩ - ký ức đá của nền khoa bảng
Một trong những giá trị đặc biệt nhất của Văn Thánh Huế là hệ thống 32 bia tiến sĩ, được dựng từ thời vua Minh Mạng. Các bia đá đặt trên lưng rùa, khắc tên tuổi, quê quán của 293 vị tiến sĩ triều Nguyễn - những người từng đỗ đạt trong các khoa thi và đóng góp cho triều đình, đất nước.
Bia tiến sĩ từng được xem là ký ức đá của nền khoa bảng.
Trong số đó có nhiều danh nhân nổi tiếng như Huỳnh Thúc Kháng, Tống Duy Tân, Nguyễn Thượng Hiền, Phan Đình Phùng... Những tấm bia này không chỉ mang giá trị lịch sử, mà còn là tư liệu quý về truyền thống khoa cử và tinh thần hiếu học của vùng đất Thừa Thiên Huế.
Năm 1947, trong bối cảnh chiến tranh, Văn Thánh Huế bị tàn phá nặng nề, nhiều công trình không còn dấu tích. Sau đó, di tích trải qua một thời gian dài bị lãng quên.
Cận cảnh một tấm bia trong Văn Thánh Huế
Chỉ trong vài năm gần đây, cùng với sự quan tâm ngày càng lớn tới di sản Huế, Văn Thánh mới dần được nhắc lại như một điểm đến văn hóa - lịch sử đặc biệt.
Dù không còn nguyên vẹn như thuở ban đầu, chính vẻ trầm mặc, hoang phế nhuốm màu thời gian lại tạo nên sức hút riêng cho Văn Thánh Huế.
Tinh Linh Môn được thiết kế tinh xảo.
Nơi đây không chỉ là địa điểm tham quan, chụp ảnh, mà còn là không gian để cảm nhận chiều sâu tri thức, lịch sử và tinh thần Nho học từng chi phối đời sống xã hội Việt Nam suốt nhiều thế kỷ.
Ngày nay, giữa nhịp sống hiện đại của Cố đô, Văn Thánh Huế vẫn lặng lẽ tồn tại như một "bản lề ký ức" - nơi quá khứ khoa bảng gặp gỡ hiện tại, nhắc nhớ về một thời tri thức được tôn vinh như trụ cột của quốc gia.
Nguồn ảnh: Việt ở Huế
