Từ 31/8, nhiều quy định mới về xử phạt vi phạm đất đai chính thức có hiệu lực

Chính phủ vừa ban hành Nghị định số 281/2026/NĐ-CP sửa đổi, bổ sung một số quy định của Nghị định 123/2024/NĐ-CP về xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực đất đai. Nghị định mới sẽ có hiệu lực từ ngày 31/8/2026, bổ sung nhiều quy định liên quan đến nguyên tắc xử phạt, biện pháp khắc phục hậu quả, cách xác định số lợi bất hợp pháp và mở rộng thẩm quyền xử phạt của cơ quan chức năng.

Bổ sung nguyên tắc xác định hành vi vi phạm

Một trong những nội dung mới của Nghị định 281 là bổ sung quy định về nguyên tắc áp dụng xử phạt đối với một số trường hợp đặc thù.

Theo đó, đối với đơn vị hành chính đặc khu, mức xử phạt sẽ được áp dụng tương ứng với mô hình chính quyền địa phương mà đơn vị đó thực hiện. Nếu đặc khu thực hiện nhiệm vụ, quyền hạn như cấp phường thì áp dụng mức xử phạt của phường; nếu thực hiện chức năng tương ứng cấp xã thì áp dụng theo mức xử phạt của xã.

Bên cạnh đó, trường hợp vợ và chồng cùng đứng tên quyền sử dụng đất sẽ được xác định là một cá nhân khi xử phạt vi phạm hành chính, thay vì tính là hai chủ thể riêng biệt.

Bổ sung nhiều biện pháp khắc phục hậu quả

Ngoài các chế tài xử phạt, nghị định mới cũng mở rộng các biện pháp buộc người vi phạm phải thực hiện nhằm khôi phục trật tự quản lý đất đai.

Cụ thể, cơ quan có thẩm quyền có thể yêu cầu người vi phạm khôi phục lại hiện trạng ban đầu của đất trước khi xảy ra vi phạm, khôi phục mốc địa giới hành chính nếu bị xâm phạm, thực hiện lại các thủ tục hành chính về đất đai theo đúng quy định và nộp lại các loại giấy tờ đã bị tẩy xóa, sửa chữa, làm sai lệch nội dung hoặc giấy tờ giả đã sử dụng.

Làm rõ cách xác định số lợi bất hợp pháp

Nghị định 281 cũng sửa đổi quy định về cách xác định số lợi bất hợp pháp phát sinh từ hành vi vi phạm đất đai. Theo đó, đây là khoản lợi ích được quy đổi thành tiền mà tổ chức, cá nhân có được từ việc sử dụng đất trái quy định và phải nộp vào ngân sách nhà nước.

Trường hợp nhiều tổ chức hoặc cá nhân cùng thực hiện hành vi vi phạm trên một thửa đất, khoản lợi bất hợp pháp phải nộp sẽ được chia đều cho các bên vi phạm.

Đáng chú ý, nếu người vi phạm đã nộp một số khoản liên quan vào ngân sách nhà nước từ việc sử dụng đất vi phạm thì khoản tiền này sẽ được khấu trừ khi xác định số lợi bất hợp pháp phải nộp.

Điều chỉnh quy định xử phạt đối với hành vi không đăng ký biến động đất đai

Nghị định mới tiếp tục duy trì mức xử phạt từ 2-3 triệu đồng đối với cá nhân không thực hiện đăng ký biến động đất đai trong các trường hợp được quy định tại các điểm a, b, i, k, l, m và q khoản 1 Điều 133 Luật Đất đai 2024.

Tuy nhiên, văn bản lần này bổ sung trường hợp không bị xử phạt, đó là người nhận quyền sử dụng đất để thực hiện dự án đầu tư thông qua thỏa thuận nhận quyền sử dụng đất theo quy định tại Điều 127 Luật Đất đai. Đây là điểm mới đáng chú ý nhằm bảo đảm sự thống nhất giữa các quy định của Luật Đất đai và các văn bản hướng dẫn thi hành.

Mở rộng đáng kể thẩm quyền xử phạt

Một thay đổi quan trọng khác là việc điều chỉnh thẩm quyền xử phạt của chính quyền địa phương và các cơ quan thanh tra chuyên ngành.

Theo quy định mới, Chủ tịch UBND cấp xã được quyền phạt tiền đến 250 triệu đồng, cao hơn rất nhiều so với mức 5 triệu đồng trước đây. Đồng thời, chức danh này cũng được áp dụng một số biện pháp khắc phục hậu quả và đình chỉ hoạt động dịch vụ tư vấn trong thời hạn ba tháng theo quy định. Đối với lực lượng thanh tra chuyên ngành đất đai, thẩm quyền xử phạt cũng được mở rộng.

Cụ thể, Trưởng đoàn kiểm tra chuyên ngành do Cục trưởng Cục Quản lý đất đai, Thủ trưởng tổ chức thuộc Bộ Nông nghiệp và Môi trường hoặc Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường thành lập được quyền phạt tiền đến 400 triệu đồng, thay vì 50 triệu đồng như trước đây.

Trong khi đó, Trưởng đoàn kiểm tra do Bộ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường thành lập, Cục trưởng Cục Quản lý đất đai hoặc Thủ trưởng tổ chức thuộc Bộ được giao nhiệm vụ kiểm tra có quyền xử phạt đến 500 triệu đồng, đồng thời được áp dụng các biện pháp như tịch thu giấy tờ giả, giấy tờ bị tẩy xóa hoặc đình chỉ hoạt động dịch vụ tư vấn theo quy định.

Ngoài ra, Nghị định 281 cũng bổ sung quy định về thẩm quyền xử phạt của các chức danh thanh tra và lực lượng Công an nhân dân đối với các hành vi vi phạm liên quan đến đất quốc phòng, đất an ninh, bảo đảm thống nhất với các quy định tại Nghị định 189/2025/NĐ-CP.

Hoàn thiện cơ chế xử phạt sau khi Luật Đất đai 2024 có hiệu lực

Việc ban hành Nghị định 281/2026/NĐ-CP được xem là bước tiếp tục hoàn thiện hệ thống chế tài xử lý vi phạm hành chính trong lĩnh vực đất đai sau khi Luật Đất đai 2024 đi vào thực thi.

Những sửa đổi lần này không chỉ bổ sung căn cứ xử phạt, mở rộng thẩm quyền cho cơ quan quản lý mà còn làm rõ nhiều quy định về khắc phục hậu quả, xác định số lợi bất hợp pháp và xử lý các trường hợp phát sinh trong thực tiễn. Qua đó, tạo cơ sở pháp lý thống nhất hơn cho công tác quản lý, sử dụng đất và nâng cao hiệu quả thực thi pháp luật trong lĩnh vực đất đai.