Cân nhắc triển khai xây dựng sân bay quốc tế 720ha tại TP tương lai của Việt Nam

Việc nghiên cứu khả năng hình thành Cảng hàng không Ninh Bình đang được đặt lên bàn thảo luận không chỉ như một dự án hạ tầng mới, mà như một phép thử cho tư duy quy hoạch vùng trong bối cảnh mạng lưới sân bay khu vực Đồng bằng sông Hồng đã dần tiệm cận ngưỡng bão hòa.

Trong văn bản gửi Bộ Xây dựng, Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch cho thấy cách tiếp cận khá thận trọng với những mục tiêu cần làm rõ: Sân bay phục vụ ai, phục vụ giá trị gì cho mạng lưới hiện hữu và có tạo ra thị trường mới hay không...

Theo đánh giá của Bộ VHTT&DL, vị trí nghiên cứu sân bay Ninh Bình nằm trong bán kính tiếp cận của nhiều cảng hàng không đã và đang khai thác như Nội Bài, Cát Bi, Thọ Xuân, và trong tương lai là Gia Bình. Khi hệ thống giao thông đường bộ, cao tốc và đường sắt ngày càng hoàn thiện, khả năng tiếp cận các sân bay này tiếp tục được rút ngắn.

Trong bối cảnh đó, nếu Ninh Bình phát triển một sân bay thương mại theo mô hình đại trà, cạnh tranh trực tiếp về đường bay thường lệ và phân khúc khách phổ thông, nguy cơ phân tán nguồn khách là điều có thể dự báo. Hệ quả không chỉ nằm ở sản lượng khai thác thấp, mà còn kéo theo khó khăn trong việc duy trì đường bay, suy giảm hiệu quả đầu tư và nguy cơ lãng phí nguồn lực xã hội.

Dưới lăng kính phát triển du lịch, Bộ VHTT&DL cho rằng sân bay Ninh Bình chỉ thực sự hợp lý nếu được định vị theo hướng chuyên biệt, ưu tiên phục vụ du lịch và tạo thêm dòng khách mới thay vì "chia sẻ" khách từ các sân bay lân cận.

Các phân khúc được khuyến nghị gồm khách quốc tế inbound theo tour hoặc charter, khách MICE, sự kiện, cũng như nhóm khách nghỉ dưỡng ngắn ngày có mức chi tiêu cao.

Cách tiếp cận này phản ánh một quan điểm quy hoạch ngày càng rõ nét: Hạ tầng hàng không không thể tồn tại độc lập, mà phải gắn chặt với cấu trúc kinh tế - du lịch địa phương. Với một địa phương giàu di sản, danh thắng và cảnh quan như Ninh Bình, việc lựa chọn mô hình sân bay phù hợp quan trọng không kém quy mô đầu tư.

Một điểm nhấn đáng chú ý trong ý kiến của Bộ VHTT&DL là cảnh báo về sử dụng đất. Việc hình thành một cảng hàng không đòi hỏi quỹ đất lớn không chỉ cho khu bay, mà còn cho khu kỹ thuật, logistics hàng không, dịch vụ phụ trợ và hạ tầng kết nối. Trong khi đó, Ninh Bình là khu vực nhạy cảm về môi trường và bảo tồn, nơi mỗi quyết định sử dụng đất đều có thể tạo ra xung đột với quy hoạch di sản, du lịch sinh thái và các quy hoạch ngành khác.

Bộ này cho rằng Đề án hiện chưa làm rõ đầy đủ quy mô thị trường, khả năng thu hút đầu tư, hiệu quả khai thác cũng như mức độ gắn kết với chiến lược phát triển kinh tế – xã hội của tỉnh và toàn vùng Đồng bằng sông Hồng. Đây là những "khoảng trống" cần được lấp đầy trước khi bàn tới bước đi tiếp theo.

Thực tế, trong Quy hoạch tổng thể phát triển hệ thống cảng hàng không - sân bay toàn quốc thời kỳ 2021-2030, tầm nhìn đến năm 2050, hiện chưa có sân bay nào được quy hoạch tại Ninh Bình. Ý kiến chỉ đạo của Phó Thủ tướng Trần Hồng Hà truyền đạt qua Văn phòng Chính phủ hồi tháng 7/2025 nêu rõ: Địa phương cần nghiên cứu kỹ lưỡng đề xuất; nếu thấy cần thiết, có thể lập đề án quy hoạch và gửi Bộ Xây dựng xem xét, tổng hợp, báo cáo Thủ tướng khi đủ điều kiện.

Trên cơ sở đó, đầu tháng 12/2025, UBND tỉnh Ninh Bình đã đề xuất nghiên cứu sân bay tại 5 vị trí, trong đó phương án ưu tiên đặt tại khu vực phường Liêm Tuyền và các xã Bình Lục, Bình Mỹ với diện tích khoảng 664ha. Sân bay được định hướng đạt tiêu chuẩn ICAO cấp 4E, gồm hai đường băng dài 3.800m và 3.200m, công suất dự kiến 5 triệu hành khách/năm vào 2030 và 10 triệu hành khách/năm vào 2050. Tổng mức đầu tư sơ bộ hơn 23.200 tỷ đồng, triển khai theo hình thức PPP, thời gian hoàn vốn khoảng 27 năm.

Ở góc độ hạ tầng hàng không, Tổng công ty Quản lý bay Việt Nam (VATM) cũng đưa ra đánh giá thẳng thắn. Do đang tập trung nguồn lực cho hàng loạt dự án lớn như các công trình bảo đảm hoạt động bay tại Cảng hàng không quốc tế Long Thành, Trung tâm kiểm soát không lưu ATCC/HCM và nâng cấp Cảng hàng không quốc tế Phú Quốc, VATM cho rằng việc đầu tư toàn bộ hệ thống bảo đảm hoạt động bay cho một sân bay mới trước năm 2030 là rất khó khăn.

Trước đó, VATM đề xuất xem xét đưa các hạng mục bảo đảm hoạt động bay của sân bay Ninh Bình vào danh mục đầu tư theo hình thức PPP nhằm giảm áp lực cho ngân sách và đơn vị quản lý bay.

Doanh nghiệp này khẳng định sẽ tiếp tục tham gia góp ý ở giai đoạn quy hoạch chi tiết và tổ chức đầu tư, điều hành bay theo phương án được cấp thẩm quyền phê duyệt.

Nhìn tổng thể, câu chuyện sân bay Ninh Bình không đơn thuần là thêm hay bớt một cảng hàng không trên bản đồ. Đây là bài toán cân bằng giữa nhu cầu phát triển và sức chịu tải của vùng, giữa khát vọng bứt phá và yêu cầu sử dụng nguồn lực hiệu quả. Trước khi quyết định đầu tư, dự án cần trả lời thuyết phục câu hỏi: Sân bay này sẽ bổ sung giá trị gì cho mạng lưới hiện hữu và cho chính Ninh Bình, thay vì chỉ trở thành một điểm chồng lấn trong bức tranh hạ tầng ngày càng dày đặc của Đồng bằng sông Hồng.