Một tỉnh lớn phía Nam muốn 'cất cánh' lên thành phố trực thuộc Trung ương

Tây Ninh đang phát đi một tín hiệu đáng chú ý trong bức tranh phát triển vùng Đông Nam Bộ: Không chỉ đặt mục tiêu tăng trưởng hai con số, địa phương này còn mong muốn được mở đường để phát triển lên thành phố trực thuộc Trung ương trong giai đoạn tới.

Đề xuất này được lãnh đạo UBND tỉnh Tây Ninh nêu tại buổi làm việc ngày 15/5 giữa đoàn công tác Ủy ban Kinh tế và Tài chính của Quốc hội khóa XVI với TP. HCM, Đồng Nai, Tây Ninh cùng các Sở, ngành liên quan, theo báo Xây dựng.

Nội dung làm việc tập trung vào việc giám sát triển khai các nghị quyết của Đảng, Quốc hội về mục tiêu tăng trưởng kinh tế hai con số, gắn với tiến độ các dự án giao thông trọng điểm khu vực phía Nam.

Điểm đáng chú ý là đề xuất của Tây Ninh được đặt trong một bối cảnh mới: Đồng Nai vừa trở thành thành phố trực thuộc Trung ương. Điều này làm thay đổi đáng kể cấu trúc phát triển của vùng Đông Nam Bộ, nơi TP. HCM giữ vai trò đầu tàu, Đồng Nai bước vào vị thế đô thị cấp Trung ương, còn Tây Ninh đang nổi lên như một cực tăng trưởng công nghiệp, thương mại và logistics ở cửa ngõ phía Tây.

Theo ông Nguyễn Minh Lâm - Phó Chủ tịch UBND tỉnh Tây Ninh, khu vực Đông Nam Bộ hiện có ba địa phương giữ vai trò động lực tăng trưởng gồm TP. HCM, Đồng Nai và Tây Ninh. Trong bối cảnh Đồng Nai đã được nâng cấp vị thế, Tây Ninh mong muốn được tạo điều kiện thuận lợi để phát triển lên thành phố, qua đó bảo đảm tính đồng bộ trong vùng và tạo thêm động lực tăng trưởng cho toàn khu vực phía Nam.

Đằng sau mong muốn này là một nền tảng kinh tế đang chuyển động khá rõ. Trong quý I/2026, GRDP của Tây Ninh tăng 9,51%, thuộc nhóm dẫn đầu khu vực Đông Nam Bộ. Đây là mức tăng trưởng quan trọng nếu đặt cạnh mục tiêu mà tỉnh đã xác định cho cả giai đoạn 2026-2030: GRDP bình quân đạt từ 10% đến 10,5%.

Động lực chính của Tây Ninh vẫn đến từ khu vực công nghiệp - xây dựng. Trong quý I/2026, nhóm ngành này tăng 12,31%, trong khi chỉ số sản xuất công nghiệp tăng 15,52%. Đây là những con số cho thấy nền sản xuất của tỉnh tiếp tục mở rộng, nhất là trong bối cảnh địa phương đang định hướng tập trung vào công nghiệp chế biến, chế tạo, năng lượng mới và vật liệu mới.

Không chỉ công nghiệp, khu vực thương mại - dịch vụ cũng ghi nhận đà phục hồi tích cực. Tổng mức bán lẻ hàng hóa và doanh thu dịch vụ tiêu dùng tăng 15,41%, phản ánh sức mua và hoạt động dịch vụ trên địa bàn đang cải thiện. Cùng với đó, thu ngân sách nhà nước tính đến ngày 19/3/2026 đạt hơn 14.022 tỷ đồng, tăng 47,8% so với cùng kỳ.

Dòng vốn đầu tư cũng là một điểm sáng. Trong quý I/2026, Tây Ninh có khoảng 1.750 doanh nghiệp thành lập mới. Tỉnh cấp mới 28 dự án đầu tư trong nước với tổng vốn đăng ký hơn 25.700 tỷ đồng và 31 dự án FDI với tổng vốn 153,45 triệu USD.

