Kỳ họp thứ Nhất, Quốc hội khoá XVI: Kỳ vọng về một nhiệm kỳ đổi mới, hành động, phát triển

Với chương trình nghị sự gồm nhiều nội dung quan trọng, kỳ họp đầu tiên của Quốc hội khóa XVI mang theo hy vọng về một nhiệm kỳ hành động hiệu quả, thực chất, với các quyết sách đủ tầm để dẫn dắt quá trình phát triển nhanh và bền vững của đất nước.

❃ ❃ ❃

Kỳ họp thứ nhất, Quốc hội khóa XVI (6/4) là dấu mốc mở đầu cho nhiệm kỳ 2026 - 2031, mang ý nghĩa định hướng cho toàn bộ hoạt động của Quốc hội khóa mới trong 5 năm tới.

Tại kỳ họp này, Quốc hội sẽ tập trung vào nhiệm vụ trọng tâm là kiện toàn bộ máy nhân sự. Theo đó, Quốc hội dành khoảng 2,5 ngày làm việc để bầu, phê chuẩn khoảng 39 chức danh liên quan toàn bộ các vị trí lãnh đạo cấp cao của Nhà nước ở Trung ương, qua đó hoàn thiện bộ máy và định hình phương thức vận hành trong cả nhiệm kỳ.

Song song với công tác nhân sự, Quốc hội tiến hành xem xét, quyết định 5 nhóm nội dung về kinh tế - xã hội, tài chính, ngân sách, giám sát và các vấn đề quan trọng khác. Đặc biệt, Quốc hội sẽ xem xét, thông qua các nghị quyết về Kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội 5 năm giai đoạn 2026 - 2030; Kế hoạch tài chính 5 năm quốc gia giai đoạn 2026 - 2030; Kế hoạch vay, trả nợ công giai đoạn 2026 - 2030 và Kế hoạch đầu tư công trung hạn giai đoạn 2026 - 2030, làm định hướng phát triển cho 5 năm tới.

Đối với công tác lập pháp, Kỳ họp thứ nhất xem xét thông qua 8 dự án luật và 1 nghị quyết quy phạm pháp luật, trong đó có một số dự án luật sửa đổi như Luật Thủ đô, Luật Tiếp cận thông tin, Luật Hộ tịch…. Việc sửa đổi, hoàn thiện pháp luật không chỉ nhằm tháo gỡ vướng mắc trước mắt, mà còn tạo dư địa chính sách cho giai đoạn phát triển mới. Đây cũng là bước đi cần thiết để hiện thực hóa yêu cầu đột phá về thể chế phát triển đã được Nghị quyết Đại hội XIV của Đảng xác định.

Nhìn nhận về ý nghĩa của Kỳ họp thứ Nhất, Quốc hội khóa XVI, chia sẻ với Reatimes, chuyên gia kinh tế, TS. Nguyễn Minh Phong cho rằng, đây là kỳ họp có ý nghĩa lớn hơn thông lệ, bởi kỳ họp này diễn ra trong một thời điểm rất đặc biệt, khi đất nước đang chứng kiến nhiều chuyển động lớn cả về chính trị, thể chế và phát triển: Đại hội XIV của Đảng vừa thành công tốt đẹp, Trung ương đã ban hành chương trình hành động để triển khai Nghị quyết Đại hội, mô hình chính quyền địa phương hai cấp đang dần trở thành khuôn khổ quản trị mới, trong khi yêu cầu phát triển nhanh, bền vững, hiện đại và tự chủ đang được đặt ra với cường độ cao hơn bao giờ hết.

Theo ông, chính sự hội tụ của nhiều yếu tố mang tính bước ngoặt đã khiến Kỳ họp thứ Nhất, Quốc hội khóa XVI trở thành một dấu ấn đặc biệt, đánh dấu việc mở ra một giai đoạn phát triển mới của đất nước, đi kèm với những yêu cầu cao hơn về hoàn thiện thể chế, nâng cao chất lượng quản trị và chuyển đổi mô hình tăng trưởng theo hướng hiệu quả, bền vững hơn.

"Kỳ họp thứ Nhất, Quốc hội khóa XVI là điểm khởi đầu của quá trình thể chế hóa đường lối phát triển của Đại hội XIV. Đây là nơi những định hướng lớn của Đảng bắt đầu được chuyển hóa thành thiết kế thể chế, thành cách tổ chức quyền lực nhà nước, thành hệ thống ưu tiên chính sách và thành những quyết nghị cụ thể cho giai đoạn 5 năm tới. Từ kỳ họp này, các định hướng mang tầm chiến lược sẽ dần đi vào đời sống thông qua luật pháp, chính sách và bộ máy thực thi", TS. Nguyễn Minh Phong nhấn mạnh.

