TS. Võ Trí Thành: Quảng Ninh phát triển đa cực để hội tụ thành một “điểm đến đẳng cấp, xanh và bền vững”

Với những lợi thế hiếm có về cấu trúc phát triển, trải dài từ di sản thiên nhiên thế giới, hệ sinh thái biển đảo đến các khu kinh tế ven biển, cửa khẩu quốc tế và vùng miền núi biên giới, những năm qua, Quảng Ninh đã lựa chọn mô hình phát triển đa cực. TS. Võ Trí Thành cho rằng, chính nền tảng này đang tạo dư địa để địa phương tiếp tục tổ chức không gian phát triển hiệu quả, phát huy tối đa tiềm năng, lợi thế của mỗi cực tăng trưởng, hướng tới phát triển xanh, bền vững và có chiều sâu hơn trong giai đoạn mới.

Đầu năm 2026, trong buổi làm việc với tỉnh Quảng Ninh, Tổng Bí thư Tô Lâm đã nhấn mạnh, tỉnh cần tái cấu trúc không gian phát triển tích hợp: Biển đảo - biên giới - di sản - đô thị thành một hệ sinh thái hoàn chỉnh; chuyển từ tổ chức không gian phân tán sang tích hợp, từ địa giới hành chính sang hệ sinh thái đa trung tâm, mở và liên kết. Quảng Ninh định vị rõ các cực phát triển chiến lược và tổ chức quy hoạch, đầu tư, đô thị, hạ tầng trong tổng thể liên kết vùng, bảo đảm tăng trưởng nhanh và vai trò dẫn dắt quốc gia⁽¹⁾.

Trước những định hướng chiến lược và kỳ vọng lớn lao của Đảng và Nhà nước, Quảng Ninh tự tin bước vào giai đoạn phát triển mới với nền tảng vững chắc và nội lực mạnh mẽ. Năm 2025, kinh tế của tỉnh tiếp tục duy trì đà tăng trưởng hai con số với tốc độ tăng trưởng GRDP đạt 11,89% - mức cao nhất cả nước và cũng cao nhất trong cả giai đoạn 2020 - 2025. Quy mô nền kinh tế đạt gần 368.445 tỷ đồng, xếp thứ 7/34 tỉnh, thành phố; GRDP bình quân đầu người đạt 10.402 USD, gấp 2,08 lần bình quân cả nước. Cùng với đó, năng suất lao động xã hội tăng 13,4%, tổng vốn đầu tư toàn xã hội tăng 12,32%, cho thấy chất lượng tăng trưởng tiếp tục được cải thiện.

Đáng chú ý, thu hút vốn đầu tư ngoài ngân sách trong nước đạt 523.447 tỷ đồng, gấp 16,7 lần so với cùng kỳ, phản ánh niềm tin mạnh mẽ của khu vực tư nhân và nhà đầu tư đối với môi trường phát triển của Quảng Ninh. Tổng thu ngân sách nhà nước đạt 85.050 tỷ đồng, đứng thứ 6/34 tỉnh, thành phố. Đây là mức cao nhất từ trước đến nay, tăng 54% so với dự toán Trung ương giao, tăng 48% so với dự toán tỉnh giao và tăng 58% so với cùng kỳ. Theo chuyên gia, những con số này đang tạo ra dư địa, cũng như áp lực mới cho giai đoạn phát triển tiếp theo.

Chia sẻ với Reatimes, TS. Võ Trí Thành - Thành viên Hội đồng Tư vấn chính sách của Thủ tướng Chính phủ, Viện trưởng Viện Nghiên cứu chiến lược thương hiệu và cạnh tranh - nhận định, Quảng Ninh đang đứng trước một giai đoạn phát triển đặc biệt, khi những lợi thế về không gian, hạ tầng và thể chế được tích lũy qua nhiều năm đang hội tụ, mở ra dư địa tăng trưởng mới. Trọng tâm là tiếp tục kiên định con đường phát triển đa cực, đồng thời nâng cao hiệu quả quản lý, khai thác, để mỗi khu vực phát huy đúng vai trò, thế mạnh và tạo sức lan tỏa cho toàn bộ nền kinh tế địa phương.

Trong đó, mô hình phát triển đa cực đã trở thành “khung xương” quan trọng trong chiến lược tăng trưởng của Quảng Ninh, giúp tỉnh duy trì được nhịp độ phát triển cao trong những năm qua và tích lũy nội lực cho mục tiêu tăng trưởng đột phá thời gian tới. 

Khi các mục tiêu phát triển được nâng lên một nấc thang mới, yêu cầu đặt ra là có thêm những đột phá trong tổ chức không gian phát triển, khắc phục triệt để những bất cập còn tồn tại, đồng thời tăng cường liên kết giữa các không gian kinh tế, hướng tới nền kinh tế xanh, kinh tế tuần hoàn, bền vững, du lịch đẳng cấp cao.

“Với quyết tâm trở thành một trong những “mũi nhọn” đột phá góp phần hiện thực hóa khát vọng phát triển đất nước trong kỷ nguyên vươn mình, việc Quảng Ninh tiếp tục kiên trì tổ chức hiệu quả các cực tăng trưởng với những định hướng đột phá sẽ có ý nghĩa quyết định đối với năng lực bứt phá của tỉnh trong giai đoạn tới”, TS. Võ Trí Thành nhìn nhận.

- Thưa TS. Võ Trí Thành, ngay sau Đại hội XIV, lãnh đạo Đảng và Nhà nước đã đến thăm và làm việc với tỉnh Quảng Ninh, với kỳ vọng tỉnh sẽ tiếp tục đi đầu trong hiện thực hóa các chủ trương lớn của Đảng, giữ vững vị thế địa phương phát triển hàng đầu, từng bước trở thành hình mẫu phát triển xanh, hiện đại, sáng tạo và hội nhập quốc tế, đóng góp ngày càng lớn cho sự nghiệp phát triển đất nước, xứng đáng với niềm tin của Trung ương và nhân dân cả nước. Ông có cảm nghĩ gì về điều này?

TS. Võ Trí Thành: Không phải ngẫu nhiên Quảng Ninh được lãnh đạo Đảng và Nhà nước đặt nhiều kỳ vọng và giao đảm nhận vai trò tiên phong, dẫn dắt trong một số lĩnh vực chiến lược của đất nước. Những năm qua, tỉnh đã đi trước và tích lũy được nhiều nguồn lực cũng như kinh nghiệm từ thực tiễn phát triển. Trong nhiều lĩnh vực, từ cải cách thể chế, cải thiện môi trường đầu tư, hoàn thiện hạ tầng đến tổ chức không gian phát triển, Quảng Ninh đã lựa chọn từng bước đi phù hợp và đạt được nhiều thành tựu.

Kết quả phát triển kinh tế - xã hội năm 2025 vừa qua có thể gọi là rực rỡ. Nhưng không chỉ năm 2025, Quảng Ninh đã khẳng định vai trò tiên phong bền bỉ trong hơn một thập kỷ qua. Để có thể duy trì tốc độ tăng trưởng cao trong thời gian dài, đòi hỏi năng lực chuyển hóa quyết tâm, chủ trương thành hành động và kết quả thực tiễn, để có thể đạt đến những cột mốc phát triển ở tầm cao hơn.

