Sau Đồng Nai, loạt địa phương nào của Việt Nam sẽ 'cất cánh' lên thành phố trực thuộc Trung ương?

Việc Đồng Nai chính thức "lên hạng" trong năm 2026 không chỉ là dấu mốc hành chính, mà còn phản ánh xu hướng tái cấu trúc không gian phát triển theo hướng đa cực - nơi nhiều trung tâm tăng trưởng mới cùng hình thành, thay vì phụ thuộc vào một vài siêu đô thị truyền thống.

Trong bối cảnh đó, các địa phương như Bắc Ninh, Khánh Hòa, Quảng Ninh, Ninh Bình, Phú Thọ và Hưng Yên đang nổi lên như những ứng viên rõ nét nhất. Điểm chung của các địa phương này không chỉ nằm ở quy mô hay tốc độ tăng trưởng, mà ở việc đã bước qua giai đoạn "định hướng" để tiến vào giai đoạn chuẩn bị thực chất, với quy hoạch, hạ tầng và cấu trúc kinh tế ngày càng hoàn thiện.

Bắc Ninh: Từ "công xưởng" đến đô thị công nghệ

Bắc Ninh là một trong những địa phương có lộ trình rõ ràng nhất khi đã ban hành kế hoạch thành lập thành phố trực thuộc Trung ương từ đầu năm 2025, đặt mục tiêu hoàn thành vào cuối năm 2026. Với cấu trúc hành chính dự kiến gồm các quận, thành phố và thị xã trực thuộc, Bắc Ninh đang từng bước hoàn thiện mô hình đô thị cấp cao.

Lợi thế cốt lõi của địa phương này nằm ở nền tảng công nghiệp mạnh mẽ. Dù diện tích không lớn, Bắc Ninh lại là một trong những trung tâm sản xuất điện tử hàng đầu khu vực, với sự hiện diện của nhiều tập đoàn đa quốc gia. GRDP bình quân đầu người luôn thuộc nhóm dẫn đầu cả nước, tạo dư địa tài chính vững chắc cho phát triển đô thị.

Sau khi mở rộng không gian với việc sáp nhập cùng Bắc Giang cũ, quy mô diện tích tỉnh Bắc Ninh mới đạt khoảng 4.718,6km2, dân số vượt 3,6 triệu người. Bắc Ninh có điều kiện phát triển theo chiều sâu, chuyển dịch từ "công xưởng" sang đô thị dịch vụ - công nghệ - đổi mới sáng tạo, gắn với hệ thống hạ tầng vùng Thủ đô như Vành đai 4 và các tuyến cao tốc.

Khánh Hòa: Đô thị biển đa trung tâm, hướng ra quốc tế

Khánh Hòa là địa phương có định hướng rõ ràng đến năm 2030 trở thành thành phố trực thuộc Trung ương. Quy hoạch mới được phê duyệt xác định mục tiêu phát triển thành đô thị hiện đại, xanh, thông minh và có sức cạnh tranh quốc tế.

Điểm khác biệt của Khánh Hòa nằm ở cấu trúc phát triển đa trụ cột khi vừa là trung tâm du lịch quốc tế với Nha Trang, vừa sở hữu hệ sinh thái công nghiệp - logistics - cảng biển tại Vân Phong. Đây là một trong những khu kinh tế ven biển có vai trò chiến lược trong mạng lưới trung chuyển khu vực.

Sau khi mở rộng địa giới với Ninh Thuận cũ, quy mô tỉnh đạt hơn 8.555km2 với dân số khoảng 2,24 triệu người, dự kiến tăng lên hơn 5 triệu người vào năm 2050. Cùng với hệ thống hạ tầng như cao tốc Bắc - Nam và sân bay Cam Ranh, Khánh Hòa đang định hình một đô thị đa trung tâm - xu hướng phù hợp với các đô thị trực thuộc Trung ương thế hệ mới.

Quảng Ninh: Mô hình phát triển hoàn chỉnh

Quảng Ninh là địa phương hiếm hoi đã tiệm cận đầy đủ các tiêu chí của một thành phố trực thuộc Trung ương. Chủ trương thành lập đã được Bộ Chính trị đồng ý, tạo nền tảng quan trọng cho bước chuyển tiếp theo.

Tỉnh này sở hữu hệ thống hạ tầng đồng bộ bậc nhất cả nước, với mạng lưới cao tốc liên vùng, sân bay quốc tế Vân Đồn và hệ thống cảng biển hiện đại. Cùng với đó là nền kinh tế đa trụ cột gồm công nghiệp, du lịch và dịch vụ.

