Thích
Vị thế "xương sống" và sứ mệnh dẫn dắt nền kinh tế
Tại Hội thảo "40 năm Đổi mới: Vai trò dẫn dắt của các tập đoàn kinh tế" tổ chức ngày 13/4, ông Nguyễn Ngọc Cảnh, Phó Thống đốc Ngân hàng Nhà nước, khẳng định vai trò "đầu tàu" của các tập đoàn kinh tế. Theo ông, dù là khu vực doanh nghiệp nhà nước hay tư nhân, các tập đoàn đều giữ vị trí xương sống, dẫn dắt nền kinh tế. Không chỉ đóng góp lớn vào GDP, ngân sách, tạo việc làm, các doanh nghiệp này còn trực tiếp triển khai nhiều dự án trọng điểm, xây dựng và nâng tầm thương hiệu Việt trên trường quốc tế, qua đó củng cố năng lực tự chủ của nền kinh tế.
Cùng quan điểm, ông Đỗ Quang Vinh, Phó Chủ tịch HĐQT kiêm Phó Tổng Giám đốc SHB cũng nhìn nhận, trong cấu trúc phát triển hiện đại, kinh tế nhà nước và kinh tế tư nhân không đối nghịch nhau, mà cùng đóng vai trò trụ cột trong những không gian khác nhau của nền kinh tế. Kinh tế nhà nước giữ vai trò trong các lĩnh vực then chốt, thiết yếu, bảo đảm các cân đối lớn, là trụ đỡ của những ngành nền tảng và chiến lược quốc gia. Trong khi đó, kinh tế tư nhân là động lực quan trọng của tăng trưởng, là khu vực năng động trong đổi mới sáng tạo, mở rộng thị trường, hình thành các hệ sinh thái kinh doanh và gia tăng sức cạnh tranh.
Chính vì vậy, đất nước trong giai đoạn mới không chỉ cần bảo đảm hiệu quả của khu vực nhà nước, mà còn cần thúc đẩy sự trưởng thành của khu vực tư nhân. Không chỉ cần những doanh nghiệp đủ lớn, mà còn cần những doanh nghiệp có chuỗi cung ứng, có hệ sinh thái, có năng lực đổi mới sáng tạo và có khả năng vươn ra khu vực, quốc tế. "Đây là một yêu cầu có tính cấu trúc, chứ không đơn thuần là nhu cầu mở rộng số lượng doanh nghiệp", ông Vinh nói.
Ông Đỗ Quang Vinh, Phó Chủ tịch HĐQT kiêm Phó Tổng Giám đốc SHB.
Theo ông, một doanh nghiệp lớn không chỉ tạo ra doanh thu cho chính doanh nghiệp đó mà còn kéo theo đầu tư, việc làm, công nghệ, xuất khẩu, phát triển chuỗi cung ứng, hình thành hệ sinh thái đối tác và góp phần nâng cao năng lực cạnh tranh của cả nền kinh tế. Một doanh nghiệp đầu tàu có thể dẫn dắt cả ngành. Một hệ sinh thái kinh doanh hiệu quả có thể lan tỏa đến hàng nghìn doanh nghiệp vệ tinh, hàng vạn người lao động và nhiều tầng thị trường khác nhau.
Phát biểu tại hội thảo, PGS. TS. Trần Đình Thiên, Thành viên Tổ tư vấn kinh tế của Thủ tướng Chính phủ, nguyên Viện trưởng Viện Kinh tế Việt Nam cũng cho rằng, để trở thành cường quốc kinh tế, Việt Nam cần có những tập đoàn kinh tế mạnh, đặc biệt là các tập đoàn tư nhân. Họ không chỉ là những doanh nghiệp quy mô lớn trong nước, mà phải có năng lực dẫn dắt nền kinh tế, có năng lực cạnh tranh toàn cầu, từng bước vươn lên thành các tập đoàn xuyên quốc gia, đa quốc gia.
Hóa giải điểm nghẽn thêm động lực cho doanh nghiệp
Có thể thấy, muốn đất nước bứt phá, bên cạnh đảm bảo vai trò chủ đạo của kinh tế nhà nước cũng cần khuyến khích mạnh mẽ khu vực kinh tế tư nhân bứt phát. Và để làm được điều này, phát triển được các thực thể kinh tế lớn, theo ông Đỗ Quang Vinh, Việt Nam phải có nguồn lực tài chính, có kết nối hệ sinh thái và có sự đồng hành dài hạn. "Ở đây, hệ thống ngân hàng không còn chỉ được nhìn như một kênh cấp vốn, mà là một bộ phận quan trọng trong việc kết nối, nuôi dưỡng và tăng tốc cho các động lực tăng trưởng của nền kinh tế", ông Vinh nhấn mạnh.