Ở giai đoạn tới, kỳ vọng của lãnh đạo Đảng và Nhà nước đối với Quảng Ninh không chỉ là tiếp tục tăng trưởng cao, phát triển nhanh, bền vững, mà là chủ động đảm nhận vai trò thí điểm, tiên phong và dẫn dắt trong một số lĩnh vực chiến lược, đóng góp luận cứ thực tiễn cho việc hoàn thiện đường lối, chính sách của Đảng và Nhà nước.

Như vậy, là một trong những địa phương đóng vai trò dẫn dắt, Quảng Ninh cần đi đầu trong chuyển đổi mô hình tăng trưởng, lấy khoa học – công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số làm động lực; tổ chức được chuỗi giá trị tích hợp đối với lợi thế không gian kinh tế biển, kinh tế biên giới, kinh tế đô thị.

- Quảng Ninh được định hướng tái cấu trúc không gian phát triển, tích hợp biển đảo - biên giới - di sản - đô thị thành một hệ sinh thái hoàn chỉnh; chuyển từ tổ chức không gian phân tán sang tích hợp, từ địa giới hành chính sang hệ sinh thái đa trung tâm, mở và liên kết. Trọng tâm tái cấu trúc là kết nối theo chuỗi, lấy đường sắt Hà Nội - Hải Phòng - Hạ Long - Móng Cái làm trục để mở rộng không gian và dịch chuyển nguồn lực. Chuyên gia có thể phân tích chi tiết chiến lược hành động của Quảng Ninh để hiện thực hóa mục tiêu phát triển trong thời gian tới?

TS. Võ Trí Thành: Trong Quy hoạch tỉnh thời kỳ 2021 - 2030, tầm nhìn đến 2050, Quảng Ninh lựa chọn tổ chức phát triển theo mô hình không gian "một tâm, hai tuyến đa chiều, hai mũi đột phá, ba vùng động lực". Trong đó, ngành du lịch - dịch vụ, cùng với công nghiệp - nông nghiệp xanh, sạch, công nghệ cao được xác định là các động lực tăng trưởng chính. Trước hết phải nói rằng đó là chọn tối ưu nhất với điều kiện đặc thù của Quảng Ninh. 

Về không gian tự nhiên, địa phương này có địa hình kéo dài và phân hóa rõ rệt, hiếm có ở Việt Nam, bao gồm đầy đủ các không gian biển - đảo, vùng trung du - đồng bằng, vùng núi cao, biên giới. Phía Đông là dải núi nối tiếp trải dài qua Bình Liêu, Hải Hà, Đầm Hà đến Móng Cái; phía Tây là cánh cung núi Đông Triều với hạt nhân Yên Tử - Uông Bí - Đông Triều; ở giữa là vùng trung du, đồng bằng ven biển thuận lợi cho phát triển đô thị, nông nghiệp và kết nối giao thông. Với cấu trúc địa hình phân tầng, kéo dài ở cả hai trục Đông - Tây và Bắc - Nam, việc Quảng Ninh tổ chức phát triển theo định hướng đa cực, đa trung tâm gần như là lựa chọn tất yếu.

Xét về lợi thế tài nguyên, Quảng Ninh được thiên nhiên ưu đãi khi sở hữu "rừng vàng, biển bạc" lẫn tài nguyên khoáng sản, di sản. Trong đó, tài nguyên biển và hải đảo được xem là lợi thế nổi trội mang tính chiến lược, khi có hơn 2.000 hòn đảo, hình thành các cụm phát triển biển đảo như vịnh Hạ Long, vịnh Bái Tử Long, Vân Đồn, Cô Tô, Trà Cổ - Móng Cái. 

Với hơn 250km bờ biển, hàng chục nghìn héc-ta bãi triều, vùng vịnh và eo biển kín gió, Quảng Ninh có điều kiện đặc biệt thuận lợi để phát triển tổng hợp kinh tế biển, từ nuôi trồng, khai thác thủy sản công nghệ cao, công nghiệp chế biến, logistics, cảng biển và đặc biệt là du lịch biển đảo chất lượng cao. Trong khi đó, vùng núi và trung du lại hội tụ tài nguyên rừng, cảnh quan, di sản văn hóa - tâm linh Yên Tử, tạo dư địa cho kinh tế di sản, nông nghiệp sinh thái, du lịch cộng đồng.

Bên cạnh đó là tài nguyên khoáng sản, đặc biệt là than đá, đã tạo nên “cái nôi công nghiệp” của tỉnh trong suốt nhiều thập kỷ. Tuy nhiên, trước mục tiêu phát triển xanh, bền vững, Quảng Ninh chủ động thu hẹp dần không gian “nâu” để mở ra các cực tăng trưởng “xanh”, dựa trên kinh tế biển, dịch vụ, đô thị, công nghiệp xanh - sạch, nông nghiệp sinh thái và kinh tế di sản, nhằm tạo ra cấu trúc phát triển cân bằng và bền vững hơn.

Từ nền tảng đó, tỉnh xác định ngành du lịch - dịch vụ là mũi nhọn, cùng với công nghiệp - nông nghiệp xanh, sạch, công nghệ cao được xác định là các động lực tăng trưởng chính.

Thực tiễn đã cho thấy, mô hình đa cực, đa trung tâm đã giúp Quảng Ninh từng bước giảm dần sự lệ thuộc vào khai khoáng, đồng thời hình thành các động lực tăng trưởng mới phân bổ theo không gian: Từ trung tâm di sản - đô thị - dịch vụ ở Hạ Long, hành lang văn hóa - sinh thái phía Tây; đến không gian biển đảo, kinh tế cửa khẩu và giao thương quốc tế ở phía Đông. Nhờ đó, động lực tăng trưởng của tỉnh không còn dựa vào một trụ cột duy nhất, mà được nâng đỡ bởi nhiều lĩnh vực kinh tế có tính bổ trợ lẫn nhau.

Thực tiễn cho thấy, những địa phương phụ thuộc vào một trung tâm hoặc một ngành kinh tế chủ lực có nguy cơ gặp rủi ro khi trụ cột đó suy giảm. Chẳng hạn như những khu vực dựa chủ yếu vào du lịch trong đại dịch Covid-19. Với Quảng Ninh, việc tổ chức phát triển theo mô hình đa cực giúp tỉnh phân tán rủi ro, đồng thời khai thác hiệu quả hơn sự đa dạng về không gian, tài nguyên và lợi thế của từng khu vực, tránh dàn trải.

Trong giai đoạn tới, khi mục tiêu phát triển được đặt ở chuẩn mực cao hơn, đột phá hơn, xanh hơn, bền vững hơn, vấn đề là làm thế nào để phát huy tối đa nguồn lực của từng cực tăng trưởng, gắn kết chúng trong một tổng thể thống nhất, tránh tình trạng “mạnh ai nấy làm”. Đây cũng là điểm then chốt quyết định Quảng Ninh sẽ tiếp tục bứt phá thế nào trong thời gian tới, giữ vững vai trò “đầu tàu” trong hành trình chuyển đổi mô hình tăng trưởng của đất nước.

