Hà Nội sắp xóa sổ bãi rác quy mô lớn để làm công viên, chấm dứt hơn 2 thập kỷ ô nhiễm nghiêm trọng

Sau 20 năm vận hành theo hình thức chôn lấp, Khu xử lý chất thải rắn Xuân Sơn (khu vực Sơn Tây cũ) đã trở thành điểm nóng môi trường, ảnh hưởng trực tiếp đến đời sống người dân khu vực Sơn Tây và Ba Vì. Trước thực trạng này, Hà Nội đang đẩy nhanh tiến trình chuyển đổi công nghệ xử lý rác, với trọng tâm là các dự án điện rác quy mô lớn.

Nguồn tin trên báo Dân trí cho hay, ngày 3/5, Bí thư Thành ủy Hà Nội Trần Đức Thắng kiểm tra thực địa tại Nhà máy điện rác Seraphin - một trong những dự án trọng điểm đặt tại khu xử lý Xuân Sơn. Đây là dự án do Công ty CP Công nghệ môi trường xanh Seraphin (thuộc Tập đoàn AMACCAO) làm chủ đầu tư, có công suất xử lý 2.250 tấn rác/ngày đêm và phát điện 37MW, với tổng vốn hơn 4.855 tỷ đồng.

Nhà máy bắt đầu tiếp nhận rác từ ngày 1/5/2025 và hòa lưới điện quốc gia từ ngày 1/7/2025. Tính đến cuối tháng 4 năm nay, dự án đã xử lý hơn 609.000 tấn rác sinh hoạt, đồng thời sản xuất trên 226.000MWh điện. Đây cũng là dự án điện rác quy mô lớn đầu tiên tại Việt Nam do doanh nghiệp nội địa hoàn toàn làm chủ.

Bên cạnh Seraphin, Hà Nội tiếp tục bổ sung năng lực xử lý rác với dự án Nhà máy xử lý rác và phát điện AMACCAO - Thành Công. Dự án có công suất 800 tấn rác sinh hoạt/ngày đêm, cùng khả năng xử lý chất thải công nghiệp và nguy hại, tổng công suất phát điện 20MW, vốn đầu tư khoảng 3.000 tỷ đồng.

Hiện các cơ quan chức năng đang tiến hành di dời, tháo dỡ hạ tầng cũ để chuẩn bị mặt bằng cho dự án mới. Mục tiêu đặt ra là đưa nhà máy vào tiếp nhận rác dịp 2/9/2027, rút ngắn tiến độ ít nhất 5 tháng so với kế hoạch ban đầu.

Từ "điểm nóng" môi trường đến kỳ vọng tái sinh

Không chỉ dừng ở việc xây mới nhà máy, Tập đoàn AMACCAO còn đề xuất dự án cải tạo toàn diện bãi rác Xuân Sơn - nơi đã chôn lấp rác suốt hai thập kỷ. Dự án có quy mô nghiên cứu khoảng 186ha, bao gồm toàn bộ bãi chôn lấp hiện hữu và vùng ảnh hưởng môi trường bán kính 500m.

Theo đề xuất, lượng rác tồn lưu sẽ được xử lý bằng công nghệ đốt hiện đại, đồng thời cải tạo khu vực thành công viên cây xanh và không gian công cộng. Tổng vốn đầu tư dự kiến khoảng 2.300 tỷ đồng theo hình thức BT.

Bí thư Thành ủy Hà Nội đánh giá cao hướng tiếp cận này, cho rằng việc xử lý triệt để rác tồn lưu là phù hợp với mục tiêu phát triển đô thị xanh, bền vững của thành phố. Thành phố đã giao UBND cùng các sở, ngành liên quan hướng dẫn hoàn thiện thủ tục để triển khai.

Áp lực từ quá khứ chôn lấp

Thực tế, bãi rác Xuân Sơn từng là một trong những "điểm nghẽn" lớn của hệ thống xử lý rác Thủ đô. Theo ghi nhận vào năm 2022 trên báo Lao Động, khu vực này từng tiếp nhận rác từ 13 địa phương với khối lượng khoảng 1.500 tấn/ngày.

Đỉnh điểm là năm 2022, đơn vị vận hành buộc phải đề xuất tạm dừng tiếp nhận rác do nguy cơ sự cố môi trường. Khi đó, lượng nước rỉ rác phát sinh lên tới 700-800m3/ngày, trong khi trạm xử lý duy nhất đã dừng hoạt động, khiến hồ chứa gần chạm ngưỡng quá tải, tiềm ẩn nguy cơ tràn ra môi trường.

Những tồn tại này cho thấy giới hạn của phương thức chôn lấp truyền thống, đồng thời đặt ra yêu cầu cấp thiết phải chuyển đổi sang công nghệ xử lý hiện đại hơn.

Việc Hà Nội đồng loạt triển khai các dự án điện rác tại Xuân Sơn không chỉ nhằm giải quyết bài toán xử lý rác trước mắt, mà còn là bước chuyển chiến lược trong quản trị đô thị.

Tuy nhiên, theo các chuyên gia, để các dự án phát huy hiệu quả, cần đồng bộ nhiều yếu tố như phân loại rác tại nguồn, kiểm soát khí thải, cũng như minh bạch trong vận hành. Đây là những điều kiện tiên quyết để mô hình điện rác thực sự trở thành lời giải bền vững, thay vì chỉ là giải pháp tình thế. Trong bối cảnh áp lực rác thải đô thị ngày càng gia tăng, Xuân Sơn được xem là "phép thử" quan trọng cho chiến lược chuyển đổi công nghệ xử lý rác của Hà Nội trong thập kỷ tới.