Đặc biệt, việc Kỳ họp thứ Nhất, Quốc hội khóa XVI được tổ chức sớm hơn khoảng 3 tháng so với các nhiệm kỳ trước được TS. Nguyễn Minh Phong đánh giá là một điểm nhấn đáng chú ý, cho thấy sự chuyển động rõ nét trong tư duy điều hành. Điều này phản ánh tinh thần khẩn trương, trách nhiệm và quyết tâm "vào việc ngay" của bộ máy dân cử nhiệm kỳ mới. Theo ông, việc rút ngắn thời gian từ sau bầu cử đến khi bộ máy chính thức đi vào hoạt động cho thấy tư duy quản trị hiện đại, coi trọng tính kịp thời và hiệu quả, không để xuất hiện khoảng trống trong quản trị và điều hành đất nước.

"Khi bộ máy được kiện toàn sớm và nhanh chóng đi vào vận hành, các chương trình phát triển kinh tế - xã hội, kế hoạch đầu tư công, các chính sách cải cách thể chế cũng như các chiến lược phát triển dài hạn sẽ có điều kiện được triển khai sớm hơn, đồng bộ hơn và hiệu quả hơn. Điều đó đồng nghĩa với việc các nguồn lực của nền kinh tế được kích hoạt sớm hơn, các cơ hội phát triển được nắm bắt kịp thời hơn và độ trễ chính sách được rút ngắn", TS. Nguyễn Minh Phong nhấn mạnh, đồng thời cho rằng việc này không chỉ có ý nghĩa đối với riêng nhiệm kỳ Quốc hội khóa mới, mà còn có ý nghĩa đối với cả giai đoạn phát triển trung và dài hạn của đất nước, bởi nó góp phần tạo ra sự liên tục trong điều hành, sự ổn định trong chính sách và sự chủ động trong chiến lược phát triển quốc gia.

Ở góc độ quốc tế, ông Phạm Quang Vinh, Thành viên Hội đồng Tư vấn chính sách của Thủ tướng Chính phủ, nguyên Thứ trưởng Bộ Ngoại giao nhấn mạnh, Kỳ họp thứ Nhất, Quốc hội khóa XVI diễn ra trong bối cảnh tình hình thế giới và khu vực đang có nhiều biến động phức tạp và khó dự báo, đặc biệt là những bất ổn về địa chính trị, cạnh tranh chiến lược giữa các nước lớn, xung đột khu vực, biến động về năng lượng, lương thực, chuỗi cung ứng và xu hướng bảo hộ thương mại gia tăng. Những yếu tố này đang tác động trực tiếp và ngày càng sâu rộng đến các nền kinh tế có độ mở lớn như Việt Nam, khiến yêu cầu về năng lực điều hành, năng lực phản ứng chính sách và khả năng thích ứng của bộ máy nhà nước trở nên quan trọng hơn bao giờ hết.

Đặt trong tổng thể bối cảnh đó, việc tổ chức Kỳ họp thứ Nhất, Quốc hội khóa XVI theo ông Phạm Quang Vinh có ý nghĩa rất quan trọng, cho thấy tinh thần khẩn trương ổn định bộ máy lãnh đạo và điều hành đất nước để có thể chủ động ứng phó với những biến động của tình hình quốc tế.

Theo ông, việc nhanh chóng kiện toàn và đưa bộ máy vào hoạt động cho thấy quyết tâm nâng cao năng lực thích ứng và năng lực phản ứng chính sách của quốc gia trong bối cảnh mới. "Một bộ máy được kiện toàn sớm, vận hành ổn định và ra quyết định kịp thời sẽ giúp Việt Nam chủ động hơn trước các thách thức bên ngoài, đồng thời tạo dư địa để tranh thủ tốt hơn các cơ hội phát triển mới đang hình thành trong quá trình tái cấu trúc kinh tế toàn cầu", nguyên thứ trưởng Bộ Ngoại giao nhấn mạnh.

Một bộ máy được kiện toàn sớm, vận hành ổn định và ra quyết định kịp thời sẽ giúp Việt Nam chủ động hơn trước các thách thức bên ngoài, đồng thời tạo dư địa để tranh thủ tốt hơn các cơ hội phát triển mới đang hình thành trong quá trình tái cấu trúc kinh tế toàn cầu.

