"Ổn định mặt bằng lãi suất là điều kiện rất quan trọng để đạt tăng trưởng cao"

Tại hội thảo "Động lực cho tăng trưởng kinh tế hai con số và triển vọng nông nghiệp 2026", chia sẻ về vấn đề đổi mới mô hình tăng trưởng nhằm đạt mục tiêu tăng trưởng cao trong bối cảnh bất định, TS. Cấn Văn Lực, Chuyên gia Kinh tế trưởng BIDV, Thành viên Hội đồng Tư vấn chính sách của Thủ tướng Chính phủ nhận định, tăng trưởng không phải là câu chuyện ngắn hạn mà là một hành trình dài, có thể kéo dài đến năm 2040, năm 2090, thậm chí năm 2100. 

Vì vậy, Việt Nam cần đồng thời thực hiện hai yêu cầu: Vừa đổi mới mô hình tăng trưởng để đạt tốc độ cao, vừa phải đảm bảo tính bền vững. Tinh thần này hoàn toàn phù hợp với 4 quan điểm mà Tổng Bí thư đã nêu tại Hội nghị Trung ương 2, gắn với Nghị quyết 66/NQ-TW.

TS. Cấn Văn Lực nhấn mạnh một nguyên tắc xuyên suốt đó là không đánh đổi ổn định để lấy tăng trưởng.

Nhiều chỉ tiêu quan trọng chưa đạt như kỳ vọng

Nhìn lại nhiệm kỳ vừa qua, TS. Lực cho rằng một số chỉ tiêu quan trọng vẫn chưa đạt kỳ vọng. Năng suất lao động mới tăng khoảng 5,2 - 5,3%, thấp hơn nhiều so với yêu cầu 8,5%; kinh tế số đóng góp khoảng 14%, trong khi mục tiêu là 20% và hướng tới 30% vào năm 2030. Chỉ số hạnh phúc hiện xếp thứ 46 thế giới, với mục tiêu lọt vào top 40 trong những năm tới.

Đáng chú ý, khu vực nông nghiệp - nơi có năng suất lao động thấp nhất cần được cải thiện mạnh mẽ. Hiện khu vực này vẫn đang tăng trưởng ở mức 3,5 - 4%; mà để đóng góp hiệu quả cho mục tiêu tăng trưởng hai con số, khu vực này cần được nâng lên khoảng 4,5 - 5%.

Ông cho rằng, những con số trên cũng cho thấy dư địa cải thiện còn rất lớn, đặc biệt ở năng suất và các động lực tăng trưởng mới.

Nâng cao TFP - chìa khóa cho tăng trưởng

Phân tích các động lực tăng trưởng, TS. Cấn Văn Lực cho biết mô hình truyền thống dựa trên ba yếu tố: Lao động, vốn và năng suất các nhân tố tổng hợp (TFP).

Kinh nghiệm quốc tế cho thấy lao động đóng góp khoảng 6 - 10%, vốn khoảng 35 - 40%, còn TFP chiếm tới 40 - 45%. Với Việt Nam, giai đoạn từ năm 1991 đến nay, vốn đóng góp khoảng 40 - 45%, TFP khoảng 45% (riêng năm 2025 đạt khoảng 47%).

Điều này cho thấy TFP đang ngày càng đóng vai trò quyết định. Theo ông, để đạt mục tiêu tăng trưởng hai con số, Việt Nam cần phát huy đồng thời cả ba yếu tố, giống như một "kiềng ba chân", trong đó nâng cao TFP là trọng tâm.

Để làm được điều này, chuyên gia đề xuất cần tập trung vào 5 nhóm giải pháp: Phát triển khoa học công nghệ, chuyển đổi số và đổi mới sáng tạo; phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao; nâng cao hiệu quả thị trường và phân bổ nguồn lực; phát triển hạ tầng, giảm chi phí logistics; và đẩy mạnh cải cách thể chế.

Tuy nhiên, ông cũng lưu ý rằng khoa học công nghệ có độ trễ, không thể tạo ra tăng trưởng ngay lập tức mà cần thời gian để phát huy hiệu quả.

Thúc đẩy các động lực tăng trưởng mới

Bên cạnh các động lực truyền thống như xuất khẩu, đầu tư và tiêu dùng, TS. Cấn Văn Lực nhấn mạnh cần đẩy mạnh các động lực mới.

Cụ thể, cải cách thể chế có thể đóng góp thêm khoảng 0,5 - 1 điểm phần trăm tăng trưởng; phát triển các đầu tàu kinh tế và liên kết vùng có thể đóng góp khoảng 4 điểm phần trăm; chuyển đổi số và khoa học công nghệ khoảng 1 điểm phần trăm.

"Tổng hợp lại, các động lực mới có thể giúp tăng thêm khoảng 2 - 3 điểm phần trăm tăng trưởng", ông đánh giá.

Tuy nhiên, bối cảnh quốc tế đang đặt ra nhiều thách thức: Xuất khẩu và FDI có thể giảm khoảng 1%; lạm phát tăng thêm khoảng 0,5%, từ 4% lên 4,5%; tăng trưởng kinh tế giảm khoảng 0,6 - 0,8 điểm phần trăm. Như vậy, mục tiêu 10% có thể chỉ đạt khoảng 9,3%, thậm chí xuống khoảng 9% nếu chịu thêm tác động từ thuế quan.

Vì vậy, theo TS. Cấn Văn Lực, nên hướng tới mục tiêu bình quân khoảng 10% trong 5 năm, thay vì năm nào cũng phải đạt 10%.

Điều kiện để đạt tăng trưởng cao

Để đạt mục tiêu tăng trưởng cao, TS. Cấn Văn Lực đề xuất một số định hướng lớn.

Thứ nhất, cần sớm đưa Nghị quyết Đại hội XIV vào thực tiễn.

Thứ hai, kiên định ổn định kinh tế vĩ mô, với các yếu tố trọng tâm gồm: Lạm phát, tỷ giá, an ninh năng lượng, thị trường tài chính và bất động sản.

Thứ ba, ổn định mặt bằng lãi suất - đây là điều kiện rất quan trọng để đạt tăng trưởng cao.

Thứ tư, cơ cấu lại nền kinh tế để phân bổ nguồn lực hiệu quả.

Thứ năm, nâng cao chất lượng tăng trưởng, đặc biệt thông qua năng suất và hệ số ICOR. Hiện hệ số ICOR của Việt Nam khoảng 5, mục tiêu là giảm xuống 4 để nâng cao hiệu quả sử dụng vốn.

Đồng thời, ông nhấn mạnh cần đảm bảo bốn trụ cột an ninh: An ninh lương thực, an ninh năng lượng, an ninh chuỗi cung ứng, an ninh mạng và dữ liệu.

Ở góc độ mô hình phát triển, TS. Cấn Văn Lực cho biết Ngân hàng Thế giới gợi ý mô hình "3i" cho các nền kinh tế đang phát triển, bao gồm: Tăng đầu tư (investment), nhập khẩu và hấp thụ công nghệ (infusion) và đổi mới sáng tạo (innovation). Theo ông, với Việt Nam, ba yếu tố này không thể triển khai theo từng bước mà cần được thực hiện đồng thời. 

"Nếu đi tuần tự, sẽ rất khó đạt được mục tiêu tăng trưởng cao và nâng cao thu nhập vào năm 2045", chuyên gia nhấn mạnh./.