Việt Nam vừa có thêm thành phố trực thuộc Trung ương: 'Cánh cửa' nào để các địa phương khác có thể 'cất cánh' như Đồng Nai?

Sự kiện Đồng Nai "lên hạng" trở thành thành phố trực thuộc Trung ương diễn ra trong bối cảnh Việt Nam đang tái cấu trúc không gian phát triển theo hướng hình thành các cực tăng trưởng mới. Tuy nhiên, để đạt được vị thế thành phố trực thuộc Trung ương, một địa phương phải vượt qua một "bộ lọc" nhiều tầng, từ quy mô dân số, diện tích cho tới chất lượng tăng trưởng và vai trò chiến lược trong hệ thống đô thị quốc gia.

Theo Nghị quyết 112/2025/UBTVQH15, tiêu chuẩn đầu tiên mang tính "điều kiện cần" là quy mô. Một địa phương muốn trở thành thành phố trực thuộc Trung ương phải có diện tích tối thiểu 2.500km2 và dân số từ 2,5 triệu người trở lên. Đây là ngưỡng đủ lớn để hình thành một thị trường nội tại, đồng thời tạo nền tảng cho phát triển hạ tầng và dịch vụ quy mô vùng.

Tuy nhiên, quy mô chỉ là bước khởi đầu. Yếu tố then chốt nằm ở chất lượng phát triển kinh tế. Khác với nhiều tỉnh còn phụ thuộc vào ngân sách Trung ương, một thành phố trực thuộc Trung ương phải tự cân đối thu - chi, đồng thời duy trì cơ cấu kinh tế hiện đại, trong đó công nghiệp - xây dựng và dịch vụ chiếm ít nhất 80% GRDP.

Thu nhập bình quân đầu người phải cao hơn mức trung bình cả nước trong ba năm liên tiếp, tăng trưởng kinh tế ổn định và tỷ lệ hộ nghèo luôn ở mức thấp hơn bình quân chung.

Những yêu cầu này phản ánh bản chất của một đô thị "đầu tàu" với các yếu tố không chỉ phát triển nhanh, mà còn phải bền vững và có khả năng đóng góp ngược trở lại cho nền kinh tế quốc gia.

Song song với kinh tế, tiêu chí đô thị hóa cũng được đặt ở mức cao. Một địa phương phải có ít nhất một đô thị đạt chuẩn loại II, tỷ lệ đô thị hóa từ 45% trở lên và tỷ lệ phường chiếm tối thiểu 30% số đơn vị hành chính cấp xã. Đặc biệt, để chính thức trở thành thành phố trực thuộc Trung ương, địa phương đó phải đạt chuẩn đô thị loại I - cấp độ phản ánh trình độ phát triển hạ tầng, quản lý và chất lượng sống đô thị.

Quan trọng hơn, địa phương không chỉ "đạt chuẩn" về chỉ số, mà còn phải được định vị trong quy hoạch quốc gia là trung tâm tổng hợp cấp vùng hoặc cấp quốc gia. Vai trò này thể hiện qua khả năng dẫn dắt các lĩnh vực như kinh tế, tài chính, giáo dục, y tế, khoa học - công nghệ, cũng như đảm nhận chức năng đầu mối giao thông và giao thương quốc tế.

Nhìn từ các tiêu chí này, có thể thấy hành trình "lên thành phố" không phải là bước nhảy hành chính, mà là quá trình tích lũy dài hạn. Đồng Nai với nền tảng công nghiệp phát triển, vị trí chiến lược trong vùng kinh tế trọng điểm phía Nam và hệ thống hạ tầng đang hoàn thiện đã là một trong số ít địa phương hội tụ đủ điều kiện để bứt phá và "cất cánh" lên thành phố trực thuộc Trung ương trong năm 2026.

Việc gia nhập nhóm thành phố trực thuộc Trung ương cũng đồng nghĩa với việc địa phương bước sang một giai đoạn phát triển mới, với yêu cầu cao hơn về quản trị đô thị, phân bổ nguồn lực và khả năng cạnh tranh. Đây không chỉ là cơ hội, mà còn là áp lực buộc các đô thị phải nâng cấp toàn diện.

Sau Đồng Nai, hàng loạt các địa phương như Bắc Ninh, Khánh Hòa, Quảng Ninh, Ninh Bình, Phú Thọ và Hưng Yên cũng đang được đặt trong lộ trình "cất cánh" lên thành phố trực thuộc Trung ương trong tương lai.

Các địa phương này, dù có xuất phát điểm khác nhau, đều đang trong quá trình tích lũy các điều kiện về quy mô, kinh tế và đô thị để tiệm cận "ngưỡng cửa" trở thành thành phố trực thuộc Trung ương.

Từ trường hợp của Đồng Nai, có thể thấy "tấm vé" trở thành thành phố trực thuộc Trung ương không đến từ một quyết định hành chính, mà là kết quả của quá trình tích lũy dài hạn về quy mô, chất lượng tăng trưởng và vai trò trong cấu trúc phát triển quốc gia.

Trong bối cảnh Việt Nam đang tái định hình các cực tăng trưởng mới, việc xuất hiện thêm những đô thị đủ chuẩn không chỉ mở rộng bản đồ hành chính, mà còn góp phần tạo ra các "đầu tàu" mới, dẫn dắt dòng chảy kinh tế và không gian phát triển trong giai đoạn tới.