Gỡ vướng chính sách nhà ở xã hội, cần sớm hoàn thiện cơ chế để cân bằng cung và cầu

Nhiều rào cản trong việc tiếp cận nguồn vốn tín dụng

Theo ông Lê Hoàng Châu, Chủ tịch Hiệp hội Bất động sản TP.HCM (HoREA), bên cạnh những kết quả đạt được trong việc thúc đẩy phát triển nhà ở xã hội, vẫn còn tồn tại nhiều "vướng mắc, bất cập" cần được Bộ Xây dựng trình cấp có thẩm quyền xem xét, tháo gỡ trong thời gian sớm nhất.

Cụ thể, hiện nay, chủ đầu tư dự án nhà ở xã hội vẫn chưa được tiếp cận nguồn vốn tín dụng ưu đãi tại Ngân hàng Chính sách xã hội, trong giai đoạn từ ngày 1/8/2024 đến 31/12/2030. Điều này ảnh hưởng không nhỏ đến tiến độ triển khai cũng như khả năng mở rộng nguồn cung nhà ở xã hội trên thị trường.

Đối với người mua và thuê mua nhà ở xã hội, mức lãi suất vay ưu đãi 5,4%/năm tại Ngân hàng Chính sách xã hội được đánh giá là còn khá cao. Mức này cao hơn so với lãi suất 4,8%/năm trong giai đoạn từ tháng 3/2021 đến tháng 6/2024, đồng thời cũng chênh lệch đáng kể so với mức lãi suất khoảng 3%/năm tại một số quốc gia trên thế giới.

Một điểm đáng chú ý khác là quy định tại Khoản 1 Điều 78 Luật Nhà ở 2023 hiện chỉ còn "tiêu chí nhà ở" và "tiêu chí thu nhập", nhưng đã bỏ "tiêu chí cư trú". Trước đây, theo Luật Nhà ở 2014, người mua nhà ở xã hội phải có đăng ký thường trú hoặc tạm trú từ một năm trở lên tại địa phương nơi có dự án. Việc bỏ tiêu chí này đã dẫn đến tình trạng lượng lớn người dân từ nhiều địa phương đăng ký mua nhà ở xã hội tại các đô thị lớn như TP.HCM.

Thực tế cho thấy, tại dự án chung cư nhà ở xã hội số 234 Lý Thường Kiệt (quận 10 cũ), dù chỉ có 750 căn hộ nhưng đã có hơn 12.000 người đăng ký trên phạm vi cả nước. Điều này gây khó khăn đáng kể cho chủ đầu tư trong việc rà soát, lập danh sách đối tượng đủ điều kiện.

Cơ hội tiếp cận nhà ở xã hội trở nên khó khăn hơn

Liên quan đến cơ chế chính sách, Chủ tịch HoREA cho rằng, Nghị quyết 201/2025/QH15 của Quốc hội đã quy định một số trường hợp về điều kiện nhà ở để được hưởng chính sách hỗ trợ. Trong đó, có đề cập đến các trường hợp địa phương được sắp xếp lại đơn vị hành chính hoặc người lao động có nơi làm việc cách xa nơi ở.

Tuy nhiên, các trường hợp này hiện chưa được xác định là "đối tượng ưu tiên" khi mua, thuê mua nhà ở xã hội. Do đó, người dân vẫn phải tham gia quy trình xét duyệt theo hình thức "xếp hàng" hoặc "bốc thăm", trong khi vẫn phải đảm bảo thời gian làm việc. Điều này khiến cơ hội tiếp cận nhà ở xã hội trở nên khó khăn hơn, dù thuộc nhóm có nhu cầu thực.

Bên cạnh đó, việc giao cho chủ đầu tư quyền lập danh sách đối tượng mua, thuê mua nhà ở xã hội cũng đang tạo áp lực lớn trong bối cảnh nguồn cung còn hạn chế, trong khi nhu cầu lại rất cao. Không chỉ chịu áp lực về tính minh bạch, công bằng, chủ đầu tư còn phát sinh thêm chi phí và thời gian khi phải tổ chức các đợt "bốc thăm" để lựa chọn người mua.

Những bất cập nêu trên cho thấy yêu cầu cấp thiết phải hoàn thiện cơ chế, chính sách phát triển nhà ở xã hội theo hướng đồng bộ, khả thi hơn. Việc sớm tháo gỡ các điểm nghẽn sẽ góp phần cân bằng cung và cầu, đồng thời tạo điều kiện để cả người dân và doanh nghiệp tiếp cận chính sách một cách hiệu quả, minh bạch hơn./.