Tỉnh hẹp bậc nhất Việt Nam cấp tốc 'dọn đường' cho siêu dự án đường sắt tốc độ cao 67 tỷ USD

Những ngày giữa tháng 7, nhiều địa phương tại Hà Tĩnh đã đồng loạt vào cuộc rà soát, kiểm đếm để phục vụ dự án đường sắt tốc độ cao Bắc - Nam, đây được xem là một trong những công trình hạ tầng quy mô lớn nhất từ trước đến nay.

Nguồn tin trên báo Hà Tĩnh cho biết, tại xã Đức Quang (được sáp nhập từ Quang Vĩnh, Bùi La Nhân và Yên Hồ), đoàn công tác địa phương đang tiến hành khảo sát thực địa, xác định sơ bộ khối lượng mặt bằng cần thu hồi trên đoạn tuyến dài 3,9km đi qua địa bàn. Theo thống kê ban đầu, dự án sẽ cần thu hồi gần 29ha đất, trong đó có 17 hộ dân phải di dời để bố trí tái định cư.

Địa phương dự kiến xây dựng khu tái định cư rộng khoảng 1,2ha tại khu vực Ao Làng, gần hội quán thôn Trung Nam Hồng. Song song với công tác kiểm đếm, chính quyền cũng chủ động nắm bắt tâm tư, nguyện vọng của các hộ dân bị ảnh hưởng - yếu tố được xem là then chốt để đẩy nhanh tiến độ giải phóng mặt bằng.

Theo Bí thư Đảng ủy xã Đức Quang Đặng Giang Trung, địa phương đã thành lập Hội đồng bồi thường, tổ chức khảo sát thực địa, lập bản đồ quy hoạch và tăng cường tuyên truyền để người dân hiểu rõ ý nghĩa của dự án.

Không chỉ tại Đức Quang, áp lực giải phóng mặt bằng cũng hiện rõ tại phường Hà Huy Tập - nơi dự án đi qua với chiều dài khoảng 9,1km. Sơ bộ, khu vực này có tới 1.028 thửa đất bị ảnh hưởng, tương ứng diện tích khoảng 71ha, với 207 hộ dân phải di dời tái định cư.

Đáng chú ý, khu đất tại tổ dân phố Liên Vinh được đề xuất lựa chọn làm khu tái định cư đầu tiên của dự án, với quy mô khoảng 6ha. Lợi thế của khu vực này là quỹ đất chủ yếu do Nhà nước quản lý, phù hợp quy hoạch và có thể triển khai nhanh, đáp ứng yêu cầu tiến độ khởi công theo chỉ đạo của Chính phủ.

Chủ tịch UBND phường Hà Huy Tập Tô Thái Hòa cho biết, khối lượng công việc liên quan đến giải phóng mặt bằng là rất lớn. Ngay sau khi thành lập, Hội đồng bồi thường đã xây dựng kế hoạch chi tiết cho từng phần việc, từ kiểm đếm tài sản đến tổ chức di dời.

Tại xã Kỳ Xuân - nơi tuyến đường sắt đi qua khoảng 4,7km, chính quyền địa phương cũng đã chủ động thành lập Ban Chỉ đạo và Hội đồng bồi thường. Các cuộc họp được tổ chức với việc trình chiếu hướng tuyến trên bản đồ địa chính và ảnh vệ tinh nhằm xác định chính xác phạm vi ảnh hưởng, từ đó lập danh sách hộ dân, tài sản, công trình, mồ mả cần di dời.

Ở quy mô toàn tỉnh, theo Sở Xây dựng Hà Tĩnh, tuyến đường sắt tốc độ cao Bắc - Nam đi qua 18 xã và 5 phường, với tổng chiều dài hơn 103km. Trên tuyến dự kiến bố trí 3 nhà ga, gồm 2 ga hành khách và 1 ga hàng hóa.

Khối lượng giải phóng mặt bằng của dự án trên địa bàn tỉnh Hà Tĩnh là rất lớn với gần 765ha đất cần thu hồi, trong đó có hơn 84ha đất ở. Để phục vụ tái định cư, tỉnh dự kiến xây dựng khoảng 35 khu tái định cư mới.

Tỉnh Hà Tĩnh đặt mục tiêu đến tháng 12/2026 sẽ bàn giao tối thiểu 80% mặt bằng cho chủ đầu tư. Để đạt được mục tiêu này, Ban Thường vụ Tỉnh ủy đã thành lập Ban Chỉ đạo giải phóng mặt bằng do Bí thư Tỉnh ủy làm Trưởng ban, cùng sự tham gia trực tiếp của lãnh đạo UBND tỉnh và các sở, ngành liên quan.

Đáng chú ý, về cơ chế triển khai, mới đây, báo Chính Phủ đưa tin cho biết, Chính phủ đã ban hành Nghị quyết số 98/NQ-CP (ngày 6/4/2026), cho phép tách riêng phần bồi thường, hỗ trợ, tái định cư của dự án thành các dự án độc lập. Theo đó, dự án đường sắt tốc độ cao Bắc - Nam được chia thành 17 dự án thành phần, tạo điều kiện linh hoạt hơn trong tổ chức thực hiện.

Cơ chế này cho phép các địa phương chủ động triển khai xây dựng khu tái định cư ngay từ giai đoạn chuẩn bị, không phải chờ hoàn tất toàn bộ thủ tục đầu tư, qua đó rút ngắn đáng kể thời gian thực hiện.

Tuy nhiên, với khối lượng công việc lớn, liên quan đến hàng nghìn hộ dân và diện tích đất thu hồi rộng, bài toán lớn nhất vẫn nằm ở sự đồng thuận. Vì vậy, bên cạnh tiến độ, các địa phương đang tập trung làm tốt công tác tuyên truyền, vận động để người dân hiểu rõ lợi ích lâu dài của dự án.

Khi hoàn thành, tuyến đường sắt tốc độ cao không chỉ rút ngắn thời gian di chuyển Bắc - Nam, mà còn mở ra dư địa phát triển mới cho các địa phương, trong đó có Hà Tĩnh. Nhưng để chạm tới mục tiêu đó, khâu giải phóng mặt bằng - vốn luôn là "nút thắt" lớn nhất, hiện đang phải đi trước một bước, với áp lực không nhỏ về tiến độ và tổ chức thực hiện.