Thích
Việc chuyển đất trồng lúa sang trồng cây ăn trái hoặc nuôi thủy sản để nâng cao hiệu quả sản xuất diễn ra khá phổ biến tại nhiều địa phương. Tuy nhiên, không ít trường hợp người dân chỉ quan tâm đến hiệu quả kinh tế trước mắt mà chưa thực hiện thủ tục xin phép chuyển mục đích sử dụng đất theo quy định. Đến khi Nhà nước thu hồi đất để thực hiện dự án, những vướng mắc về quyền được bồi thường đối với cây trồng, vật nuôi trên đất mới bắt đầu phát sinh.
Đây cũng là tình huống mà ông P.V.K. (TP. Cần Thơ) đang gặp phải và được chia sẻ trên báo Dân trí.
Theo Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất được cấp cuối năm 2018, ông K. được sử dụng hơn 2.435m2 đất chuyên trồng lúa nước. Tuy nhiên, do việc canh tác lúa không còn mang lại hiệu quả, khoảng 5 năm trước ông đã chuyển sang trồng cây ăn trái lâu năm kết hợp đào ao nuôi cá. Việc chuyển đổi này chưa được cơ quan có thẩm quyền cho phép theo quy định của pháp luật đất đai.
Hiện nay, thửa đất nằm trong diện dự kiến bị Nhà nước thu hồi để thực hiện dự án. Điều khiến ông K. băn khoăn là liệu toàn bộ cây ăn trái và thủy sản đang nuôi trên đất có được bồi thường hoặc hỗ trợ khi bị thu hồi hay không.
Không phải mọi tài sản trên đất đều được bồi thường
Trả lời vấn đề này, Bộ Nông nghiệp và Môi trường dẫn khoản 3 Điều 91 Luật Đất đai năm 2024, quy định về nguyên tắc bồi thường, hỗ trợ và tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất.
Theo quy định, chủ sở hữu tài sản hợp pháp bị thiệt hại do Nhà nước thu hồi đất được bồi thường theo quy định của pháp luật. Trường hợp hoạt động sản xuất, kinh doanh bị gián đoạn do thu hồi đất cũng có thể được xem xét hỗ trợ nếu đáp ứng điều kiện theo quy định.
Người dân tự ý chuyển đổi mục đích sử dụng đất khi chưa được phép khi Nhà nước thu hồi đất sẽ không được đền bù theo quy định. Ảnh minh họa
Tuy nhiên, việc được bồi thường chỉ đặt ra đối với những tài sản được tạo lập hợp pháp.
Điều 105 Luật Đất đai năm 2024 quy định rõ một trong những trường hợp không được bồi thường là tài sản gắn liền với đất được tạo lập trái quy định của pháp luật hoặc được hình thành sau khi có thông báo thu hồi đất của cơ quan nhà nước có thẩm quyền.
Nói cách khác, việc có cây trồng hoặc vật nuôi trên đất không đồng nghĩa những tài sản này đương nhiên thuộc diện được bồi thường khi Nhà nước thu hồi đất.
Chuyển đất lúa sang trồng cây, nuôi cá phải được cơ quan có thẩm quyền cho phép
Trong trường hợp trên cần tách bạch giữa quyền được bồi thường về đất và quyền được bồi thường đối với tài sản trên đất.
Việc tự chuyển đất chuyên trồng lúa sang trồng cây lâu năm hoặc đào ao nuôi thủy sản khi chưa được cơ quan nhà nước có thẩm quyền chấp thuận là hành vi sử dụng đất không đúng mục đích.
Quy định này được nêu tại khoản 1 Điều 121 Luật Đất đai năm 2024, theo đó việc chuyển đất trồng lúa sang loại đất khác trong cùng nhóm đất nông nghiệp vẫn thuộc trường hợp phải được cơ quan có thẩm quyền cho phép.
Do chưa hoàn tất thủ tục chuyển mục đích sử dụng đất, việc hình thành vườn cây và ao nuôi cá trên diện tích đất lúa có thể được xem là tài sản được tạo lập trên đất sử dụng không đúng mục đích.
Không chỉ ảnh hưởng đến chính sách bồi thường, hành vi này còn có thể bị xử phạt vi phạm hành chính.
Theo Điều 8 Nghị định 123/2024/NĐ-CP, người sử dụng đất tự ý chuyển đất trồng lúa sang trồng cây lâu năm hoặc nuôi trồng thủy sản mà không được phép có thể bị xử phạt với mức tiền lên tới 30 triệu đồng, tùy thuộc diện tích và mức độ vi phạm.
Từ các quy định trên, luật sư Trịnh Văn Dũng cho rằng cây lâu năm và ao nuôi cá của ông K. có thể không thuộc diện được bồi thường khi Nhà nước thu hồi đất do được tạo lập trên phần đất sử dụng không đúng mục đích.
Không được bồi thường tài sản không đồng nghĩa mất toàn bộ quyền lợi
Theo luật sư, đây cũng là điểm nhiều người dân thường nhầm lẫn.
Việc không được bồi thường đối với cây trồng hoặc tài sản gắn liền với đất không có nghĩa người sử dụng đất sẽ mất quyền được bồi thường về quyền sử dụng đất.
Nếu thửa đất đã được cấp Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất hoặc đủ điều kiện được cấp Giấy chứng nhận theo quy định của Luật Đất đai năm 2024, người sử dụng đất vẫn có thể được xem xét bồi thường đối với quyền sử dụng đất khi Nhà nước thu hồi.
Ngoài ra, pháp luật hiện hành cũng cho phép xem xét hỗ trợ đối với một số tài sản được tạo lập trên đất sử dụng sai mục đích trong trường hợp người sử dụng đất đủ điều kiện được bồi thường về đất.
Tuy nhiên, chính sách hỗ trợ này không áp dụng thống nhất trên cả nước mà do từng địa phương quy định.
Do đó, để xác định đầy đủ quyền lợi khi Nhà nước thu hồi đất, người dân cần căn cứ không chỉ vào Luật Đất đai mà còn phải đối chiếu các quy định về bồi thường, hỗ trợ và tái định cư đang được áp dụng tại địa phương nơi có đất bị thu hồi.
Đối với TP. Cần Thơ, hiện việc bồi thường, hỗ trợ và tái định cư được thực hiện theo Quyết định số 34/2026/QĐ-UBND ngày 3/4/2026 của UBND thành phố. Trên cơ sở hồ sơ thực tế và quy định hiện hành, cơ quan có thẩm quyền sẽ xem xét, quyết định mức bồi thường hoặc hỗ trợ đối với từng trường hợp cụ thể.