Ông Phạm Quang Vinh

Từ những quyết sách quan trọng, những định hướng lớn và thông điệp mạnh mẽ được đưa ra tại Kỳ họp thứ Nhất, Quốc hội khóa XVI, có thể thấy rõ một tinh thần đổi mới, hành động và kiến tạo phát triển đã được đặt nền móng ngay từ đầu nhiệm kỳ. Song, điều đó cũng đồng nghĩa với việc kỳ vọng của cử tri và xã hội đối với Quốc hội khóa XVI là rất lớn, không chỉ ở những định hướng hay cam kết được đưa ra, mà ở năng lực biến các cam kết ấy thành chính sách cụ thể, những quyết sách đúng và trúng, từ đó tạo ra những chuyển biến thực chất, có thể cảm nhận rõ trong đời sống kinh tế - xã hội.

Là một cử tri theo dõi sát toàn bộ tiến trình bầu cử đại biểu Quốc hội khóa XVI và Hội đồng nhân dân các cấp nhiệm kỳ 2026 - 2031, ông Phạm Quang Vinh đánh giá thành công của cuộc bầu cử mang ý nghĩa chiến lược sâu sắc, phản ánh niềm tin và những kỳ vọng lớn của xã hội đối với giai đoạn phát triển mới của đất nước. Đặc biệt, theo ông, việc nhiều đại biểu đến từ khu vực doanh nghiệp tư nhân và lực lượng đại biểu trẻ trúng cử đã cho thấy Quốc hội khóa mới đang có thêm những nhân tố mới, gần với thực tiễn kinh tế, năng động và nhạy bén với các xu hướng phát triển của thời đại.

Nhìn từ bối cảnh thế giới đang chuyển động nhanh, phức tạp và khó dự báo, ông Phạm Quang Vinh đặt nhiều kỳ vọng vào vai trò của Quốc hội khóa XVI trong việc không chỉ đồng hành mà còn chủ động dẫn dắt tiến trình thích ứng và phát triển của đất nước trước những biến động toàn cầu. Theo ông, yêu cầu đặt ra đối với Quốc hội khóa mới không dừng lại ở chức năng lập pháp hay giám sát, mà cao hơn là cùng với các cơ quan của Đảng và Nhà nước góp phần kiến tạo môi trường hòa bình, ổn định và thuận lợi cho phát triển; qua đó vừa bảo đảm vững chắc quốc phòng - an ninh, vừa thúc đẩy tăng trưởng kinh tế và nâng cao hiệu quả hội nhập quốc tế. Các đại biểu Quốc hội khóa XVI sẽ thực sự trở thành những nhân tố chủ chốt trong việc điều phối và kết hợp nhịp nhàng bốn kênh chiến lược là an ninh, quốc phòng, đối ngoại và kinh tế. Những lĩnh vực này không thể vận hành tách rời mà phải đan xen chặt chẽ, bổ trợ lẫn nhau, để vừa bảo đảm môi trường hòa bình, ổn định, vừa thúc đẩy tăng trưởng và hội nhập quốc tế.

"Có thể đặt niềm tin mạnh mẽ rằng Quốc hội khóa mới sẽ đáp ứng được yêu cầu của thời kỳ phát triển mới, trở thành động lực thúc đẩy hiện thực hóa kỳ vọng về một Việt Nam năng động, sáng tạo, bền vững và chủ động trong kỷ nguyên mới, nơi sự ổn định chính trị - xã hội, năng lực cạnh tranh quốc gia và khả năng hội nhập sâu rộng được củng cố đồng thời", ông Phạm Quang Vinh bày tỏ.

Còn theo TS. Nguyễn Minh Phong, yêu cầu đặt ra đối với đại biểu Quốc hội và đại biểu Hội đồng nhân dân trong giai đoạn phát triển mới đòi hỏi người đại biểu dân cử phải hội tụ đủ những phẩm chất và năng lực đặc thù để đóng góp vào quá trình định hướng quốc gia một cách chiến lược. "Các đại biểu cần phải có tư duy phát triển và tầm nhìn xa trông rộng để định hình sự phát triển bền vững của đất nước. Dựa trên nền tảng khoa học và thực tiễn, người đại biểu cần phải dự đoán các tác động lan tỏa của chính sách đến nền kinh tế, xã hội, môi trường và các động lực phát triển mới, từ đó đề xuất các hướng giải quyết những tồn tại, vướng mắc trong đời sống xã hội, đồng thời định hướng cho tương lai dựa trên những giá trị cốt lõi và nhân văn. Điều này đòi hỏi một triết lý nhất quán, linh hoạt và thích ứng với bối cảnh thay đổi không ngừng", TS. Nguyễn Minh Phong nhấn mạnh.