- Để phục vụ cho mục tiêu tăng trưởng, Quảng Ninh đã tạo dựng nền móng vững chắc về thể chế, hạ tầng và nguồn nhân lực. Theo chuyên gia, vì sao những yếu tố này lại đóng vai trò quyết định đối với mô hình phát triển đa cực của tỉnh?

TS. Võ Trí Thành: Sở dĩ thể chế, hạ tầng và nguồn nhân lực giữ vai trò quyết định, bởi phát triển đa cực đòi hỏi một cấu trúc có khả năng vận hành thống nhất và liên kết chặt chẽ giữa các cực tăng trưởng.

Bắt đầu từ tư duy thể chế, gắn với một đội ngũ lãnh đạo quyết liệt, năng động và có tư duy cải cách. Quảng Ninh không coi thể chế là “khung quản lý”, mà là động lực quan trọng thúc đẩy phát triển bền vững. Như chúng ta đã biết, Quảng Ninh là một địa phương được đánh giá cao về nền tảng thể chế và cải cách hành chính của một chính quyền năng động, minh bạch, phục vụ nhân dân và doanh nghiệp.

Về quy hoạch không gian phát triển, Quảng Ninh rất chủ động trong việc đề xuất và thúc đẩy các chính sách, đề án mang tính chiến lược, có ý nghĩa liên vùng, liên quốc gia. Đơn cử như đề án thí điểm phát triển Khu kinh tế Vân Đồn và Khu hợp tác kinh tế ngành nghề qua biên giới Móng Cái - Đông Hưng. Hay việc tham gia xây dựng Đề án phát triển khu vực Hải Phòng - Quảng Ninh trở thành trung tâm kinh tế biển hiện đại, mang tầm quốc tế, hàng đầu Đông Nam Á. Tất cả cho thấy tư duy phát triển của Quảng Ninh không bó hẹp trong địa giới hành chính, mà đặt các cực tăng trưởng của tỉnh trong mối liên kết vùng và chuỗi giá trị khu vực.

Nếu nhìn phát triển kinh tế - xã hội như một chỉnh thể, thì kết cấu hạ tầng chính là hệ trục nâng đỡ toàn bộ quá trình vận hành. Quảng Ninh là địa phương có nhiều thành công trong việc áp dụng cơ chế lấy “đầu tư công dẫn dắt đầu tư tư”. Sân bay quốc tế Vân Đồn và cao tốc Vân Đồn - Móng Cái… là ví dụ tiêu biểu. Theo thống kê, trung bình cứ 1 đồng ngân sách bỏ ra thì Quảng Ninh huy động được 8 - 9 đồng vốn ngoài ngân sách tham gia đầu tư vào tỉnh.

Quảng Ninh đang tiếp tục mở rộng dư địa tăng trưởng bằng việc nghiên cứu, triển khai các hạ tầng mới như quy hoạch mở rộng sân bay, phát triển cảng biển, logistics và các hành lang kinh tế gắn với cửa khẩu. Hành lang Móng Cái - Hải Phòng - Hà Nội đang dần định hình như một tuyến thương mại quan trọng, giúp Quảng Ninh trở thành mắt xích kết nối trong mạng lưới kinh tế khu vực.

Riêng về du lịch, mạng lưới hạ tầng cho phép Quảng Ninh phát triển du lịch theo chuỗi giá trị, từ trung tâm du lịch di sản gắn với đô thị và dịch vụ ở Hạ Long; không gian du lịch văn hóa, lịch sử và tâm linh ở Uông Bí - Đông Triều đến du lịch biển đảo, nghỉ dưỡng và sinh thái ở Vân Đồn - Cô Tô và du lịch gắn với thương mại, cửa khẩu ở Móng Cái. Tuyến cao tốc Hải Phòng - Hạ Long - Vân Đồn - Móng Cái dài hơn 170km cùng các đường nội tỉnh, đường bao biển Hạ Long - Cẩm Phả rút ngắn thời gian di chuyển giữa các trung tâm du lịch của tỉnh. 

Sân bay quốc tế Vân Đồn đóng vai trò cửa ngõ đưa dòng khách quốc tế trực tiếp đến khu vực biển đảo, đồng thời kết nối nhanh với Hạ Long và các trung tâm du lịch khác bằng hệ thống đường bộ chất lượng cao. Nhờ đó, các sản phẩm du lịch “một hành trình - nhiều điểm đến” có cơ sở để phát huy, hay các tuyến kết nối di sản - biển đảo - cửa khẩu có điều kiện hình thành rõ nét hơn trong thực tế.

Bên cạnh hạ tầng và thể chế, Quảng Ninh coi nguồn nhân lực là nội lực "mềm" quyết định chất lượng tăng trưởng. Bộ máy lãnh đạo tỉnh sớm nhìn ra rằng, nếu không chuẩn bị nguồn nhân lực chất lượng và có chiều sâu, rất dễ rơi vào tình trạng phát triển chênh lệch giữa các cực tăng trưởng, không đạt được kết quả thực chất. Vì vậy, Quảng Ninh đã tiếp cận nhân lực như một cấu phần chiến lược của phát triển, thể hiện qua việc ban hành Chiến lược phát triển nguồn nhân lực đến năm 2030, tầm nhìn 2050.

Theo tôi được biết, đã có những kết quả tích cực được ghi nhận, cho thấy hướng đi này đang phát huy hiệu quả: Tỷ lệ lao động qua đào tạo của Quảng Ninh hiện đạt trên 86%, thuộc nhóm cao nhất cả nước; năng suất lao động duy trì mức tăng trên 10%/năm. Quan trọng hơn, tỉnh là một trong số ít địa phương triển khai mô hình đào tạo gắn với nhu cầu doanh nghiệp, giúp nguồn nhân lực được “đặt đúng chỗ” trong các ngành mũi nhọn như công nghiệp, dịch vụ, logistics và du lịch.

Có thể thấy, mô hình phát triển đa cực tại Quảng Ninh là kết quả của quá trình chuẩn bị kỹ lưỡng và được triển khai đồng bộ, quyết liệt trong thời gian dài, với nền tảng vững chắc về thể chế, hạ tầng và nguồn nhân lực. Thông qua đó, tỉnh đã chủ động “thiết kế” vai trò cho từng cực tăng trưởng trong một cấu trúc phát triển thống nhất, mỗi cực lại có đặc trưng và mức độ lan tỏa khác nhau.

- Nhìn từ các lợi thế tự nhiên - xã hội và thực tiễn phát triển thời gian qua, ông đánh giá như thế nào về vai trò trung tâm của Hạ Long trong cấu trúc phát triển du lịch tỉnh Quảng Ninh?

TS. Võ Trí Thành: Hạ Long giữ vị thế đặc biệt trong cấu trúc phát triển của Quảng Ninh, là nơi hiếm hoi hội tụ đồng thời các giá trị di sản toàn cầu, đô thị hiện đại và năng lực tổ chức phát triển du lịch quy mô lớn.

Trước hết, Di sản thiên nhiên thế giới Vịnh Hạ Long sở hữu sức hút lớn, luôn nằm trong nhóm điểm đến thu hút du khách - đặc biệt là khách quốc tế hàng đầu cả nước. Tôi có đọc được một con số khá ấn tượng là tính chung cả năm 2025, Vịnh Hạ Long đón hơn 3,4 triệu lượt khách, trong đó có khoảng 2,2 triệu lượt khách quốc tế, tức chiếm 2/3 tổng lượng khách.

