Chỉ còn 5 tháng để về đích, tuyến cao tốc gần 6.000 tỷ do liên danh Đèo Cả thực hiện vẫn gặp khó

Trong khi nhiều dự án hạ tầng tranh thủ mùa khô để tăng tốc, tuyến cao tốc Chợ Mới - Bắc Kạn lại đang chậm nhịp vì một nguyên nhân tưởng chừng rất "phi kỹ thuật": Không có chỗ đổ đất, đá dư thừa. Vấn đề này đang đẩy dự án trọng điểm của khu vực trung du và miền núi phía Bắc vào nguy cơ trễ hẹn, dù mốc hoàn thành cơ bản được đặt ra là năm 2026.

Dự án cao tốc Chợ Mới - Bắc Kạn có tổng mức đầu tư hơn 5.700 tỷ đồng, chiều dài gần 29km, quy mô 4 làn xe được xem là một mắt xích quan trọng trong trục cao tốc Hà Nội - Cao Bằng tương lai. Tuyến đường đi qua địa hình đồi núi phức tạp, khối lượng đào cắt rất lớn, khác hẳn với các dự án cao tốc ở miền xuôi vốn chủ yếu sử dụng đất đắp, theo báo Nhân Dân.

Sau thời gian bị gián đoạn bởi mưa lũ cuối năm 2025, những tháng đầu năm 2026 được xem là "thời gian vàng" để bù tiến độ. Tuy nhiên, thực tế trên công trường lại trái ngược: nhiều nhà thầu chỉ thi công cầm chừng, thậm chí phải tạm dừng ở các đoạn chưa bố trí được bãi đổ thải.

Theo đại diện Công ty cổ phần 484, riêng gói thầu từ Km13 đến Km15+228 đã phát sinh khoảng 1,4 triệu m3 đất, đá dư thừa. Trong khi đó, các bãi đổ hiện có chỉ tiếp nhận được khoảng 50.000m3 - con số quá nhỏ so với nhu cầu thực tế. Không có nơi tập kết, máy móc buộc phải nằm chờ dù thời tiết thuận lợi.

Tình trạng tương tự cũng diễn ra ở các gói thầu của Tổng công ty Xây dựng Trường Sơn. Theo lãnh đạo đơn vị này, nhiều bãi đổ đã gần như đầy, trong khi khoảng 800.000m3 đất, đá vẫn chưa xác định được điểm tiếp nhận, khiến tiến độ toàn tuyến bị ảnh hưởng dây chuyền.

Theo Ban điều hành dự án, tổng khối lượng đào, đắp của toàn tuyến lên tới gần 13 triệu m3, trong đó phần đất, đá dư thừa cần đổ bỏ là hơn 8,3 triệu m3. Báo cáo đánh giá tác động môi trường đã phê duyệt 34 bãi đổ thải, tổng diện tích hơn 820.000m2, dung tích tương đương khối lượng phát sinh.

Tuy nhiên, đến giữa tháng 1/2026, mới chỉ có 14 bãi được triển khai thực tế, với khả năng chứa khoảng 3,3 triệu m3. Ngay cả khi chủ đầu tư đã được chấp thuận bổ sung thêm 7 vị trí bãi đổ mới, thì trên thực địa cũng chỉ có 4 vị trí đủ điều kiện triển khai, tiếp nhận khoảng 2,7 triệu m3. Như vậy, vẫn còn hơn 2 triệu m3 đất, đá chưa có "đầu ra".

Nguyên nhân không nằm ở khâu thiết kế, mà chủ yếu phát sinh trong quá trình triển khai: Người dân không đồng thuận mức bồi thường; đường vận chuyển đi qua đất của hộ khác không được chấp thuận; có hiện tượng liên kết đòi giá đền bù cao gấp nhiều lần so với khung giá; một số vị trí không bố trí được đường công vụ hoặc có nguy cơ ảnh hưởng đến dòng chảy, đường tỉnh lân cận. Đặc thù tuyến đường một bên giáp Đường tỉnh 259, một bên là suối càng làm cho việc lựa chọn bãi đổ an toàn trở nên khó khăn.

Hiện nay, các nhà thầu buộc phải tự tìm kiếm vị trí đổ thải, thỏa thuận riêng với người dân rồi báo cáo chính quyền địa phương xin chấp thuận. Cách làm này chỉ mang tính tình thế, bởi không phải đoạn tuyến nào cũng có quỹ đất phù hợp; nhiều khu vực vướng rừng tự nhiên, đất lúa, hoặc chi phí thỏa thuận vượt quá khả năng của nhà thầu.

Để tháo gỡ, Ban điều hành dự án đã cùng các địa phương rà soát, đề xuất bổ sung thêm 19 vị trí đổ thải dọc tuyến. Về mặt kỹ thuật và môi trường, các vị trí này cơ bản đáp ứng yêu cầu, nhưng khâu "mở khóa" vẫn quay lại bài toán cũ: Sự đồng thuận của người dân.

Theo báo Xây Dựng, trong chuyến kiểm tra công trường ngày 15/1, Trần Hồng Minh, Bộ trưởng Bộ Xây dựng, đã yêu cầu các nhà thầu huy động thêm nhân lực, thiết bị, phấn đấu đến tháng 6 phải thông nền toàn tuyến, bao gồm cả cầu, cống. Mục tiêu là tạo điều kiện vận chuyển vật liệu, cân đối đào - đắp trước khi mùa mưa quay trở lại.

Theo chỉ đạo của Chính phủ, dự án cao tốc Chợ Mới - Bắc Kạn phải hoàn thành trong năm 2026. Tuy nhiên, phần công việc đào, đắp - khâu then chốt của dự án miền núi buộc phải hoàn thành cơ bản trước tháng 6/2026. Điều đó đồng nghĩa với việc chỉ còn hơn 5 tháng để xử lý khối lượng hơn 2 triệu m3 đất, đá chưa có nơi đổ.

Cao tốc Chợ Mới - Bắc Kạn khởi công ngày 15/3/2025, có điểm đầu kết nối cao tốc Thái Nguyên - Chợ Mới tại huyện Chợ Mới, điểm cuối nối với cao tốc Bắc Kạn - Cao Bằng tại TP Bắc Kạn cũ. Tuyến được thiết kế theo tiêu chuẩn cao tốc, tốc độ 80 km/h, bề rộng nền đường 22m, có hệ thống đường gom và đường hoàn trả.

Trong bức tranh tổng thể, "nút thắt" bãi đổ thải đang cho thấy một thực tế quen thuộc ở các dự án hạ tầng miền núi: Tiến độ không chỉ phụ thuộc vào vốn hay kỹ thuật, mà còn bị chi phối mạnh bởi công tác giải phóng mặt bằng và sự đồng thuận của cộng đồng. Nếu không sớm tháo gỡ, chính khâu tưởng như phụ trợ này có thể trở thành yếu tố quyết định việc cao tốc Chợ Mới - Bắc Kạn có kịp về đích đúng hẹn hay không.