Đồng thời, vị chuyên gia kỳ vọng đội ngũ đại biểu dân cử sẽ phải liên tục cập nhật tri thức mới, nâng cao năng lực hiểu biết về kinh tế số, kinh tế xanh, đổi mới sáng tạo, các công nghệ mới và xu hướng phát triển toàn cầu. Bởi lẽ, nếu tư duy chính sách chậm hơn thực tiễn, đi sau sự vận động của thị trường và thế giới, thì không chỉ làm giảm hiệu quả quản trị, mà còn có thể khiến đất nước bỏ lỡ những cơ hội phát triển quan trọng.

Ngoài ra, theo TS. Nguyễn Minh Phong, mong muốn lớn nhất đối với Quốc hội và Hội đồng nhân dân nhiệm kỳ này là tiếp tục truyền tải tiếng nói của thực tiễn vào nghị trường, nhưng với tinh thần mạnh mẽ hơn, thực chất hơn và gắn chặt hơn với đời sống thực tiễn. Đại biểu dân cử thực sự đặt mình vào vị trí của người dân, của doanh nghiệp để lắng nghe những khó khăn, vướng mắc, những nhu cầu rất cụ thể từ thực tiễn cuộc sống và hoạt động sản xuất kinh doanh. Ông nhấn mạnh, đại biểu dân cử trong giai đoạn tới không chỉ cần "nói đúng", mà còn phải "nói trúng" và "nói đến cùng vấn đề", dám phản biện, dám nêu ý kiến khác, dám tranh luận vì lợi ích chung của đất nước. Bởi lẽ, một Quốc hội mạnh và một Hội đồng nhân dân hoạt động hiệu quả không chỉ thể hiện ở số lượng văn bản được ban hành, mà quan trọng hơn là chất lượng chính sách, mức độ sát thực tiễn và khả năng giải quyết các vấn đề của nền kinh tế và xã hội.

Điều quan trọng là đại biểu sau khi được bầu phải thực sự hoạt động, thực sự lên tiếng, thực sự tham gia vào quá trình xây dựng chính sách. Nếu đại biểu không phát huy được vai trò đại diện, không tham gia phản biện, không đóng góp vào chính sách thì đó là một sự lãng phí rất lớn về nguồn lực.

TS. Nguyễn Minh Phong

"Điều quan trọng là đại biểu sau khi được bầu phải thực sự hoạt động, thực sự lên tiếng, thực sự tham gia vào quá trình xây dựng chính sách. Nếu đại biểu không phát huy được vai trò đại diện, không tham gia phản biện, không đóng góp vào chính sách thì đó là một sự lãng phí rất lớn về nguồn lực, thậm chí có thể xem là một khuyết điểm trong hoạt động của cơ quan dân cử", TS. Nguyễn Minh Phong thẳng thắn.

Nhìn ở góc độ nâng cao chất lượng thể chế và hiệu quả tổ chức thực thi chính sách, luật sư Nguyễn Thanh Hà, Chủ tịch Công ty Luật SBLaw kỳ vọng Quốc hội và Hội đồng nhân dân nhiệm kỳ mới cần sớm tổ chức tổng rà soát lại toàn bộ các cơ chế, chính sách đã được thông qua trong nhiệm kỳ trước để tiếp tục hoàn thiện theo tinh thần mới. Bởi trong giai đoạn trước, nhiều chính sách được ban hành trong bối cảnh vừa phải xử lý các vấn đề trước mắt, vừa phải hoàn thiện thể chế, do vậy nhiều chính sách mới chỉ ở mức khung, chưa thật sự hoàn chỉnh. Nhiệm kỳ mới vì thế cần tiếp tục rà soát lại những gì đã ban hành để sửa đổi, bổ sung, hoàn thiện, bảo đảm tính đồng bộ và khả thi cao hơn trong thực tiễn.

Hơn nữa, luật sư Hà mong muốn Quốc hội nhiệm kỳ mới sẽ tiếp tục đẩy mạnh thể chế hóa các nghị quyết, chủ trương lớn đã được ban hành trong thời gian gần đây, cũng như các định hướng lớn từ Đại hội XIV của Đảng, qua đó sớm hình thành một hệ sinh thái thể chế mới, một khuôn khổ thể chế phát triển hiện đại hơn, phù hợp với yêu cầu phát triển nhanh và bền vững của đất nước, đặc biệt trong bối cảnh Việt Nam đang đặt mục tiêu bước vào giai đoạn tăng trưởng cao, thậm chí hướng tới mục tiêu tăng trưởng hai con số trong những năm tới.

