Thủ tướng Chính phủ ra chỉ đạo với loạt dự án đường sắt trọng điểm của Việt Nam

Sáng 3/3, Thủ tướng Chính phủ Phạm Minh Chính đã chủ trì phiên họp thứ 7 của Ban Chỉ đạo các công trình trọng điểm, dự án quan trọng quốc gia trong lĩnh vực đường sắt. Phiên họp được tổ chức tại Trụ sở Chính phủ và kết nối trực tuyến với 18 địa phương có tuyến đường sắt đi qua, với sự tham dự của Phó Thủ tướng Hồ Đức Phớc, lãnh đạo các bộ, ngành và Chủ tịch UBND các tỉnh, thành phố liên quan, theo nguồn tin được đăng tải trên báo Chính Phủ.

Khác với những cuộc họp thuần túy báo cáo tiến độ, phiên làm việc lần này tập trung đánh giá thực chất hiệu quả triển khai và xử lý những "điểm nghẽn" còn tồn tại trong các dự án.

Bức tranh toàn cảnh các dự án đang triển khai

Hiện Ban Chỉ đạo đang theo dõi và chỉ đạo nhiều dự án lớn có tính kết nối vùng và liên vùng, gồm tuyến Lào Cai - Hà Nội - Hải Phòng; đường sắt tốc độ cao Bắc - Nam; các tuyến đường sắt đô thị tại Hà Nội và TP. HCM; cùng các tuyến Gia Bình -Hạ Long, Hải Phòng - Móng Cái, Lạng Sơn - Hà Nội. Song song là định hướng xây dựng Tổ hợp công nghiệp đường sắt nhằm hình thành chuỗi sản xuất, chế tạo trong nước.

Từ phiên họp trước, Chính phủ đã giao 22 nhiệm vụ cho các Bộ, ngành và địa phương. Đến nay, 8 nhiệm vụ đã hoàn thành; 12 nhiệm vụ đang triển khai đúng thời hạn; 2 nhiệm vụ chậm do phải xin ý kiến thêm từ các cơ quan có thẩm quyền. Về mặt thể chế, Quốc hội đã ban hành 3 luật và 2 nghị quyết liên quan; Chính phủ ban hành 6 nghị định và 3 nghị quyết; Thủ tướng phê duyệt 1 đề án. Hà Nội và TP. HCM mỗi địa phương đã ban hành 1 nghị quyết phục vụ triển khai các tuyến đường sắt đô thị.

Đường sắt tốc độ cao và tuyến liên vận quốc tế được thúc đẩy

Với tuyến Lào Cai - Hà Nội - Hải Phòng, ngoài công tác giải phóng mặt bằng, các cơ quan đang phối hợp xử lý đất quốc phòng, công trình giao cắt, phương án cấp thoát nước khu vực ga, hoàn trả hạ tầng kỹ thuật dọc tuyến và thỏa thuận mỏ vật liệu, bãi đổ thải. Công tác đàm phán với phía Trung Quốc về các nội dung liên quan dự án cũng đang được xúc tiến.

Đối với dự án đường sắt tốc độ cao Bắc - Nam, nhiệm vụ lập hồ sơ chuyển mục đích sử dụng rừng và đánh giá tác động môi trường đã được phê duyệt.

Các đơn vị tư vấn đang hoàn thiện kế hoạch đấu thầu và hồ sơ cho các gói khảo sát, lập báo cáo nghiên cứu khả thi, thẩm tra và giám sát khảo sát; đồng thời xây dựng báo cáo lựa chọn công nghệ và đối tác.

Các địa phương cùng Tập đoàn Điện lực Việt Nam đang rà soát khối lượng giải phóng mặt bằng, di dời hạ tầng điện và xây dựng khu tái định cư.

Song hành với hạ tầng vật chất, Đề án đào tạo và phát triển nguồn nhân lực ngành đường sắt cũng đang được triển khai, nhằm chuẩn bị đội ngũ vận hành, khai thác và bảo trì cho các tuyến mới.

Yêu cầu làm chủ công nghệ và kiểm soát chặt chi phí

Kết luận phiên họp, Thủ tướng đánh giá cao sự vào cuộc tích cực của các Bộ, ngành, địa phương và đơn vị tư vấn. Tuy nhiên, người đứng đầu Chính phủ nhấn mạnh yêu cầu chuyển từ tư duy "triển khai dự án" sang tư duy "xây dựng nền tảng lâu dài".

Theo đó, hệ thống tiêu chuẩn, quy chuẩn kỹ thuật trong lĩnh vực đường sắt và đường sắt đô thị cần được hoàn thiện đồng bộ, bảo đảm khả năng liên thông trên phạm vi toàn quốc. Thủ tướng yêu cầu đẩy mạnh nội địa hóa, tạo điều kiện để doanh nghiệp trong nước tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị, từ thiết kế, sản xuất đến quản lý vận hành.

Về nguồn lực, Chính phủ định hướng huy động đa dạng, bao gồm vốn đầu tư công, phát hành trái phiếu, tiết kiệm chi ngân sách; vốn tư nhân theo các hình thức BOT, BT, TOD; vốn vay nước ngoài và nguồn lực phục vụ giải phóng mặt bằng.

Đáng chú ý, Thủ tướng Chính phủ cũng yêu cầu kiểm soát nghiêm ngặt định mức, đơn giá và tổng mức đầu tư, không để phát sinh đội vốn. Công tác lựa chọn nhà đầu tư, nhà thầu phải tuân thủ pháp luật, bảo đảm minh bạch, không để xảy ra tham nhũng, tiêu cực, thông thầu hay lãng phí. Riêng Hà Nội được yêu cầu rà soát, kiểm toán đơn giá và tổng mức đầu tư tuyến Văn Cao - Hòa Lạc và các tuyến đang triển khai, tránh để "khuyết điểm nhỏ tích tụ thành sai phạm lớn".

Phiên họp thứ 7 cho thấy định hướng rõ ràng của Chính phủ: Phát triển hệ thống đường sắt không chỉ là xây thêm những tuyến mới, mà là thiết lập một cấu trúc hạ tầng chiến lược, có tầm nhìn dài hạn, đủ năng lực kết nối vùng và thúc đẩy tăng trưởng bền vững trong nhiều thập kỷ tới.