Điều làm nên vai trò “trung tâm” của Hạ Long không chỉ nằm ở kho tàng di sản, mà ở năng lực tổ chức và điều phối không gian phát triển du lịch. Hạ Long là nơi hình thành sớm nhất hệ thống hạ tầng du lịch, đô thị, dịch vụ của tỉnh. Đồng thời, cũng là địa bàn tích lũy được nhiều kinh nghiệm trong quản trị điểm đến, bảo tồn di sản và phát triển du lịch bền vững.

Quá trình hơn 30 năm kể từ khi Vịnh Hạ Long được UNESCO công nhận cho thấy tỉnh Quảng Ninh đã từng bước chuyển từ tư duy “quản lý điểm di sản” sang “quản trị không gian di sản gắn với phát triển”, với các cơ chế ngày càng hoàn thiện, từ quy hoạch, đầu tư hạ tầng đến tổ chức bộ máy quản lý chuyên trách.

Trong cấu trúc phát triển đa cực của tỉnh, Hạ Long được xác định là “một tâm” theo nghĩa trung tâm đón khách, tổ chức trải nghiệm và lan tỏa giá trị, chứ không hẳn là nơi tập trung mọi hoạt động. Khi Hạ Long đóng vai trò trung tâm vận hành, dòng khách khổng lồ đến Quảng Ninh được tổ chức, phân bổ hợp lý, hiệu quả và tối ưu sang các không gian khác của tỉnh, qua đó tạo ra hiệu ứng lan tỏa lớn hơn.

- Tỉnh Quảng Ninh định hướng phát triển Hạ Long theo mô hình đô thị đa cực, mở rộng không gian đô thị - dịch vụ, giảm áp lực lên lõi di sản, theo 5 vùng (Vùng vịnh Hạ Long, Vùng phía Đông, Vùng phía Tây, Vùng vịnh Cửa Lục, Vùng đồi núi phía Bắc). Đúng như chuyên gia vừa nêu, ngoài vai trò “trung tâm” du lịch, Hạ Long còn được định hướng là không gian tổ chức và điều phối phát triển đô thị - dịch vụ. Ông nhận thấy Hạ Long đang được “nâng cấp” ở vai trò này như thế nào?

TS. Võ Trí Thành: Có thể thấy, Hạ Long đang mở rộng không gian phát triển đô thị - dịch vụ để nâng cấp chức năng “điều phối”. Việc triển khai các dự án quy mô lớn trong giai đoạn 2025, như Khu đô thị phức hợp Hạ Long Xanh 4.100ha của chủ đầu tư Vinhomes, tổng vốn đầu tư gần 457.000 tỷ đồng, cùng với hệ thống công viên công cộng, hạ tầng kết nối và các khu dịch vụ mới, sẽ giúp Hạ Long có thêm dư địa tiếp nhận dân cư, mở rộng dịch vụ và các hoạt động kinh tế, đồng thời giảm tải áp lực cho khu vực di sản lõi, tạo điều kiện nâng cấp chất lượng trải nghiệm du lịch.

Song song với đó, việc thành lập Ban Quản lý Di sản thế giới Vịnh Hạ Long - Yên Tử vào cuối năm 2025 đánh dấu một bước chuyển quan trọng về thể chế quản lý, hướng tới mô hình một đầu mối đủ mạnh để vừa bảo tồn, vừa phát huy giá trị di sản trong mối liên kết với không gian văn hóa - tâm linh Yên Tử. Các đề xuất về việc xây dựng hành lang quản lý đặc thù cho quần thể Vịnh Hạ Long - Yên Tử cũng cho thấy vai trò trung tâm của Hạ Long đã vượt ra khỏi phạm vi một điểm du lịch, trở thành trục không gian di sản - văn hóa cần được điều phối bằng tư duy thể chế hiện đại.

Từ góc độ phát triển du lịch, khi Hạ Long làm tốt chức năng tổ chức và điều phối, du lịch không còn phát triển manh mún theo từng điểm, mà hình thành các chuỗi trải nghiệm, tuyến hành trình liên kết giữa di sản - đô thị - biển đảo - văn hóa - cửa khẩu. Chính nền tảng này tạo điều kiện để du lịch Quảng Ninh phát triển theo chiều sâu, gắn chặt hơn với các mục tiêu phát triển kinh tế - xã hội, đồng thời nâng cao năng lực cạnh tranh của tỉnh trong giai đoạn tới.

- Men theo cấu trúc vịnh nối vịnh, từ Vịnh Hạ Long đến Vịnh Bái Tử Long, từ trung tâm Hạ Long hướng về tuyến hành lang phía Đông, Quảng Ninh tập trung phát triển Vân Đồn - Cô Tô và Móng Cái theo định hướng du lịch biển - đảo cao cấp gắn với công nghiệp giải trí tiên tiến, công nghiệp xanh, sạch, công nghệ cao, kinh tế biên mậu… Trước hết, về Vân Đồn - Cô Tô, chuyên gia nhận định thế nào về vị trí chiến lược của khu vực này?

TS. Võ Trí Thành: Quần thể Vân Đồn - Cô Tô có thể xem là cực phát triển mang tính bổ sung chiến lược cho Hạ Long trong cấu trúc du lịch của Quảng Ninh. Nếu Hạ Long giữ vai trò trung tâm điều phối, đô thị di sản và dịch vụ tổng hợp, thì Vân Đồn - Cô Tô được định vị là không gian biển đảo - sinh thái - nghỉ dưỡng, phát triển du lịch theo chiều sâu về trải nghiệm và chất lượng đẳng cấp.

Đây là khu vực sở hữu hệ sinh thái biển đảo hiếm có ở miền Bắc, với cảnh quan còn tương đối nguyên sơ và đa dạng sinh học cao. Cô Tô nổi danh với du lịch biển đảo gắn với bảo tồn thiên nhiên và văn hoá cộng đồng. Trong khi đó, Vân Đồn có lợi thế kết hợp giữa biển đảo, sinh thái và không gian phát triển quy mô lớn, phù hợp với các sản phẩm nghỉ dưỡng cao cấp và lưu trú dài ngày.

Hạ tầng kết nối được đầu tư đồng bộ, từ cao tốc Hạ Long - Vân Đồn - Móng Cái, Cảng tàu khách quốc tế Ao Tiên, sân bay quốc tế Vân Đồn…, tạo điều kiện để khu vực này nâng cấp vai trò trong tổng thể chung của tỉnh Quảng Ninh. Ưu thế của Vân Đồn - Cô Tô là nhóm khách có nhu cầu nghỉ dưỡng, trải nghiệm thiên nhiên và du lịch sinh thái chất lượng cao.

Từ góc độ thị trường, cực biển đảo - sinh thái Vân Đồn - Cô Tô giúp Quảng Ninh cân bằng lại cơ cấu sản phẩm du lịch, giúp giảm tải cho Hạ Long và mở rộng không gian tăng trưởng của toàn tỉnh ra phía biển. Đây cũng là hướng đi phù hợp với xu thế du lịch bền vững và du lịch xanh đang ngày càng được ưa chuộng trên thế giới.

