Ngôi chùa rộng 4.000m2 giữa lòng xứ Huế: Không gian Phật giáo mang kiến trúc thiền uyển hiếm thấy

Ngôi chùa nằm nép mình dưới chân đồi Rú Vi, sát bên sông Bạch Yến, cách khu dân cư khoảng 200m, tạo nên một thế đất độc lập - yếu tố hiếm gặp trong quy hoạch chùa chiền vùng đồng bằng ven sông của Huế.

Với diện tích khoảng 4.000m2, Phước Duyên không lớn nếu so với nhiều tổ đình hay quốc tự khác, nhưng lại gây ấn tượng bởi cách tổ chức không gian và kiến trúc hài hòa với cảnh quan tự nhiên, phản ánh rõ tinh thần Phật giáo Huế: Hướng nội, tiết chế và coi trọng sự tĩnh tại.

Theo ký ức cộng đồng và truyền thống Phật giáo địa phương, khu vực này từng tồn tại một ngôi chùa cổ có tên Ốc Tiêu, song đã bị phá hủy hoàn toàn vào thời Tây Sơn. Khi Thích Đảnh Lễ đến đây vào giữa thế kỷ XX, hầu như không còn dấu vết kiến trúc nào.

Năm 1948, với tâm nguyện hoằng pháp và gắn bó với cư dân vùng Hương Long, Hòa thượng Thích Đảnh Lễ đã dựng lại một ngôi chùa mới và đặt tên là Phước Duyên - hàm ý về nhân duyên lành giữa đạo và đời.

Dù tuổi đời kiến trúc hiện hữu chỉ hơn bảy thập niên, Phước Duyên được xem là sự tiếp nối của một mạch Phật giáo kéo dài nhiều thế kỷ tại vùng đất ven sông này.

Một điểm đáng chú ý của chùa Phước Duyên là mặt bằng kiến trúc theo hình chữ Khẩu, quay hướng Đông Nam - hướng truyền thống trong kiến trúc Phật giáo miền Trung. Bố cục này tạo nên một không gian khép kín vừa đủ, giúp sinh hoạt tu tập tách biệt khỏi ngoại cảnh nhưng không tạo cảm giác cách ly.

Phía trước của ngôi chùa là ba gian chánh điện và hai liêu. Phía Tây Nam của chùa bố trí giảng đường - nơi diễn ra các hoạt động tu học.

Phía Tây Bắc là hậu đường và phía Đông là khách đường kết nối với nhà dài năm gian, vừa làm trai đường vừa là không gian tiếp đón Phật tử.

Cách tổ chức này cho thấy tư duy lấy sinh hoạt tu tập làm trung tâm, chứ không nhấn mạnh vào trục nghi lễ hay tính phô diễn hình thức.

Toàn bộ khuôn viên chùa được chia thành Khu A và Khu B, mỗi khu mang một sắc thái thẩm mỹ và tâm linh riêng.

Khu A là không gian tưởng niệm và chiêm bái. Nổi bật tại đây là tượng Quan Thế Âm Bồ Tát đặt trong khuôn viên thoáng đãng, bao quanh bởi cây cảnh được cắt tỉa gọn gàng. Đặc biệt, các bảo tháp của Hòa thượng Thích Đảnh Lễ và ngài Thanh Tuệ được thiết kế theo phong cách gợi nhắc kiến trúc Phật giáo Thái Lan – Miến Điện, tạo nên điểm nhấn khác biệt so với hệ thống tháp truyền thống ở Huế.

Khu B lại mang tính thiền quán rõ nét. Trung tâm là hồ Tâm, một thủy cảnh nhỏ nhưng được xử lý tinh tế, nơi mặt nước, cá bơi và cây xanh tạo nên cảm giác an nhiên. Bên cạnh đó là Tàng Kinh Các - không gian từng là nơi sinh hoạt của Thầy Thái Hòa, nay dùng để lưu trữ kinh sách và các tác phẩm Phật học, đóng vai trò như một "trí khố" tinh thần của chùa.

Qua nhiều lần tu sửa, chùa Phước Duyên vẫn giữ được tinh thần kiến trúc ban đầu: Giản dị, không cầu kỳ, không mở rộng quy mô bằng mọi giá. Các đợt trùng tu chủ yếu tập trung vào bảo tồn chánh điện, cảnh quan và không gian thờ tự, tránh phá vỡ cấu trúc tổng thể và mối quan hệ giữa chùa với thiên nhiên xung quanh.

Trong bối cảnh Huế ngày càng đô thị hóa, sự hiện diện bền bỉ của Phước Duyên cho thấy một lựa chọn khác khi không chạy theo biểu tượng lớn hay kiến trúc hoành tráng, mà giữ vai trò như một thiền uyển đúng nghĩa, nơi con người tìm về sự tĩnh lặng.

Dù không nổi tiếng như Thiên Mụ hay Từ Đàm, chùa Phước Duyên tồn tại như một lớp trầm tích văn hóa trong dòng chảy Phật giáo cố đô.

Ngôi chùa không đại diện cho quyền lực tôn giáo hay nghi lễ triều đình, mà gắn bó mật thiết với đời sống tinh thần của cư dân địa phương - đúng với tinh thần Phật giáo Thuận Hóa - Phú Xuân xưa.

Giữa lòng Huế, nơi quá khứ và hiện tại đan xen, chùa Phước Duyên vẫn giữ vai trò như thuở ban đầu: Một không gian tu tập thanh tịnh, một chứng nhân lặng lẽ của lịch sử và mỹ học Phật giáo Huế.

Nguồn ảnh: Việt ở Huế/Internet