Quy hoạch Hà Nội 100 năm: Đề xuất gắn Luật Thủ đô với tầm nhìn dài hạn để giải bài toán đô thị

Đây được xem là một trong những vấn đề được nhấn mạnh tại tọa đàm "Quy hoạch Thành phố Hà Nội - tầm nhìn 100 năm từ góc tiếp cận an ninh phi truyền thống" diễn ra sáng 7/4 tại Hà Nội.

Tọa đàm do Cổng Thông tin điện tử Chính phủ phối hợp với Viện An ninh phi truyền thống (ĐHQG Hà Nội) tổ chức đã đặt ra một cách tiếp cận khá mới: Quy hoạch Thủ đô không chỉ là câu chuyện phát triển, mà còn là bài toán an ninh phi truyền thống trong dài hạn, theo báo Chính Phủ.

Phát biểu đề dẫn tọa đàm, Trung tướng GS.TS. Nguyễn Xuân Yêm - Viện trưởng Viện An ninh phi truyền thống nhấn mạnh hiện nay Luật Thủ đô đã được Quốc hội phê duyệt và đang được bổ sung sửa đổi theo hướng tăng mạnh phân cấp, trao quyền cho Hà Nội. Nhiều thẩm quyền trước đây thuộc Chính phủ, Thủ tướng sẽ được giao lại cho thành phố, giúp Hà Nội chủ động hơn trong điều hành và phát triển.

Tuy nhiên, theo ông Yêm, việc trao quyền chỉ thực sự có ý nghĩa khi được đặt trong một khung quy hoạch đủ dài và đủ sâu. Vì vậy, ông đề nghị quá trình góp ý Luật Thủ đô cần được lồng ghép trực tiếp với quy hoạch Hà Nội tầm nhìn 100 năm - thay vì tách rời như trước.

Lý do nằm ở chính những "điểm nghẽn" mà Hà Nội đang đối mặt. Tổng Bí thư Tô Lâm từng chỉ rõ 5 vấn đề lớn gồm: Quá tải đô thị, ùn tắc giao thông, ô nhiễm môi trường, ngập lụt và an toàn thực phẩm. Đây đều là những thách thức không thể giải quyết theo từng giai đoạn ngắn hạn, mà cần một chiến lược tổng thể, lâu dài.

Đặt trong bối cảnh đó, cách tiếp cận "an ninh và phát triển" được đưa ra như một khung tư duy mới. Theo đó, quy hoạch đô thị phải đồng thời đảm bảo 5 trụ cột: Chính trị, kinh tế, xã hội, môi trường và an ninh - thay vì chỉ tập trung vào tăng trưởng.

Ở chiều ngược lại, quy hoạch Hà Nội 100 năm cũng đang dần định hình rõ nét. Theo thông tin từ báo Hà Nội Mới, bản quy hoạch đã được HĐND thành phố thông qua và đang chờ phê duyệt cuối cùng, với định hướng phát triển dựa trên triết lý "Văn hiến - Văn minh - Hiện đại".

Tại cuộc họp báo của UBND thành phố, Giám đốc Sở Quy hoạch - Kiến trúc Hà Nội Nguyễn Trọng Kỳ Anh đã làm rõ những định hướng cốt lõi của bản quy hoạch tổng thể Thủ đô.

Theo ông Kỳ Anh, quy hoạch lần này được xây dựng trên triết lý xuyên suốt "Văn hiến - Văn minh - Hiện đại", với tầm nhìn kéo dài tới mốc 1.100 năm Thăng Long - Hà Nội. Điểm đáng chú ý là Hà Nội không còn được nhìn như một đô thị đơn lẻ, mà được định vị là cực tăng trưởng chủ đạo của vùng Đồng bằng sông Hồng, đồng thời là một mắt xích trong mạng lưới kết nối toàn cầu.

Thay vì phát triển dồn vào lõi đô thị, thành phố sẽ chuyển sang mô hình đa trung tâm. Các khu vực như Đông Anh, Mê Linh, Sóc Sơn ở phía Bắc; Hòa Lạc, Xuân Mai ở phía Tây và Phú Xuyên ở phía Nam sẽ trở thành những cực phát triển mới, chia sẻ áp lực dân số và hạ tầng.

Trong cấu trúc đó, sông Hồng được xác định là trục không gian trung tâm - đóng vai trò "xương sống" kết nối các khu vực, đồng thời tạo ra diện mạo đô thị mới gắn với cảnh quan và văn hóa.

Để hiện thực hóa quy hoạch này, Hà Nội dự kiến cần khoảng 11 triệu tỷ đồng đến năm 2045, tập trung vào hạ tầng chiến lược như đường vành đai và hệ thống đường sắt đô thị. Mạng lưới metro có thể đạt hơn 1.000km trong dài hạn, trong đó đến năm 2035 đặt mục tiêu hoàn thành khoảng 400-450km.

Tuy nhiên, quy hoạch dù lớn đến đâu cũng khó triển khai nếu thiếu cơ chế đủ mạnh. Đây chính là lý do Luật Thủ đô (sửa đổi) được xem là "mảnh ghép còn thiếu".

Việc trao quyền nhiều hơn cho thành phố, từ quản lý đất đai, đầu tư đến tổ chức không gian đô thị sẽ giúp Hà Nội linh hoạt hơn trong triển khai các mô hình mới như TOD (đô thị gắn với giao thông công cộng), đồng thời rút ngắn thời gian ra quyết định.

Trong bối cảnh quy mô dân số Hà Nội có thể đạt 17-19 triệu người vào năm 2065, áp lực lên hạ tầng và môi trường sẽ ngày càng lớn. Nếu không có sự đồng bộ giữa luật và quy hoạch, những vấn đề hiện hữu hoàn toàn có thể trở nên trầm trọng hơn.

Nhìn một cách thẳng thắn, câu chuyện quy hoạch Hà Nội 100 năm không nằm ở việc "vẽ gì" mà nằm ở việc có đủ công cụ để thực hiện hay không. Và trong bài toán đó, Luật Thủ đô (sửa đổi) đang được xem là yếu tố quyết định.