- Như chuyên gia vừa đề cập, Vân Đồn - Cô Tô đóng vai trò là cực biển đảo - sinh thái bổ sung chiến lược cho Hạ Long. Trong không gian đó, Vân Đồn dường như đang được đặt vào vai trò “hạt nhân” với nhiều cơ chế chính sách, quy hoạch các dự án đô thị và hạ tầng then chốt. Vậy theo ông, điều gì đang làm nên vị thế đặc biệt của Vân Đồn, và khu vực này đang được kỳ vọng tạo ra những đột phá gì cho du lịch Quảng Ninh trong giai đoạn tới?

TS. Võ Trí Thành: Có thể nói, Vân Đồn đang được đặt vào vai trò hạt nhân phát triển mang tính dẫn dắt trong chiến lược mở rộng không gian tăng trưởng của Quảng Ninh ra biển. Điểm khác biệt căn bản của Vân Đồn nằm ở việc hội tụ đồng thời ba yếu tố mà rất ít địa phương có được: Không gian biển đảo rộng lớn, dư địa phát triển còn lớn và tư duy tổ chức phát triển theo mô hình đặc khu, khu kinh tế tổng hợp.

Về điều kiện tự nhiên, Vân Đồn sở hữu quần thể hàng trăm đảo lớn nhỏ, gắn với Vịnh Bái Tử Long, một không gian cảnh quan, sinh thái có giá trị cao nhưng mức độ khai thác còn tương đối thấp so với Vịnh Hạ Long. Đây là nền tảng quan trọng để phát triển các sản phẩm nghỉ dưỡng biển đảo, du lịch sinh thái đòi hỏi cao về chất lượng không gian, môi trường và trải nghiệm, phù hợp với xu hướng dịch chuyển của ngành du lịch hiện nay.

Quan trọng hơn, Vân Đồn được đặt trong một tư duy phát triển khác biệt. Việc định hướng Vân Đồn trở thành đặc khu kinh tế cho thấy, ngoài điểm đến du lịch, đây còn là không gian “thử nghiệm” các mô hình phát triển mới, thu hút đầu tư quy mô lớn, dịch vụ chất lượng cao, cơ chế quản lý linh hoạt hơn. Thực tế, Vân Đồn đã và đang thu hút nhiều dự án du lịch - dịch vụ - nghỉ dưỡng có quy mô và tiêu chuẩn vượt trội so với mặt bằng chung của miền Bắc.

Hạ tầng kết nối chiến lược đã đưa Vân Đồn từ vị thế “xa trung tâm” trở thành điểm đến có khả năng tiếp cận thuận lợi hàng đầu trong không gian biển đảo phía Bắc. Đây là điều kiện then chốt để thu hút dòng khách chi tiêu cao và các nhà đầu tư chiến lược trong lĩnh vực du lịch và dịch vụ cao cấp. 

Ở góc độ phát triển du lịch toàn tỉnh, Vân Đồn được kỳ vọng sẽ tạo ra làn sóng sản phẩm mới cho Quảng Ninh. Vân Đồn không cạnh tranh với Hạ Long về số lượng khách mà sẽ tập trung vào chất lượng trải nghiệm khác biệt, độc đáo hơn. Chỉ cần một phần nhỏ trong tổng dòng khách hơn 20 triệu lượt mỗi năm của toàn tỉnh dịch chuyển sang Vân Đồn, giá trị kinh tế tạo ra đã rất đáng kể.

Như vậy, Vân Đồn đang được nhìn nhận không phải là một điểm đến riêng lẻ, mà là mũi đột phá chiến lược trong cấu trúc phát triển đa cực của Quảng Ninh; vừa chia sẻ áp lực với Hạ Long, vừa mở ra dư địa tăng trưởng mới cho du lịch Quảng Ninh.

- Vân Đồn đang được đầu tư mạnh về hạ tầng và xuất hiện các dự án lớn, như hệ thống cầu kết nối các đảo, các tổ hợp du lịch - nghỉ dưỡng - giải trí quy mô lớn và thí điểm cơ chế đặc thù. Những yếu tố này sẽ định hình “chân dung” Vân Đồn ra sao trong bức tranh phát triển dài hạn của Quảng Ninh, thưa chuyên gia?

TS. Võ Trí Thành: Những gì đang diễn ra tại Vân Đồn cho thấy Quảng Ninh đang thiết kế một không gian du lịch - dịch vụ hoàn toàn mới, với cấu trúc sản phẩm, hạ tầng và thể chế khác biệt so với mô hình truyền thống.

Trước hết là hạ tầng kết nối. Các dự án cầu vượt biển, cầu nối đảo và giao thông ven biển vừa rút ngắn thời gian di chuyển, vừa thay đổi cách tiếp cận không gian biển đảo, như tuyến đường ven biển Cái Rồng kết nối các khu nghỉ dưỡng ven biển, mở rộng đường 334 đến sân golf Ao Tiên… Khi các đảo được kết nối thành mạng lưới, du lịch có điều kiện phát triển theo chuỗi trải nghiệm liên hoàn: Nghỉ dưỡng - sinh thái - giải trí - khám phá biển đảo. Đây là điều kiện nền tảng để hình thành các sản phẩm du lịch dài ngày, chi tiêu cao, phù hợp với phân khúc khách quốc tế và khách cao cấp.

Về sản phẩm du lịch, Vân Đồn đang được kỳ vọng đi đầu ở những loại hình mà Hạ Long chưa có không gian phát triển tương xứng, như du lịch nghỉ dưỡng - giải trí tổng hợp, casino, đô thị du lịch ven biển. Nếu được quản trị tốt, các tổ hợp này sẽ đóng vai trò hạt nhân kích hoạt hệ sinh thái dịch vụ đi kèm, qua đó nâng mạnh giá trị chi tiêu trên mỗi lượt khách. Việc các nhà đầu tư lớn và thương hiệu quốc tế hiện diện cũng cho thấy Vân Đồn đang hướng tới phân khúc trung - cao cấp, chứ không phát triển đại trà.

Năm 2025, Sun Group đã khởi công Tổ hợp du lịch, nghỉ dưỡng và giải trí có casino tại Vân Đồn với tổng mức đầu tư trên 2 tỷ USD. CEO Group cũng tiếp tục đầu tư và mở rộng hệ sinh thái du lịch - nghỉ dưỡng tại Vân Đồn, tiêu biểu là Sonasea Vân Đồn Harbor City - tổ hợp nghỉ dưỡng - du lịch - dịch vụ ven biển được phát triển theo mô hình đô thị du lịch - nghỉ dưỡng cao cấp. Tổ hợp du lịch, nghỉ dưỡng và giải trí cao cấp Crystal Holidays Harbour Vân Đồn gắn với Cảng Ao Tiên do Everland Group phát triển cũng đang triển khai giai đoạn hai.