Điểm nổi bật của Quảng Ninh không chỉ nằm ở quy mô, mà ở mô hình phát triển: Đô thị xanh, thông minh, tích hợp biển - đảo - biên giới - di sản. Đây là hướng đi khác biệt, giúp địa phương không chỉ "đủ điều kiện", mà còn có khả năng trở thành một cực tăng trưởng độc lập ở khu vực Đông Bắc.

Ninh Bình: Đô thị di sản với tham vọng tăng trưởng cao

Ninh Bình đang theo đuổi một con đường riêng khi định vị là "đô thị di sản thiên niên kỷ". Sau khi sáp nhập với Hà Nam và Nam Định (cũ), địa phương này đạt quy mô gần 4.000km2 với dân số khoảng 4,4 triệu người - nền tảng quan trọng để nâng cấp đô thị.

Đáng chú ý, Ninh Bình đặt mục tiêu tăng trưởng GRDP tối thiểu 11%/năm trong giai đoạn 2025-2030, thuộc nhóm cao nhất cả nước. Đồng thời, tỷ lệ đô thị hóa dự kiến đạt hơn 60% vào năm 2030.

Chiến lược của Ninh Bình không chỉ dừng ở tăng trưởng kinh tế, mà còn tập trung nâng cao chất lượng đô thị, phát triển hạ tầng kết nối vùng và hướng tới mô hình đô thị thông minh. Sự kết hợp giữa di sản, du lịch và phát triển hiện đại tạo nên một hướng đi đặc thù trong hệ thống đô thị quốc gia.

Phú Thọ: Trung tâm kết nối vùng trung du

Phú Thọ đang định hình vai trò là trung tâm công nghiệp - logistics của khu vực trung du và miền núi phía Bắc. Với diện tích hơn 9.361km2 và dân số trên 4 triệu người sau sáp nhập, địa phương này có quy mô đủ lớn để phát triển đô thị cấp vùng.

Lợi thế lớn nhất của Phú Thọ nằm ở vị trí cửa ngõ, kết nối vùng trung du với đồng bằng sông Hồng thông qua các trục giao thông quan trọng như cao tốc Nội Bài - Lào Cai. Điều này giúp địa phương trở thành điểm trung chuyển hàng hóa chiến lược.

Cùng với đó, quỹ đất dồi dào và chi phí phát triển hợp lý tạo điều kiện mở rộng công nghiệp và đô thị. Khi kết hợp với yếu tố văn hóa - lịch sử đặc thù, Phú Thọ có tiềm năng trở thành trung tâm kinh tế - văn hóa quan trọng của vùng.

Hưng Yên: Từ vệ tinh công nghiệp đến cực tăng trưởng độc lập

Hưng Yên đang đặt mục tiêu trở thành trung tâm công nghiệp - dịch vụ hiện đại của vùng đồng bằng sông Hồng vào năm 2050. Sau khi mở rộng không gian với Thái Bình, địa phương này có quy mô hơn 2.500km² và dân số trên 3,5 triệu người.

Điểm mạnh nổi bật của Hưng Yên là vị trí "kép" khi vừa nằm sát Hà Nội, vừa kết nối ra hành lang kinh tế ven biển. Điều này tạo lợi thế phát triển chuỗi liên kết từ công nghiệp nội địa đến logistics và kinh tế biển.

Trong khi Hưng Yên có nền tảng FDI và công nghiệp vững chắc, khu vựcThái Bình cũ sẽ bổ sung lợi thế về năng lượng và quỹ đất. Sự kết hợp này mở ra dư địa lớn cho phát triển đô thị và thu hút đầu tư dài hạn, giúp địa phương dần thoát khỏi vai trò "vệ tinh" để trở thành một cực tăng trưởng độc lập.

Nhìn tổng thể, quá trình "lên hạng" của các địa phương không chỉ là câu chuyện hành chính, mà phản ánh sự chuyển dịch sâu sắc trong cấu trúc phát triển quốc gia. Một mô hình đô thị đa cực đang dần hình thành, trong đó mỗi địa phương đảm nhận một vai trò riêng trong chuỗi giá trị kinh tế.

Trong bối cảnh đó, trở thành thành phố trực thuộc Trung ương không còn là đích đến cuối cùng. Điều quan trọng hơn là năng lực kết nối, khả năng dẫn dắt tăng trưởng và vị thế trong mạng lưới phát triển vùng. Và chính những yếu tố này mới được xem "thước đo thực sự" để xác định đâu là những cực tăng trưởng mới của Việt Nam trong giai đoạn tới.