Những con số này cho thấy Tây Ninh không còn chỉ là một địa phương vệ tinh trong vùng kinh tế trọng điểm phía Nam. Với vị trí giáp TP.HCM, kết nối với Campuchia qua hệ thống cửa khẩu và nằm trên các hành lang giao thương quan trọng, tỉnh đang có điều kiện để mở rộng vai trò từ một trung tâm công nghiệp - biên mậu sang một cực phát triển đô thị, logistics và dịch vụ liên vùng.

Trong nhiều năm qua, Tây Ninh được biết đến là địa phương có lợi thế lớn về quỹ đất, công nghiệp, năng lượng và kinh tế cửa khẩu. Nếu được bổ sung hạ tầng giao thông đồng bộ, đặc biệt là các tuyến kết nối với TP. HCM, Đồng Nai và hệ thống cảng - sân bay trong vùng, địa phương này có thể trở thành mắt xích quan trọng trong chuỗi cung ứng phía Nam.

Đây cũng là lý do tại buổi làm việc, lãnh đạo Tây Ninh kiến nghị Quốc hội và Chính phủ tiếp tục cho phép áp dụng linh hoạt các cơ chế đặc thù về chỉ định thầu, phân cấp, phân quyền. Theo tỉnh, việc rút ngắn thủ tục đầu tư, bồi thường, tái định cư và di dời hạ tầng kỹ thuật sẽ giúp đẩy nhanh tiến độ các dự án trọng điểm, từ đó tạo thêm dư địa cho tăng trưởng.

Về mặt chiến lược vùng, nếu TP. HCM là trung tâm tài chính, thương mại và dịch vụ; Đồng Nai là cực công nghiệp - logistics gắn với sân bay Long Thành và hệ thống cảng, thì Tây Ninh có thể đảm nhận vai trò cửa ngõ phía Tây, kết nối Đông Nam Bộ với Campuchia và tiểu vùng Mekong.

Sự hình thành một tam giác phát triển TP. HCM - Đồng Nai - Tây Ninh, nếu được quy hoạch và đầu tư đúng hướng, có thể tạo ra một cấu trúc tăng trưởng mới cho phía Nam. Trong đó, mỗi địa phương không phát triển đơn lẻ mà bổ trợ cho nhau về hạ tầng, công nghiệp, đô thị, logistics, thương mại và dịch vụ.

Tuy nhiên, để tiến tới mục tiêu trở thành thành phố trực thuộc Trung ương, Tây Ninh sẽ phải giải quyết nhiều bài toán lớn. Đó không chỉ là tốc độ tăng trưởng kinh tế, mà còn là chất lượng đô thị, năng lực quản trị, quy mô dân số, kết cấu hạ tầng, tỷ lệ đô thị hóa, dịch vụ công, môi trường sống và khả năng đóng vai trò trung tâm vùng.

Nói cách khác, "lên thành phố"" không chỉ là thay đổi tên gọi hành chính. Đó là quá trình tái cấu trúc toàn diện không gian phát triển, từ công nghiệp đến đô thị, từ giao thông đến dịch vụ, từ thu hút đầu tư đến chất lượng sống của người dân.

Dù vậy, việc Tây Ninh chủ động đặt vấn đề trong thời điểm này cho thấy địa phương đang nhìn thấy một cơ hội lớn. Khi Đồng Nai đã bước vào vị thế mới, bản đồ phát triển phía Nam cũng cần những cực tăng trưởng mới để chia sẻ áp lực với TP.HCM và mở rộng không gian kinh tế vùng.

Với nền tảng tăng trưởng quý I/2026 đạt 9,51%, công nghiệp tiếp tục là trụ cột, thu ngân sách tăng mạnh và dòng vốn đầu tư duy trì tích cực, Tây Ninh đang có những điều kiện ban đầu để bước vào một chu kỳ phát triển cao hơn.

Vấn đề còn lại là địa phương có thể biến lợi thế thành năng lực cạnh tranh thực chất hay không. Nếu làm được điều đó, Tây Ninh không chỉ "cất cánh" về mặt hành chính, mà còn có thể trở thành một đô thị động lực mới, góp phần định hình lại trục phát triển phía Nam trong nhiều thập kỷ tới.