Quan trọng hơn, định hướng xây dựng cơ chế đặc thù, thí điểm những chính sách linh hoạt hơn về đầu tư, đất đai, dịch vụ và quản lý du lịch cho thấy Quảng Ninh xác định Vân Đồn là không gian thử nghiệm cho mô hình phát triển mới mà tôi đề cập ở trên. Đây là điểm rất đáng ghi nhận, bởi du lịch chất lượng cao và du lịch giải trí tổng hợp đòi hỏi môi trường chính sách ổn định, minh bạch và có tầm nhìn dài hạn.

Mặt khác, biển đảo là lợi thế, nhưng cũng là tài nguyên hữu hạn. Nếu chỉ chạy theo quy mô đầu tư hoặc tốc độ tăng trưởng ngắn hạn, rất dễ rơi vào vòng xoáy quá tải và xung đột môi trường. Nếu giữ được kỷ luật quy hoạch, kiểm soát sức tải, ưu tiên các dự án có chất lượng cao và gắn trách nhiệm bảo vệ môi trường, Vân Đồn hoàn toàn có thể trở thành một hình mẫu phát triển du lịch biển đảo bền vững ở Việt Nam.

Đặt trong tổng thể của tỉnh Quảng Ninh, Vân Đồn sẽ phát huy hiệu quả cao nhất khi được kết nối chặt chẽ với Hạ Long - trung tâm điều phối, và Móng Cái - cửa ngõ biên mậu. Khi đó, các sản phẩm mới ở Vân Đồn sẽ không cạnh tranh trực tiếp, mà bổ sung, nâng tầm chuỗi trải nghiệm chung, giúp du lịch Quảng Ninh mở rộng cả về không gian, chất lượng lẫn giá trị gia tăng trong dài hạn.

- Nhìn vào cách Quảng Ninh tổ chức không gian phát triển hiện nay, có thể thấy Móng Cái không còn được nhìn nhận đơn thuần là cửa ngõ biên mậu, mà đang được xác định là một mũi phát triển đột phá. Theo ông, việc tổ chức lại Móng Cái như một đầu mối kết nối xuyên quốc gia có ý nghĩa như thế nào đối với mô hình phát triển đa cực của Quảng Ninh?

TS. Võ Trí Thành: Móng Cái là cực phát triển đặc thù trong không gian phía Đông của Quảng Ninh, có sức sống của đô thị biên mậu, các hoạt động mua sắm, dịch vụ và dòng du khách qua lại thường xuyên với thị trường Trung Quốc và khu vực Đông Bắc Á.

Những năm gần đây, lãnh đạo tỉnh Quảng Ninh đã chủ động tổ chức lại vai trò của Móng Cái trong tổng thể phát triển, thông qua việc đầu tư có trọng tâm vào hạ tầng kết nối và thể chế kinh tế cửa khẩu. Tuyến cao tốc Vân Đồn - Móng Cái hoàn thiện đã tạo ra bước ngoặt lớn, đưa Móng Cái trở thành đầu mối kết nối liên quốc gia, kéo theo sự chuyển động của cả chuỗi không gian phía Đông gồm Tiên Yên, Bình Liêu, Đầm Hà, Hải Hà và Khu kinh tế ven biển. Trên nền tảng đó, Quảng Ninh đã hình thành được trục phát triển liên hoàn cửa khẩu - cảng biển - logistics - đô thị dịch vụ.

Song song, Quảng Ninh cũng đang thúc đẩy các dự án hạ tầng chiến lược như tuyến đường sắt Hải Phòng - Hạ Long - Móng Cái, cảng Vạn Ninh, cửa khẩu thông minh Bắc Luân II, khu hợp tác kinh tế qua biên giới Móng Cái - Đông Hưng và hệ thống logistics quy mô khoảng 1.300ha phục vụ thương mại biên giới. Những dự án này cho thấy Móng Cái đang được chuẩn bị để trở thành cực giao thương - logistics - dịch vụ hiện đại, chứ không chỉ dựa vào hoạt động biên mậu truyền thống.

Từ góc độ tổ chức không gian phát triển, Quảng Ninh cũng đang kiện toàn đồng bộ từ hạ tầng đô thị, hạ tầng xã hội đến môi trường đầu tư tại Móng Cái, rộng cửa đón dòng vốn mới trong chu kỳ phát triển tiếp theo. Hạ tầng đi trước một bước đã tạo mặt bằng thuận lợi cho bất động sản đô thị, thương mại - dịch vụ, logistics và các ngành kinh tế phụ trợ, giúp Móng Cái sẵn sàng cho giai đoạn phát triển mạnh mẽ hơn, cả về quy mô lẫn chất lượng. Nhiều dự án được triển khai góp phần tạo lực phát triển cho khu vực, tiêu biểu có thể kể đến Vinhomes Golden Avenue - khu đô thị giao thương - du lịch quốc tế quy mô 116ha.

Với nền tảng là các dự án được đầu tư bài bản, Móng Cái mở rộng dư địa phát triển du lịch mua sắm, ẩm thực, trải nghiệm đô thị biên giới và các tour ngắn ngày gắn với giao lưu văn hóa - thương mại. Khi đặt trong tổng thể không gian phát triển của tỉnh, Móng Cái không còn là “điểm cuối” của tuyến du lịch, mà trở thành cực mở, tiếp nối với thị trường khu vực và quốc tế.

Có thể nói, trong mô hình phát triển đa cực của Quảng Ninh, Móng Cái đang được tổ chức như một cực tăng trưởng mở và linh hoạt, giúp bức tranh phát triển của Quảng Ninh mở rộng cả về không gian lẫn cấu trúc động lực phát triển.

- Nếu Vân Đồn - Cô Tô - Móng Cái là mũi nhọn hướng biển và giao thương quốc tế, thì tuyến hành lang phía Tây được Quảng Ninh quy hoạch phát triển chuỗi đô thị - công nghiệp xanh, công nghiệp sạch, công nghệ cao và du lịch văn hóa, lịch sử, tâm linh. Trong đó, Khu kinh tế ven biển Quảng Yên là hạt nhân. Theo đánh giá của chuyên gia, việc mở rộng cực tăng trưởng theo hướng này có vai trò như thế nào trong cân bằng cán cân phát triển, nâng cao chất lượng nền kinh tế và giảm sự phụ thuộc vào các động lực truyền thống?

TS. Võ Trí Thành: Trong tổng thể, hành lang phía Tây là không gian hiếm hoi hội tụ đồng thời ba trụ cột công nghiệp - đô thị - du lịch văn hóa, tâm linh. Động lực tăng trưởng của trục này không chỉ phụ thuộc vào du lịch, mà được “nuôi dưỡng” bởi nội lực công nghiệp, dịch vụ và quá trình đô thị hóa tương đối đồng bộ. Trong đó, Quảng Yên được tổ chức như một không gian sản xuất - dịch vụ - đô thị tích hợp, gắn với hệ thống cảng biển, logistics và các khu công nghiệp thế hệ mới. Đây là nền tảng quan trọng để thu hút dòng vốn đầu tư chất lượng cao, tạo việc làm bền vững, đồng thời hỗ trợ cho các cực phát triển khác của tỉnh.

Quan trọng hơn, sự chuyển mình của hành lang phía Tây góp phần quan trọng hiện thực hóa mục tiêu chuyển dịch mô hình tăng trưởng từ “nâu” sang “xanh” của Quảng Ninh. Công nghiệp là bệ đỡ cho tăng trưởng, nhưng được định hướng theo hướng xanh, sạch, công nghệ cao và đặt trong mối quan hệ hài hòa với đô thị, môi trường và đời sống xã hội.