Bên cạnh đó, ông cũng kỳ vọng Quốc hội và Hội đồng nhân dân nhiệm kỳ mới sẽ phải làm tốt hơn ở khâu giám sát và đánh giá quá trình triển khai chính sách, pháp luật sau khi đã được thông qua. "Quốc hội nhiệm kỳ mới cần chuyển mạnh từ tư duy "làm luật" sang tư duy "quản trị luật", tức là không chỉ ban hành luật mà còn phải chủ động đánh giá tác động của luật sau khi ban hành, tăng cường giám sát việc thực hiện luật, kịp thời sửa đổi, bổ sung những quy định không còn phù hợp", luật sư Nguyễn Thanh Hà bày tỏ.

Ngoài ra, Quốc hội và Hội đồng nhân dân nhiệm kỳ mới cần tăng cường sự tương tác với các cơ quan, tổ chức và cộng đồng doanh nghiệp, chuyên gia, nhằm tạo ra những phản hồi đa chiều và chính xác về tác động thực tiễn của chính sách. Việc này không chỉ giúp nâng cao chất lượng pháp luật, mà còn củng cố niềm tin của xã hội vào cơ quan lập pháp, đảm bảo rằng các quyết sách không chỉ hợp pháp mà còn thực sự phù hợp với yêu cầu phát triển kinh tế - xã hội trong bối cảnh toàn cầu hóa và cạnh tranh ngày càng gay gắt.

Chia sẻ tiếng nói từ phía cộng đồng doanh nghiệp, TS. Tô Hoài Nam, Phó Chủ tịch kiêm Tổng Thư ký Hiệp hội Doanh nghiệp nhỏ và vừa Việt Nam cho rằng, trong giai đoạn phát triển mới, cộng đồng doanh nghiệp kỳ vọng Quốc hội sẽ thúc đẩy hoàn thiện thể chế kinh tế thị trường hiện đại và đáp ứng yêu cầu hội nhập quốc tế. Điều này bao gồm xây dựng môi trường kinh doanh minh bạch, ổn định và dự đoán được, giúp doanh nghiệp yên tâm đầu tư dài hạn.

"Cộng đồng doanh nghiệp đặc biệt mong chờ các chính sách hỗ trợ thiết thực cho khu vực doanh nghiệp nhỏ và vừa, cũng như các hộ kinh doanh - lực lượng chiếm phần lớn trong cơ cấu doanh nghiệp, để họ phát triển bền vững và đóng góp mạnh mẽ hơn vào tăng trưởng chung", TS. Tô Hoài Nam nhấn mạnh.

Cộng đồng doanh nghiệp đặc biệt mong chờ các chính sách hỗ trợ thiết thực cho khu vực doanh nghiệp nhỏ và vừa, cũng như các hộ kinh doanh - lực lượng chiếm phần lớn trong cơ cấu doanh nghiệp, để họ phát triển bền vững và đóng góp mạnh mẽ hơn vào tăng trưởng chung.

TS. Tô Hoài Nam

Bên cạnh đó, TS. Tô Hoài Nam cũng kỳ vọng các đại biểu Quốc hội và Hội đồng nhân dân cần duy trì mối liên hệ chặt chẽ với cử tri và doanh nghiệp, lắng nghe phản ánh trung thực, nắm bắt các vấn đề kinh tế - xã hội , từ đó tham gia xây dựng những quyết sách phù hợp, khả thi và hiệu quả.

Rõ ràng, niềm tin đã được trao gửi qua từng lá phiếu và điều cử tri chờ đợi là những chuyển động cụ thể trong đời sống kinh tế - xã hội. Khi mỗi đại biểu thực sự gắn bó với thực tiễn, làm chủ kiến thức, kỹ năng và giữ vững bản lĩnh, thì từng ý kiến tại nghị trường, từng quyết sách được ban hành sẽ không chỉ là văn bản, mà trở thành động lực cho phát triển. Đây cũng là thước đo rõ ràng nhất về trách nhiệm của người đại biểu dân cử, đồng thời là nền tảng để xây dựng Quốc hội và Hội đồng nhân dân ngày càng chuyên nghiệp, hiện đại và thực chất hơn trong kỷ nguyên phát triển mới của đất nước./.