Tuy nhiên, thực tế cho thấy việc cấp vốn cho các tập đoàn kinh tế hiện nay vẫn đối mặt với nhiều thách thức. Bà Phạm Thị Thanh Tùng, Phó Vụ trưởng Vụ Tín dụng các ngành kinh tế (Ngân hàng Nhà nước) cho biết, các tập đoàn thường có quy mô lớn, hoạt động đa ngành, với các dự án trải rộng từ bất động sản, năng lượng, hạ tầng đến công nghiệp chế biến. Điều này đòi hỏi các ngân hàng phải có năng lực thẩm định chuyên sâu ở nhiều lĩnh vực để đánh giá hiệu quả đầu tư, khả năng hoàn vốn cũng như các rủi ro đặc thù, qua đó tạo áp lực không nhỏ đối với các tổ chức tín dụng.
Bên cạnh đó, các dự án của các tập đoàn thường có thời gian thu hồi vốn dài và chịu tác động mạnh của các yếu tố như quy hoạch, chính sách đất đai, biến động giá nguyên vật liệu hoặc lãi suất, khiến rủi ro tín dụng tiềm ẩn. Đáng chú ý, một số tập đoàn nhà nước còn tồn tại tình trạng quản trị chưa theo kịp chuẩn mực thị trường, hiệu quả sử dụng vốn thấp, đầu tư dàn trải, chậm đổi mới công nghệ và năng lực cạnh tranh còn hạn chế.
Những yếu tố này tác động trực tiếp đến hoạt động tín dụng của các ngân hàng. Các tổ chức tín dụng không chỉ phải đối mặt với rủi ro nợ xấu cao, mà còn gặp khó khăn trong việc thẩm định và quyết định cấp tín dụng dựa trên nguyên tắc thị trường. Đồng thời, việc tập trung cấp tín dụng quá lớn đối với các tập đoàn kinh tế cũng tiềm ẩn rủi ro lớn đối với hệ thống như gia tăng nợ xấu, giảm thanh khoản, ảnh hưởng đến an toàn tài chính khi khách hàng hoặc nền kinh tế gặp khó khăn,…
Toàn cảnh hội thảo.
Trước những khó khăn đã được chỉ ra, PGS.TS Phạm Mạnh Hùng, Phó Viện trưởng Viện Nghiên cứu khoa học, Học viện Ngân hàng đề xuất 5 giải pháp về nguồn vốn cho các Tập đoàn kinh tế Việt Nam.
Thứ nhất, cần phát triển thị trường vốn trở thành kênh huy động vốn trung và dài hạn chủ đạo, nhằm giảm dần sự phụ thuộc vào tín dụng ngân hàng.
Thứ hai, thúc đẩy các kênh huy động vốn quốc tế.
Thứ ba, phát triển các định chế tài chính dài hạn.
Thứ tư, nâng cao năng lực quản trị tập đoàn.
Thứ năm, Nhà nước cần hoàn thiện khung pháp lý cho thị trường vốn theo hướng ổn định, minh bạch và phù hợp với thông lệ quốc tế, bao gồm việc đơn giản hóa thủ tục phát hành, niêm yết, đồng thời tăng cường giám sát và bảo vệ nhà đầu tư.
"Việc tái cấu trúc hệ thống tài chính theo hướng cân bằng, hiện đại và hội nhập quốc tế sẽ là điều kiện tiên quyết để các tập đoàn kinh tế Việt Nam tập hợp đủ nguồn lực, nâng cao năng lực cạnh tranh và từng bước hiện thực hóa mục tiêu trở thành các "doanh nghiệp dẫn dắt" có tầm vóc khu vực và toàn cầu", PGS.TS Phạm Mạnh Hùng khẳng định.
Ở góc độ môi trường thể chế, ông Đậu Anh Tuấn, Phó Tổng Thư ký Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI), cho rằng hệ thống pháp luật Việt Nam vẫn tồn tại những bất ổn đáng lo ngại. "Tuổi thọ" của nhiều đạo luật còn ngắn, có luật vừa ban hành đã phải sửa đổi. Tình trạng chồng chéo, thiếu rõ ràng giữa các quy đinh, cách diễn giải khác nhau giữa các cấp chính quyền khiến doanh nghiệp không thể tiên liệu trước được rủi ro pháp lý. Không ít doanh nghiệp phải hoạt động trong "vùng xám" giữa quy định pháp luật.