Dưới góc độ du lịch, chiều sâu của tuyến phía Tây chính là Yên Tử, trung tâm du lịch văn hóa - tâm linh tiêu biểu của tỉnh và cả vùng Đông Bắc Việt Nam. Yên Tử thuộc Quần thể Di tích và Danh thắng Yên Tử - Vĩnh Nghiêm - Côn Sơn, Kiếp Bạc, đã được UNESCO công nhận là Di sản văn hóa thế giới hồi tháng 7/2025. 

Việc được ghi danh ở cấp độ di sản toàn cầu đã đặt Yên Tử vào một không gian phát triển liên vùng, gắn kết Quảng Ninh với Bắc Giang và Hải Dương trong một chỉnh thể văn hóa - tâm linh thống nhất. Các mùa lễ hội lớn tại Yên Tử hằng năm thu hút lượng khách lớn, đóng góp lớn vào tổng lượng khách của tỉnh, đồng thời giúp kéo dài mùa du lịch từ hè sang thu đông, thực hiện được phương châm “du lịch bốn mùa” tỉnh đặt ra.

Về dài hạn, tôi cho rằng trục phát triển phía Tây còn đóng vai trò trụ cột quan trọng trong cấu trúc phát triển của Quảng Ninh. Sự vận hành hiệu quả của hành lang này sẽ giúp nền kinh tế đi vào chiều sâu, tăng độ bền và khả năng thích ứng trước những biến động bên ngoài, đồng thời tạo dư địa để Quảng Ninh theo đuổi các mục tiêu phát triển xanh, bền vững và chất lượng cao trong giai đoạn tới.

Thực tế, bức tranh tăng trưởng của Quảng Ninh năm 2025 cho thấy cấu trúc phát triển khá cân bằng. Theo tôi được biết, khu vực dịch vụ và thuế sản phẩm chiếm hơn 49%, khẳng định vai trò dẫn dắt của ngành du lịch - dịch vụ. Công nghiệp và xây dựng vẫn đóng góp trên 46,18%, củng cố cho định hướng phát triển đa tuyến, đồng thời nâng cấp lên chuỗi giá trị cao hơn nhờ ứng dụng khoa học - công nghệ, chuyển đổi số, chuyển đổi xanh, kinh tế tuần hoàn...

- Trong tổ chức phát triển tuyến hành lang phía Tây, Quảng Ninh đã chủ động lựa chọn và dẫn dắt dòng vốn FDI chất lượng cao, dòng vốn gắn với tri thức, sáng tạo, quản trị tinh tế và trách nhiệm xã hội cao. Theo chuyên gia, cách tiếp cận này có ý nghĩa như thế nào trong định hướng phát triển công nghiệp xanh, công nghệ cao và kinh tế di sản?

TS. Võ Trí Thành: Nếu nhìn tuyến hành lang phía Tây chỉ dưới góc độ mở rộng không gian công nghiệp hay đô thị, thì chưa phản ánh đầy đủ tư duy phát triển mà Quảng Ninh đang theo đuổi. Điểm đáng chú ý hơn cả là cách mà tỉnh chủ động thiết kế bộ khung chuẩn mực để dẫn dắt và sàng lọc dòng vốn đầu tư, thay vì thu hút vốn bằng mọi giá.

Trong cấu trúc đó, không gian di sản Yên Tử giữ vai trò đặc biệt, là không gian tâm linh được neo giữ bởi những giá trị tinh thần sâu sắc, đề cao sự hài hòa giữa con người - thiên nhiên - văn hóa. Do đó, những mô hình tìm kiếm lợi nhuận ngắn hạn, có nguy cơ phá vỡ cảnh quan, xâm lấn di sản sẽ không có đất diễn.

Các dự án xoay quanh Yên Tử, dù là du lịch, dịch vụ, nghỉ dưỡng, giáo dục - đào tạo hay đô thị, đều phải tuân thủ những nguyên tắc phát triển chặt chẽ: Tôn trọng cảnh quan, tiết chế mật độ xây dựng, ưu tiên trải nghiệm chiều sâu. Về bản chất, đây chính là loại dòng vốn mà các mô hình kinh tế di sản thành công trên thế giới luôn hướng tới.

TS. Võ Trí Thành

Thay vào đó, dòng vốn chảy vào khu vực ngày càng mang tính dài hạn hơn, gắn với tri thức, sáng tạo và trách nhiệm xã hội cao. Các dự án xoay quanh Yên Tử, dù là du lịch, dịch vụ, nghỉ dưỡng, giáo dục - đào tạo hay đô thị, đều phải tuân thủ những nguyên tắc phát triển chặt chẽ: Tôn trọng cảnh quan, tiết chế mật độ xây dựng, ưu tiên trải nghiệm chiều sâu. Về bản chất, đây chính là loại dòng vốn mà các mô hình kinh tế di sản thành công trên thế giới luôn hướng tới.

Song song, Khu kinh tế ven biển Quảng Yên tập trung mở rộng dòng vốn FDI chất lượng cao, góp phần thúc đẩy tái cơ cấu kinh tế theo hướng hiện đại, phát triển các ngành công nghiệp xanh, sạch, công nghệ cao, công nghệ thông minh, thân thiện với môi trường.

Thông qua đó, giá trị gia tăng và năng suất lao động được gia tăng, đồng thời giảm thiểu áp lực lên môi trường và tài nguyên. Quan trọng hơn, vốn FDI chất lượng cao đóng vai trò “chất xúc tác” thúc đẩy đổi mới công nghệ, nâng cấp quản trị và hình thành các chuỗi sản xuất hiện đại, qua đó tạo nền tảng cho mô hình tăng trưởng bền vững, phù hợp với định hướng phát triển dài hạn của Quảng Ninh trong giai đoạn mới.

Về hạ tầng, hệ thống giao thông, cảng biển và logistics được đầu tư đồng bộ đã giúp Quảng Yên chuyển từ một không gian sản xuất đơn lẻ sang một cực phát triển có khả năng lan tỏa giá trị. Dòng vốn FDI nhờ đó trở thành động lực nâng cấp cấu trúc kinh tế và năng lực cạnh tranh của toàn tuyến hành lang phía Tây.

Có thể nói, điểm đặc biệt trong cách dẫn dắt dòng vốn của Quảng Ninh là việc đặt phát triển công nghiệp trong mối quan hệ hài hòa với không gian di sản. Dòng vốn chất lượng cao này tạo ra hiệu ứng lan tỏa tích cực, thúc đẩy sự chuyển dịch của các ngành phụ trợ, nâng cao chất lượng lao động và tái cấu trúc nền kinh tế theo hướng bền vững hơn. Với một địa phương có tỷ trọng công nghiệp và du lịch lớn như Quảng Ninh, đây là nền tảng quan trọng để bảo đảm tăng trưởng không chỉ nhanh, mà còn ổn định và có chiều sâu.

