Thích
Nhiều địa phương hiện nay vẫn còn hàng trăm, thậm chí hàng nghìn hecta đất công nghiệp sẵn sàng cho thuê. Hạ tầng giao thông liên tục được đầu tư, cao tốc, cảng biển, sân bay được mở rộng. Thế nhưng, với những tập đoàn công nghệ toàn cầu đang tìm kiếm địa điểm đặt trung tâm sản xuất mới, câu hỏi đầu tiên không còn là "ở đây còn bao nhiêu đất? Họ muốn biết một điều khác.
Trong bán kính vài chục kilomet quanh khu công nghiệp đó có bao nhiêu kỹ sư? Có trường đại học kỹ thuật nào? Có thể tuyển đủ nhân lực cho dây chuyền bán dẫn, AI hay trung tâm R&D trong 5-10 năm tới hay không? Đó không phải là giả định.
Thực trạng và điểm nghẽn của các KCN Việt Nam hiện nay.
Đó là xu hướng mà báo cáo về Nhân lực công nghệ cao trong chiến lược thu hút FDI và phát triển KCN Việt Nam giai đoạn mới của ông Trần Vân Nam - Phó Hiệu trưởng trường cao đẳng FPT Polytecelic, Phó Chủ tịch liên minh phát triển nguồn lực công nghiệp bán dẫn Việt Nam đã chỉ ra.
Điều đáng chú ý là báo cáo gần như không nói nhiều về quỹ đất hay tỷ lệ lấp đầy khu công nghiệp. Thay vào đó, trọng tâm được đặt vào một yếu tố nằm ngoài hàng rào khu công nghiệp nhưng lại có thể quyết định khả năng thu hút dòng vốn FDI thế hệ mới: Nguồn nhân lực công nghệ cao.
Cuộc cạnh tranh của khu công nghiệp đã dịch chuyển ra ngoài hàng rào
Trong nhiều năm, thành công của một khu công nghiệp thường được đo bằng những chỉ số rất quen thuộc: diện tích, vị trí kết nối, giá thuê, tỷ lệ lấp đầy hay số lượng dự án đầu tư.
Nhưng với các ngành như bán dẫn, trí tuệ nhân tạo, điện tử công nghệ cao hay trung tâm dữ liệu, những tiêu chí đó chỉ còn là điều kiện cần. Điều kiện đủ lại nằm ở nơi khác.
Một tập đoàn có thể mất vài tháng để xây dựng nhà máy, nhưng sẽ mất nhiều năm để hình thành đội ngũ kỹ sư đủ năng lực vận hành dây chuyền sản xuất hoặc trung tâm nghiên cứu. Chính vì vậy, khi lựa chọn địa điểm đầu tư, họ không chỉ khảo sát khu công nghiệp mà còn đánh giá cả hệ sinh thái giáo dục, đào tạo và đổi mới sáng tạo của địa phương.
Nói cách khác, cuộc cạnh tranh của các khu công nghiệp đang mở rộng sang các trường đại học, trường nghề, viện nghiên cứu và trung tâm đổi mới sáng tạo.
Đó là một thay đổi rất lớn trong tư duy phát triển công nghiệp.
"Hạ tầng mềm" đang quyết định giá trị của bất động sản công nghiệp
Một trong những khái niệm đáng chú ý nhất trong báo cáo là nguồn nhân lực được xem như một dạng "hạ tầng mềm".
Nếu trước đây, hạ tầng của khu công nghiệp được hiểu là đường giao thông, điện, nước, viễn thông hay logistics, thì trong giai đoạn mới, năng lực đào tạo và cung ứng nhân lực chất lượng cao cũng trở thành một cấu phần của hạ tầng.
Định hướng chính sách quốc gia trong việc phát triển các KCN.
Điều này đồng nghĩa với việc giá trị của một khu công nghiệp sẽ không còn được quyết định hoàn toàn bởi vị trí hay quy mô quỹ đất.
Một khu công nghiệp nằm cạnh đại học kỹ thuật, viện nghiên cứu hoặc trung tâm đào tạo chuyên sâu về AI, bán dẫn và tự động hóa có thể sở hữu lợi thế cạnh tranh mà những khu công nghiệp khác khó có được, dù giá thuê không chênh lệch đáng kể.
Đây cũng là lý do ngày càng nhiều chủ đầu tư khu công nghiệp trên thế giới lựa chọn phát triển theo mô hình gắn với đại học và trung tâm nghiên cứu thay vì chỉ đầu tư hạ tầng kỹ thuật.
Việt Nam có đất, có hạ tầng, nhưng đã đủ năng lực hấp thụ FDI thế hệ mới?
Theo báo cáo, Việt Nam hiện thu hút khoảng 480 tỷ USD vốn FDI đăng ký, trong đó 300 tỷ USD đã được giải ngân, còn lĩnh vực chế biến, chế tạo và công nghệ chiếm khoảng 68% tổng vốn đầu tư. Đây là nền tảng quan trọng để Việt Nam tiếp tục tham gia sâu vào chuỗi cung ứng toàn cầu.
Khoảng cách giữa nhu cầu của doanh nghiệp và khả năng đáp ứng của hệ thống đào tạo vẫn còn khá lớn. Ảnh minh họa
Tuy nhiên, báo cáo cũng chỉ ra rằng khoảng cách giữa nhu cầu của doanh nghiệp và khả năng đáp ứng của hệ thống đào tạo vẫn còn khá lớn. Thiếu kỹ năng thực hành, hạn chế về ngoại ngữ, năng lực nghiên cứu và số lượng nhân lực chất lượng cao là những điểm nghẽn cần được tháo gỡ nếu muốn thu hút các dự án công nghệ có giá trị gia tăng cao.
Điều đó cho thấy, trong giai đoạn tới, cuộc cạnh tranh thu hút đầu tư sẽ không chỉ diễn ra giữa các khu công nghiệp hay giữa các địa phương. Đó còn là cuộc cạnh tranh về chất lượng đại học, chất lượng đào tạo nghề, khả năng liên kết giữa nhà trường và doanh nghiệp, cũng như năng lực hình thành các hệ sinh thái đổi mới sáng tạo.
Có lẽ thông điệp lớn nhất mà báo cáo gợi mở không nằm ở những con số về FDI hay nhu cầu nhân lực. Đó là việc khái niệm khu công nghiệp đang được mở rộng.
Một khu công nghiệp trong tương lai sẽ không chỉ được nhận diện bằng những tuyến đường nội khu, hệ thống điện hay nhà xưởng xây sẵn.
Giá trị của nó còn được quyết định bởi những gì nằm bên ngoài hàng rào: Các trường đại học, viện nghiên cứu, trung tâm đào tạo, doanh nghiệp công nghệ và khả năng tạo ra một hệ sinh thái đổi mới sáng tạo đủ sức giữ chân những dự án FDI thế hệ mới.
Nếu trước đây, nhà đầu tư chọn khu công nghiệp vì có đất để xây nhà máy, thì trong tương lai, họ sẽ ở lại vì có con người để phát triển công nghệ.
