Thích
Theo Thông tư liên tịch số 11/2025 do 11 bộ, ngành Trung ương ban hành, nhiều hành vi trong quản lý, sử dụng đất đai nếu gây lãng phí nghiêm trọng sẽ không còn chỉ bị xử phạt hành chính, mà có thể bị xem xét trách nhiệm hình sự theo quy định pháp luật.
Thông tư này xác lập rõ các nhóm hành vi được coi là gây lãng phí đất đai, làm căn cứ để các cơ quan tiến hành tố tụng áp dụng trong quá trình khởi tố, điều tra, truy tố và xét xử.
Trước hết, các hành vi liên quan đến lập, điều chỉnh và tổ chức thực hiện quy hoạch sử dụng đất, quy hoạch tài nguyên không đúng quy định, dẫn đến thất thoát, lãng phí nguồn lực đất đai, được xác định là vi phạm nghiêm trọng. Việc "vẽ" quy hoạch nhưng không khả thi, hoặc điều chỉnh tùy tiện làm mất hiệu quả sử dụng đất, đều có thể bị xem xét trách nhiệm hình sự nếu gây hậu quả lớn.
Xây nhà trên đất nông nghiệp có thể sẽ bị xử lý hình sự. Ảnh minh họa
Trong quá trình sử dụng và khai thác đất đai, các hành vi gây ô nhiễm môi trường, hủy hoại tài nguyên, làm suy giảm năng lượng và tài nguyên quốc gia cũng nằm trong nhóm rủi ro pháp lý cao. Đây là điểm nhấn cho thấy quản lý đất đai không tách rời trách nhiệm bảo vệ môi trường và phát triển bền vững.
Thông tư cũng chỉ rõ, việc giao đất, cho thuê đất, giao rừng, cho thuê rừng, thu hồi đất hoặc cho phép chuyển mục đích sử dụng đất không đúng đối tượng, không đúng thẩm quyền, hoặc không phù hợp với quy hoạch, kế hoạch đã được phê duyệt đều bị coi là hành vi gây lãng phí đất đai.
Những quyết định "lệch chuẩn" trong khâu phân bổ đất đai có thể dẫn đến hậu quả pháp lý nghiêm trọng cho cả người ra quyết định và tổ chức liên quan.
Một nhóm hành vi khác được đặc biệt lưu ý là không thực hiện đầy đủ nghĩa vụ tài chính đối với Nhà nước.
Theo đó, các trường hợp giao đất, cho thuê đất, cho phép chuyển mục đích sử dụng đất nhưng không thu đủ tiền sử dụng đất, tiền thuê đất; không tổ chức đấu giá quyền sử dụng đất, đấu thầu dự án theo quy định; hoặc chậm xác định giá đất gây thất thu ngân sách nhà nước đều thuộc diện bị xem xét trách nhiệm.
Về tiến độ và hiệu quả sử dụng, Thông tư nêu rõ các hành vi sử dụng đất không đúng mục đích; để đất bỏ hoang quá 12 tháng liên tục kể từ thời điểm nhận bàn giao đất trên thực địa; hoặc chậm đưa đất vào sử dụng quá 24 tháng so với tiến độ ghi trong dự án đầu tư đều bị xác định là lãng phí đất đai.
Ngoài ra, các hành vi cố ý kéo dài công tác giải phóng mặt bằng, chậm triển khai dự án; khởi công xây dựng khi chưa được cơ quan có thẩm quyền phê duyệt; hoặc thực hiện bồi thường, hỗ trợ, tái định cư không đúng quy định, gây lãng phí nguồn lực xã hội, cũng được liệt kê trong nhóm vi phạm nghiêm trọng.
Đáng chú ý, Thông tư còn nhấn mạnh trách nhiệm trong khâu quyết định và phê duyệt chủ trương đầu tư. Theo đó, việc chấp thuận đầu tư hoặc phê duyệt dự án nhà ở không phù hợp với quy hoạch sử dụng đất, quy hoạch xây dựng, quy hoạch đô thị - nông thôn hoặc chương trình phát triển nhà ở đã được phê duyệt cũng có thể bị xem xét xử lý hình sự nếu gây hậu quả nghiêm trọng.
Theo đánh giá của các chuyên gia bất động sản, Thông tư liên tịch số 11/2025 không chỉ đóng vai trò hướng dẫn nghiệp vụ cho các cơ quan tố tụng, mà còn tạo ra khung pháp lý ràng buộc mạnh mẽ hơn đối với chủ đầu tư, doanh nghiệp bất động sản, tổ chức được giao đất, thuê đất và cả cá nhân sử dụng đất.
Quy định này đồng thời mở đường pháp lý rõ ràng để xử lý các hành vi lãng phí theo quy định của Bộ luật Hình sự, qua đó siết chặt kỷ cương trong quản lý đất đai, hạn chế tình trạng dự án treo, đất bỏ hoang và thất thoát nguồn lực phát triển.
Việc lãng phí đất đai, nếu gây hậu quả nghiêm trọng, vì thế sẽ không còn dừng ở mức xử phạt hành chính. Thông tư 11/2025 được kỳ vọng sẽ tạo ra chuyển biến thực chất trong sử dụng đất, từng bước đưa nguồn lực đất đai trở lại đúng vai trò là nền tảng cho phát triển kinh tế - xã hội bền vững.