Quan trọng hơn, các ngành phụ trợ dịch chuyển từ dịch vụ du lịch đơn thuần sang trải nghiệm văn hóa, thiền định, giáo dục tinh thần; từ lao động giản đơn sang lao động có kỹ năng, hiểu biết văn hóa và khả năng thích ứng cao. Điều này tạo ra hiệu ứng lan tỏa tích cực, giúp mỗi đồng vốn đầu tư không chỉ sinh lợi cho doanh nghiệp, mà còn góp phần nâng cấp cấu trúc kinh tế và chất lượng nguồn nhân lực tại chỗ.

Tựu trung, tuyến hành lang phía Tây của Quảng Ninh đang vận hành như một không gian “tự sàng lọc” dòng vốn, nơi di sản, thể chế và hạ tầng cùng phối hợp để bảo đảm rằng tăng trưởng kinh tế đi đôi với bảo tồn giá trị, phát triển xanh và bền vững trong dài hạn.

- Bên cạnh đó, chắc hẳn tỉnh Quảng Ninh cũng đã nhìn ra những “khoảng trống” chưa được khai thác trong lĩnh vực du lịch cộng đồng, thưa chuyên gia?

TS. Võ Trí Thành: Quảng Ninh là một trong số ít địa phương hội tụ đầy đủ các không gian để phát triển du lịch cộng đồng đa dạng: Từ làng bản vùng cao Bình Liêu, Hải Sơn, Ba Chẽ; các không gian văn hóa ven biển, làng chài; đến các cộng đồng dân tộc ở Vân Đồn, Cô Tô. Tỉnh có 19 di sản văn hóa phi vật thể quốc gia, gắn liền với đời sống văn hóa của cộng đồng các dân tộc Kinh, Tày, Dao, Sán Chay, Sán Dìu, Sán Chỉ…

Những năm qua, tỉnh đã chủ động đặt mục tiêu và thực hiện phát triển du lịch cộng đồng dựa trên các giá trị văn hóa, tạo sinh kế bền vững cho người dân. Trong đó, người dân trở thành chủ thể sáng tạo, “người kể chuyện” về văn hóa của chính mình. Khi văn hóa mang lại thu nhập, họ sẽ có động lực gìn giữ di sản một cách tự nhiên và bền vững nhất. Các mô hình làng văn hóa - du lịch dân tộc, homestay gắn với kiến trúc truyền thống, trải nghiệm lễ hội, ẩm thực, nghề thủ công… đang cho thấy hướng đi đúng.

Ví dụ, tại khu vực miền núi biên giới, xã Bình Liêu mới sau sáp nhập đã hình thành một không gian văn hóa - du lịch liên hoàn, kết nối hài hòa giữa trung tâm dịch vụ, sinh hoạt đô thị của thị trấn Bình Liêu cũ; vùng di sản văn hóa Tày, Dao tại Vô Ngại; và cảnh quan sinh thái đặc sắc gắn với đời sống, tập quán của cộng đồng người Sán Chỉ ở Húc Động.

Lợi thế của Bình Liêu nằm ở chỗ nhiều lớp văn hóa dân tộc cùng hội tụ trong một không gian hành chính thống nhất, tạo điều kiện hiếm có để tổ chức các sản phẩm du lịch cộng đồng đa tầng, giàu bản sắc. Nếu được khai thác đúng hướng, sẽ vừa tạo sinh kế bền vững, vừa hình thành một bản sắc du lịch khác biệt cho Bình Liêu trong bức tranh phát triển chung của Quảng Ninh.

Một điều Quảng Ninh cũng đang làm tốt là kiên trì xây dựng nền tảng chính quyền kiến tạo - doanh nghiệp dẫn dắt - cộng đồng chủ động, thông qua việc tạo điều kiện để doanh nghiệp tư nhân tham gia và hướng dẫn người dân làm du lịch cộng đồng. Qua đó, du lịch cộng đồng không chỉ giúp người dân sống được bằng văn hóa, mà còn trở thành một cực tăng trưởng bền vững, góp phần hoàn thiện mô hình phát triển đa cực và nâng cao giá trị du lịch Quảng Ninh.

- Thưa chuyên gia, phát triển du lịch ngày càng gắn chặt với không gian đô thị, thị trường bất động sản và chất lượng sống. Quảng Ninh nên tiếp tục phát triển mối quan hệ này như thế nào trong giai đoạn tới?

TS. Võ Trí Thành: Ngành du lịch sẽ phát triển bền vững hơn khi gắn bó với đời sống của người dân, với chất lượng đô thị, việc làm và cơ hội phát triển cho con người. Với Quảng Ninh, mục tiêu là từng bước chuyển dịch từ điểm đến hấp dẫn sang một không gian đáng sống, thu hút được lao động về ở và làm việc lâu dài.

Quảng Ninh có nhiều lợi thế để làm điều đó: Môi trường sống tốt, nền kinh tế tương đối đa dạng, không phụ thuộc hoàn toàn vào du lịch; hạ tầng được đầu tư đồng bộ; năng lực quản trị địa phương được đánh giá cao. Nhưng nếu việc phát triển bất động sản vẫn tập trung vào các khu nghỉ dưỡng hay các điểm đến ngắn ngày, thì sẽ rất khó thu hút và giữ chân lao động hay doanh nghiệp khởi nghiệp sáng tạo.

Cũng phải nhìn nhận, những gì tỉnh đang định hình cho thấy một nỗ lực hướng tới kiến tạo một không gian phát triển tổng hợp, trong đó du lịch không đứng riêng lẻ, mà trở thành một phần hữu cơ của cấu trúc kinh tế - xã hội.

Trong giai đoạn tới, Quảng Ninh cần kiên trì đi xa hơn trong việc gắn phát triển thị trường bất động sản nói chung, bất động sản du lịch nói riêng với không gian đô thị và con người. Khi người ta không chỉ đến để tham quan, mà còn có thể sống, làm việc, khởi nghiệp và gắn bó lâu dài, mới trở thành động lực bền vững cho phát triển kinh tế - xã hội.

- Xin cảm ơn TS. Võ Trí Thành với những phân tích sâu sắc về mô hình phát triển đa cực của Quảng Ninh. Những chia sẻ của ông không chỉ giúp làm rõ con đường chiến lược mà Quảng Ninh đã kiên định lựa chọn, mà còn gợi mở nhiều vấn đề có giá trị tham chiếu cho các địa phương đang tìm kiếm hướng đi phát triển xanh, bền vững và có chiều sâu.

Từ “khung xương” phát triển đa cực được thiết kế bài bản, vai trò của từng cực tăng trưởng được xác định và phát huy, cho thấy một cách tiếp cận căn cơ, bài bản của tỉnh Quảng Ninh. Đó là kiên trì tích lũy nội lực, nâng cấp cấu trúc kinh tế và gìn giữ các giá trị nền tảng. Tin tưởng rằng với những gì đã, đang và sẽ làm được, Quảng Ninh tiếp tục khẳng định vị thế điểm đến đẳng cấp, xanh và bền vững, đóng góp tích cực vào mục tiêu phát triển nhanh và bền vững của đất nước trong kỷ nguyên mới./.

(1) https://www.vietnamplus.vn/tong-bi-thu-to-lam-quang-ninh-tung-buoc-tro-thanh-hinh-mau-phat-trien-xanh-post1090857.vnp