Theo ông, định hướng không hình sự hóa các quan hệ kinh tế, dân sự được nêu trong Nghị quyết 68 của Bộ Chính trị là bước tiến quan trọng. Bởi khi ranh giới giữa vi phạm hành chính và hình sự không rõ ràng, hoặc một quyết định kinh doanh có thể bị xem xét lại dưới góc độ hình sự sau nhiều năm, doanh nghiệp sẽ có xu hướng phòng thủ: Giữ quy mô vừa phải, đầu tư ngắn hạn, hạn chế dấn thân vào những lĩnh vực đòi hỏi cam kết lớn. Hệ quả là dòng vốn có thể lệch sang các lĩnh vực dễ chuyển đổi tài sản như bất động sản, tài chính, thay vì đầu tư vào công nghiệp chế tạo hay công nghệ cao với chu kỳ hoàn vốn dài.
Ông Đậu Anh Tuấn nhấn mạnh, lòng tin thị trường là một dạng "vốn vô hình" nhưng có giá trị quyết định đối với tăng trưởng dài hạn. Thể chế tốt tạo ra động lực, thực thi tốt tạo ra niềm tin, và chính niềm tin mới tạo ra đầu tư dài hạn. Nếu bên ngoài là bất định với chiến tranh thương mại, biến động địa chính trị, thì bên trong càng phải là điểm tựa. Một hệ thống pháp luật ổn định, minh bạch, bảo vệ thực chất quyền tài sản và hạn chế tối đa việc hình sự hóa các tranh chấp kinh tế là điều kiện tiên quyết để các tập đoàn tư nhân dám nghĩ lớn và đầu tư lớn.
Theo ông, bốn mươi năm qua là một chặng đường dài. Từ thời kỳ mà một người muốn mở doanh nghiệp phải có đủ 35 chữ ký và 35 con dấu, đến hôm nay khi kinh tế tư nhân được xác định là "động lực quan trọng nhất" của nền kinh tế, Việt Nam đã đi một hành trình mà không phải quốc gia nào cũng có thể đi được.
Tuy nhiên, những thành tựu của quá khứ không đảm bảo cho thành công trong tương lai. Khu vực doanh nghiệp tư nhân Việt Nam, dù đã lớn mạnh đáng kể, vẫn đang đối mặt với những thách thức mang tính cấu trúc: Mất cân đối ngành nghề, quy mô nhỏ bé, năng suất thấp, thiếu tích lũy công nghệ, phụ thuộc FDI và thiếu chiến lược quốc tế hóa.
Mục tiêu đến năm 2030 và tầm nhìn 2045 không chỉ là gia tăng số lượng doanh nghiệp hay gia tăng quy mô GDP, mà là hình thành một lớp doanh nghiệp tư nhân có năng lực công nghệ, có khả năng dẫn dắt ngành, có vị thế trong chuỗi giá trị khu vực và toàn cầu. Khi đó, khu vực kinh tế tư nhân mới thực sự chuyển từ vai trò "tham gia tăng trưởng" sang vai trò "dẫn dắt hiện đại hóa". Và để làm được điều này, ông Đậu Anh Tuấn cho rằng, cần chuyển dịch từ bất động sản sang sản xuất công nghệ, đẩy mạnh chi tiêu cho nghiên cứu và phát triển (R&D) và xây dựng hệ sinh thái liên kết giữa tập đoàn lớn với doanh nghiệp nhỏ. Đồng thời, việc phát triển thị trường vốn chuyên sâu, nâng cao chuẩn mực quản trị theo hướng ESG và thành lập cơ quan chuyên trách hỗ trợ doanh nghiệp vươn ra quốc tế sẽ là những bước đi căn cơ. Khi thể chế đủ kiến tạo và doanh nghiệp đủ đổi mới sáng tạo, Việt Nam mới có thể hình thành được lớp doanh nghiệp dân tộc có khả năng cạnh tranh sòng phẳng và định vị vị thế trong chuỗi giá trị toàn cầu.
Ông Đậu Anh Tuấn, Phó Tổng Thư ký Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI).
"Khát vọng thịnh vượng đến năm 2045 không nằm ở tốc độ tăng trưởng đơn thuần, mà ở chiều sâu năng lực mà chúng ta tích lũy được hôm nay. Chính tại điểm giao giữa thể chế kiến tạo và doanh nghiệp đổi mới sáng tạo, tương lai phát triển của đất nước sẽ được định hình. Và trong lựa chọn chiến lược ấy, các tập đoàn kinh tế tư nhân không chỉ là người hưởng lợi từ cải cách, mà phải trở thành lực lượng thực thi, lực lượng dẫn dắt quá trình chuyển đổi mô hình phát triển của quốc gia", ông Đậu Anh Tuấn nhìn nhận.
