Thích
Tình huống điển hình: Bố mẹ lập di chúc để lại 2 căn nhà, mỗi người con một căn. Sau khi bố mất, mẹ phát sinh mâu thuẫn với con đầu và muốn chuyển phần nhà của người con này sang cho con út. Vậy việc này có hợp pháp?
Di chúc chỉ có hiệu lực với phần tài sản của người đã mất
Theo Điều 624 Bộ luật Dân sự 2015, di chúc là sự thể hiện ý chí của cá nhân nhằm chuyển tài sản của mình cho người khác sau khi chết. Điều này đồng nghĩa, mỗi người chỉ có quyền định đoạt đối với tài sản thuộc sở hữu của chính mình, không thể quyết định thay cho người khác.
Đồng thời, di chúc có thể thể hiện dưới dạng văn bản (có người làm chứng hoặc không có người làm chứng hoặc có thể công chứng hoặc chứng thực) hoặc di chúc miệng.
Người mẹ không có quyền thay đổi phần di chúc của người chồng đã mất mà chỉ có quyền định đoạt phần tài sản mà mình được hưởng thừa kế sau khi chồng qua đời. Ảnh minh họa
Trong trường hợp tài sản là tài sản chung của vợ chồng, cần áp dụng quy định tại:
Điều 33 Luật Hôn nhân và Gia đình 2014: Tài sản hình thành trong thời kỳ hôn nhân được xác định là tài sản chung và Điều 66 Luật Hôn nhân và Gia đình 2014 quy định khi một bên chết, tài sản chung được chia đôi; phần của người chết trở thành di sản thừa kế.
Do đó, về nguyên tắc: Người bố chỉ có quyền lập di chúc đối với phần tài sản của mình (thường là 1/2) và người mẹ cũng chỉ có quyền định đoạt phần của mình.
Không ai được sửa di chúc của người bố đã mất
Căn cứ Điều 643 Bộ luật Dân sự 2015, di chúc có hiệu lực từ thời điểm mở thừa kế, tức là khi người lập di chúc qua đời.
Bên cạnh đó, Điều 640 Bộ luật Dân sự 2015 quy định người lập di chúc chỉ có quyền sửa đổi, bổ sung hoặc hủy bỏ di chúc khi còn sống.
Như vậy, khi người bố đã mất, phần di chúc của bố đã có hiệu lực pháp luật và không thể bị thay đổi, đồng thời, người mẹ cũng không có quyền sửa, chuyển hoặc hủy phần tài sản mà bố đã để lại cho con đầu.
Trong trường hợp này, người mẹ chỉ có quyền: Lập di chúc mới hoặc thay đổi việc phân chia đối với phần tài sản thuộc quyền sở hữu của mình.
Người con đầu cần làm gì để bảo vệ quyền lợi?
Trong trường hợp có nguy cơ phát sinh tranh chấp hoặc bị chuyển nhượng tài sản trái quy định, người con đầu nên chủ động thực hiện các bước pháp lý:
1. Làm thủ tục khai nhận di sản thừa kế
Theo Điều 57 Luật Công chứng 2014, người thừa kế có thể lập văn bản khai nhận di sản tại tổ chức công chứng để xác lập quyền đối với phần tài sản được hưởng.
2. Thực hiện đăng ký sang tên tài sản
Sau khi hoàn tất khai nhận di sản, cần đăng ký biến động tại cơ quan đăng ký đất đai để được pháp luật công nhận quyền sở hữu.
3. Áp dụng biện pháp ngăn chặn nếu cần thiết
Nếu lo ngại tài sản bị chuyển nhượng trái phép, có thể: Gửi đơn đề nghị ngăn chặn giao dịch hoặc khởi kiện tại tòa án để bảo vệ quyền lợi hợp pháp.
Pháp luật đã quy định rất rõ: Mỗi cá nhân chỉ được định đoạt tài sản của mình và quyền này chấm dứt khi người đó qua đời. Khi di chúc đã phát sinh hiệu lực, không cá nhân nào - kể cả người thân trong gia đình có thể tự ý thay đổi nội dung liên quan đến phần tài sản của người đã mất.
Vì vậy, trong trường hợp trên, nếu phần tài sản của người bố đã được để lại cho con đầu theo di chúc hợp pháp, thì quyền này được pháp luật bảo vệ và không thể bị người mẹ chuyển sang cho người khác.
